What do you think?
Rate this book
Hamas, Palestijns nationalisme en militant pragmatisme
292 pages
Published January 1, 2024
4 people are currently reading
23 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 2 of 2 reviews
April 11, 2025
Academisch, helder en heel leerrijk. Je zou nochtans een argument kunnen maken dat Joas Wagemakers onvoldoende stilstaat bij de Israëlische apartheid als ontstaanscontext van Hamas, maar daar zijn genoeg andere boeken over geschreven en het zou ten koste van de strakke opbouw gaan. Dit boek geeft je precies wat de titel belooft: een vlot leesbare kennismaking met de achtergrond, geschiedenis en ideologie van Hamas en een analyse van het "militante pragmatisme" dat de groepering kenmerkt.
Onder dat pragmatisme valt het feit dat de groep niet terugschrikt voor geweld als ze dat nodig acht, maar ook haar verhouding tot de politieke islam. Die verhouding is minder rigide dan je zou vermoeden uit narratieven die Hamas in dezelfde hoek scharen als pakweg IS. Interessant is dat haar meest expliciet islamistische en antisemitische documenten (zoals haar Handvest uit 1988) het werk waren van een "oude garde", gelieerd aan de Moslimbroederschap, en niet representatief voor Hamas als zodanig. Het antisemitisme dat soms toch binnen de groep opduikt ziet Wagemakers niet als de kern van hun ideologie, maar als een gegeven waar men gewoon minder zwaar aan tilt in een regio waar de Holocaust niet heeft plaatsgevonden en waar joden eerder worden gelinkt aan de ervaring van Palestijns lijden.
Verder tonen statements en teksten van Hamas aan dat ze zich bewust zijn dat de bevrijding van heel Palestina niet voor morgen is en dat ze haalbaardere doelen zoals de bevrijding van Gaza en de Westoever vooropstellen. Hamas grijpt naar de islamitische visie op "hudna" (wapenstilstand) om een situatie te verdedigen waarin er een Palestijnse staat kan ontstaan in alleen de bezette gebieden zonder daarmee Israël officieel te erkennen, dus een (voorlopige) tweestatenoplossing. Ook hierin valt hun pragmatisme op. De organisatie is zeker roekeloos, maar niet verblind door fanatisme.
Deze nuances en evoluties binnen Hamas' ideologie worden extra duidelijk doordat Joas Wagemakers een zelfvertaalde versie van twee kerndocumenten van Hamas heeft toegevoegd als bijlage: het Handvest uit 1988 en de nieuwere beleidstekst uit 2017. Een heel goede keuze, waardoor je een concreter beeld krijgt van de verschuivende retoriek binnen Hamas.
Halverwege de jaren 2000 ging de groep over van oppositie naar machtspartij in Gaza. Haar militantisme en sociale initiatieven hadden haar populair gemaakt, terwijl Fatah net haar legitimiteit was kwijtgeraakt door haar corruptie en onwil om Israël fundamenteel af te wijzen (want de Palestijnse Autoriteit zou haar eigen legale basis onderuithalen als ze de Oslo-akkoorden verwierp). Maar de overgang werd een ramp. Fatah wou de verkiezing van Hamas niet erkennen en er ontstond een machtsstrijd. Het eindigde ermee dat Hamas de "alleenheerser" van Gaza werd, Fatah die van de Westoever en Israël de repressie tegen Gaza verhoogde. Hamas voerde op haar beurt (opgejaagd door de Israëlische belegering en met alle Gazaanse instellingen in handen) een schrikbewind tegen de resterende oppositie.
Wagemakers trekt een grens tussen twee fenomenen - het autoritarisme en de sociale visies van Hamas - die commentators onterecht in één adem noemen (p. 120): "Anders dan haar autoritaire politieke beleid in de Gazastrook sinds 2007, dat eigenlijk in strijd is met haar eigen ideeën over politieke hervorming en deelname en gezien kan worden als een verregaande reactie op de machtsstrijd met Fatah, is Hamas' sociale beleid gedeeltelijk wel degelijk een voortvloeisel uit de ideeën van de Moslimbroederschap. Het beleid van Hamas rond zaken als vrouwenrechten en burgerlijke vrijheden (...) kan omschreven worden als wat Martin Kear 'soft-Islamisation' noemt."
Nuance doet ertoe: Hamas heeft nooit gestreefd naar het strikt opleggen van de sharia. Op juridisch niveau deed ze eigenlijk helemaal niet aan islamisering (waardoor ze het mikpunt werd van salafisten die vonden dat ze radicaler moest zijn). Haar brede, participatieve werking lijkt evenmin op het exclusieve karakter van salafistische groepen zoals Al Qaeda, nog los van het feit dat ze zich richt op de Palestijnse strijd en niet op een globale jihad. Wel is het zo dat Hamas in Gaza sociale druk door conservatieve predikers altijd minstens passief heeft toegestaan, vaak met grimmige resultaten.
Wagemakers bespreekt ten slotte de verrassingsaanval vanuit Gaza in oktober 2023. Deze aanval werd voorafgegaan door een graduele verslechtering van de voedselvoorziening in Gaza. Die was achteruit gegaan sinds Israël eind jaren 2000 de grenzen sloot en doelbewust een soort permanent concentratiekamp van Gaza maakte. Hamas stond inmiddels geïsoleerd doordat de VS en EU openlijk Fatah steunden - zelfs na de publicatie van Hamas' nieuwe visietekst die deels aan hun eisen tegemoetkwam - en de Palestijnse kwestie als geheel raakte in de marge doordat een aantal Arabische regimes banden aanknoopten met Israël.
Daarbij kwam een Gazaanse bevolking die weinig vertrouwen toonde in Hamas, maar die wél voor het merendeel achter gewapende strijd als verzetsstrategie stond. Ook het leiderschap van de radicale Yahya al-Sinwar en het feit dat Israël in deze periode geldstromen uit Qatar naar Hamas toeliet (om Hamas en de PA verdeeld te houden) hebben meegespeeld. Al bij al werd 7 oktober het ultieme bewijs van het "militante pragmatisme" van Hamas, dat bereid was tot een gewelddadige invasie en Palestijnse verliezen om de bredere strijd weer op de agenda te zetten, een doel waarin ze is geslaagd - al kon ze niet weten dat die invasie het gedroomde excuus zou vormen voor de bloederigste genocide die Palestina al heeft gezien.
Onder dat pragmatisme valt het feit dat de groep niet terugschrikt voor geweld als ze dat nodig acht, maar ook haar verhouding tot de politieke islam. Die verhouding is minder rigide dan je zou vermoeden uit narratieven die Hamas in dezelfde hoek scharen als pakweg IS. Interessant is dat haar meest expliciet islamistische en antisemitische documenten (zoals haar Handvest uit 1988) het werk waren van een "oude garde", gelieerd aan de Moslimbroederschap, en niet representatief voor Hamas als zodanig. Het antisemitisme dat soms toch binnen de groep opduikt ziet Wagemakers niet als de kern van hun ideologie, maar als een gegeven waar men gewoon minder zwaar aan tilt in een regio waar de Holocaust niet heeft plaatsgevonden en waar joden eerder worden gelinkt aan de ervaring van Palestijns lijden.
Verder tonen statements en teksten van Hamas aan dat ze zich bewust zijn dat de bevrijding van heel Palestina niet voor morgen is en dat ze haalbaardere doelen zoals de bevrijding van Gaza en de Westoever vooropstellen. Hamas grijpt naar de islamitische visie op "hudna" (wapenstilstand) om een situatie te verdedigen waarin er een Palestijnse staat kan ontstaan in alleen de bezette gebieden zonder daarmee Israël officieel te erkennen, dus een (voorlopige) tweestatenoplossing. Ook hierin valt hun pragmatisme op. De organisatie is zeker roekeloos, maar niet verblind door fanatisme.
Deze nuances en evoluties binnen Hamas' ideologie worden extra duidelijk doordat Joas Wagemakers een zelfvertaalde versie van twee kerndocumenten van Hamas heeft toegevoegd als bijlage: het Handvest uit 1988 en de nieuwere beleidstekst uit 2017. Een heel goede keuze, waardoor je een concreter beeld krijgt van de verschuivende retoriek binnen Hamas.
Halverwege de jaren 2000 ging de groep over van oppositie naar machtspartij in Gaza. Haar militantisme en sociale initiatieven hadden haar populair gemaakt, terwijl Fatah net haar legitimiteit was kwijtgeraakt door haar corruptie en onwil om Israël fundamenteel af te wijzen (want de Palestijnse Autoriteit zou haar eigen legale basis onderuithalen als ze de Oslo-akkoorden verwierp). Maar de overgang werd een ramp. Fatah wou de verkiezing van Hamas niet erkennen en er ontstond een machtsstrijd. Het eindigde ermee dat Hamas de "alleenheerser" van Gaza werd, Fatah die van de Westoever en Israël de repressie tegen Gaza verhoogde. Hamas voerde op haar beurt (opgejaagd door de Israëlische belegering en met alle Gazaanse instellingen in handen) een schrikbewind tegen de resterende oppositie.
Wagemakers trekt een grens tussen twee fenomenen - het autoritarisme en de sociale visies van Hamas - die commentators onterecht in één adem noemen (p. 120): "Anders dan haar autoritaire politieke beleid in de Gazastrook sinds 2007, dat eigenlijk in strijd is met haar eigen ideeën over politieke hervorming en deelname en gezien kan worden als een verregaande reactie op de machtsstrijd met Fatah, is Hamas' sociale beleid gedeeltelijk wel degelijk een voortvloeisel uit de ideeën van de Moslimbroederschap. Het beleid van Hamas rond zaken als vrouwenrechten en burgerlijke vrijheden (...) kan omschreven worden als wat Martin Kear 'soft-Islamisation' noemt."
Nuance doet ertoe: Hamas heeft nooit gestreefd naar het strikt opleggen van de sharia. Op juridisch niveau deed ze eigenlijk helemaal niet aan islamisering (waardoor ze het mikpunt werd van salafisten die vonden dat ze radicaler moest zijn). Haar brede, participatieve werking lijkt evenmin op het exclusieve karakter van salafistische groepen zoals Al Qaeda, nog los van het feit dat ze zich richt op de Palestijnse strijd en niet op een globale jihad. Wel is het zo dat Hamas in Gaza sociale druk door conservatieve predikers altijd minstens passief heeft toegestaan, vaak met grimmige resultaten.
Wagemakers bespreekt ten slotte de verrassingsaanval vanuit Gaza in oktober 2023. Deze aanval werd voorafgegaan door een graduele verslechtering van de voedselvoorziening in Gaza. Die was achteruit gegaan sinds Israël eind jaren 2000 de grenzen sloot en doelbewust een soort permanent concentratiekamp van Gaza maakte. Hamas stond inmiddels geïsoleerd doordat de VS en EU openlijk Fatah steunden - zelfs na de publicatie van Hamas' nieuwe visietekst die deels aan hun eisen tegemoetkwam - en de Palestijnse kwestie als geheel raakte in de marge doordat een aantal Arabische regimes banden aanknoopten met Israël.
Daarbij kwam een Gazaanse bevolking die weinig vertrouwen toonde in Hamas, maar die wél voor het merendeel achter gewapende strijd als verzetsstrategie stond. Ook het leiderschap van de radicale Yahya al-Sinwar en het feit dat Israël in deze periode geldstromen uit Qatar naar Hamas toeliet (om Hamas en de PA verdeeld te houden) hebben meegespeeld. Al bij al werd 7 oktober het ultieme bewijs van het "militante pragmatisme" van Hamas, dat bereid was tot een gewelddadige invasie en Palestijnse verliezen om de bredere strijd weer op de agenda te zetten, een doel waarin ze is geslaagd - al kon ze niet weten dat die invasie het gedroomde excuus zou vormen voor de bloederigste genocide die Palestina al heeft gezien.
June 15, 2025
Helder, degelijk en essentieel werk voor wie Hamas wil begrijpen.
Displaying 1 - 2 of 2 reviews