چاردرد

by م. ف. فرزانه

251 pages, Paperback

Published January 1, 1982

About the author

مصطفی فریدون فرزانه

Reviews

[Behzad · Rating 4 out of 5]

یکی از کم خوانده شده ترین و ناشناخته ترین رمان های زبان فارسیه که به گفتۀ نویسنده در سال 1333 در پاریس نگارشش رو به پایان میرسونه ولی در ایران هرگز چاپ نمیشه. همون سالها - به تصریح یکی از دوستان و به نقل از یه گفتگو- نسخۀ چاپ نشده رو برای صادق چوبک میخونه و بعدها این اتهام رو به چوبک میزنه که در نگارش «سنگ صبور» وامدار این کتاب بوده (و خب شباهت ها انکارناپذیره و اگه واقعاً سال 33 نوشته و برای چوبک خونده شده باشه، فکر میکنم یکی از مهمترین پدربزرگهای رمان «سنگ صبور» باشه). بعد متن رو در فرانسه و در سال 1982 چاپ میکنه؛ احتمالاً هم به زبان فارسی و هم به زبان فرانسه.

رمان ساختاری بسیار شبیه نمایشنامه داره: اول نوعی توصیف صحنه داریم و بعد وارد چهار تک گویی گاهی کمی هذیانی میشیم از چهار شخصیت. متن علائم سجاوندی نداره که به تصریح نویسنده در مقدمه، به عمد چنین بوده و این کار رو برای بازتاب دادن جریان طبیعی فکر افراد انجام داده، شبیه کار جویس. و اگر کمی سختی اولهاش رو بپذیری، چشم و ذهن عادت میکنه و بسیار رمان تندخوانی خواهد بود. من از صبح تا عصر یک روز خوندمش.


نمیشه گفت رمان خیلی پیرنگ محوره. چهار شخصیت که اعضای یک خانواده هستن به نوبت میدان میگیرن برای بیان افکارشون: اونها در یک شب سرد زمستانی زیر کرسی در خانۀ محقرانۀ خودشون خوابیدن. محمد که پدر خانواده س از کار اخراج شده و در حین به خاطر آوردن گذشته ها و آرزوها و حسرت ها و خواسته ها و شکست ها و امیال و کودکی و بزرگسالی و همه چیز دیگه، به این فکر میکنه که چطور خرج ماما رو برای همسرش که در شرف زایمانه فراهم کنه.
مریم که مادر خانواده س و زنی حدوداً چهل و چند ساله س، روزهای آخر بارداری رو سپری میکنه و منتظر چاردرده تا بچه ش دنیا بیاد و در همین حین گذشته و آینده و نفرت ها و عشق ها و آرزوها و فرزندانش و غیره رو در زنجیره ای از افکار نامنظم به یاد میاره و راجع بهشون فکر میکنه.
دخی که دختر 16 سالۀ خانواده س دختر درس خوان و باهوشیه که دلش میخواد اجازه بدن درسش رو تموم کنه اما همه در فکر شوهر دادنش هستن و او درمورد درس ها و دوستان و پسرهایی که در راه مدرسه میبینه و امیال و آرزوها و رابطه ش با برادرش فکر میکنه.
رضی که پسر بزرگ خانواده س و تازه از کارمندی بانک اخراج شده داره به دوستی به نام رضا که در خارج از کشوره نامه مینویسه و خبر خودکشی عماد (که برمبنای صادق هدایت نگاشته شده) رو میده و در این بین یاد میکنه از هادی (که برمبنای مرتضی کیوان نگاشته شده) که زیر شکنجه کشته شد و اینها رو دو نوع انتحار میبینه و قصد داره خودکشی کنه اما با روشن شدن هوا ترس و منطق بر ایمال و آرزوهاش غلبه میکنه و تصمیم میگیره به جای خودکشی به مبارزه از طریق عضویت در حزب قناعت کنه.

[Negar Khalili · Rating 4 out of 5]

چهار ستاره دادم نه به این معنا که به عنوان یک خواننده‌ در سال 1403 این کتاب در فکرم چهارستاره داره، بلکه بیشتر به احترام اینکه کتاب در زمان خودش اقبال نداشته اما اگر داشت می‌تونست جلوتر از سنگ صبور چوبک قرار بگیره. (که البته خودش معتقده چوبک فرم سنگ صبور رو از روی دست فرزانه نوشته. اولا که خدا داند، ثانیا اهمیتی هم نداره.)
می‌شه گفت کتاب رو افراد کمی خوندن. خیلی سال بعد از نوشتنش در فرانسه در تیراژ محدود چاپ می‌شه. در ایرانم که چاپ نشده و همینم که هست غیر قانونیه. امیدوارم در آینده بیشتر خونده بشه.
کمی فضای تئاتری داره کتاب. شرح صحنه داره و 4 تک‌گویی. یا بهتر بگم حدیث نفس. نویسنده وارد فکر 4 نفر از اعضای خانواده‌ای شده و نوشته. به شیوه‌ای نزدیک به سیال ذهن. خیلی‌جاها علامت‌های نگراشی هم خذف شدن. به پیشنهاد خود نویسنده در مقدمه بهتره کتاب رو یه‌نفس خوند که راحت‌تر باشه.
شخضیت‌ها ممد، پدر خانواده، مریم، مادر خانواده، دخی و رضی، فرزندان خانواده‌ان. رضی آخرین شخصیت و قهرمان داستانه.
داستان در یک شب سرد زمستان از دریچه‌ی ذهن این افراد روایت می‌شه. شبی که مریم قراره زایمان کنه (که اسم کتاب هم اشاره به همینه). مسائلی مثل فقر، خرافات، مبارزه و ... در کتاب پررنگن.
در بخش رضی با دو شخصیت دیگه هم آشنا می‌شیم. هادی و عماد. نمود بیرونی و واقعی‌شون مرتضی کیوان و صادق هدایته. بیشتر از این اگر توضیح بدم داستان لوث می‌شه.
به نظرم ارزش خوندن داره و ای کاش که بیشتر خونده بشه تا جایگاه واقعی خودش رو در ادبیات ایران پیدا کنه. موکدا به عنوان کتابی که در سال‌های 1329 تا 1334 نوشته شده.