ยกเมฆ: เรื่องเล่าเคล้าวัฒนธรรมก้อนเล็กๆ จากฟากฟ้า

by บัญชา ธนบุญสมบัติ

ในยุคปัจจุบัน เมื่อกล่าวถึงปรากฏการณ์ลมฟ้าอากาศ เรามักมุ่งเน้นความสำคัญไปยังเรื่องของข้อมูลข่าวสารการพยากรณ์อากาศรายวัน หรือแม้แต่การคาดการณ์อนาคตของภูมิอากาศโลก ซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นการมองปรากฏการณ์ลมฟ้าอากาศโดยใช้วิทยาศาสตร์ในการอธิบาย แต่ทว่า เรื่องราวเกี่ยวกับลมฟ้าอากาศยังมีมิติอื่นๆ ที่เกี่ยวโยงสัมพันธ์ ซึ่งสอดคล้องกับไปวิถีชีวิต วัฒนธรรม และประวัติศาสตร์ของมนุษยชาติอีกมากมาย ไม่ว่าจะเป็น

หนังสือชุดมีทีโอโรลอจิกา (Meterologica) งานวิชาการอายุราว 2,000 ปี ของปราชญ์กรีกผู้เรืองนามอย่าง อริสโตเติล ที่เป็นต้นเค้านำร่องมาก่อนวิทยาการด้านอุตุนิยมวิทยาสมัยใหม่ เรื่องเล่า ประวัติศาสตร์ งานศิลปะ รวมไปถึงตำนานเทพปกรณัมในสังคมวัฒนธรรมต่างๆ ต่างก็มีหลักฐานและแง่มุมทางฝนฟ้าอากาศปรากฏ หรือแม้แต่ในสังคมวัฒนธรรมไทย ต่างมีการสืบสานและการบันทึกเรื่องราวภูมิปัญญาเกี่ยวกับลม ฝน และสภาพอากาศ ไว้ทั้งในรูปแบบเอกสารไม่ว่าจะเป็น หนังสือแสดงกิจจานุกิจ ซึ่งเป็นหนังสือตั้งแต่ปลายสมัยรัชกาลที่ 4 หรือพจนานุกรมอักขราภิธานศรับท์ของหมอบรัดเลย์ก็มีศัพท์เกี่ยวกับฟ้าฝนจำนวนไม่น้อย และหากลงลึกไปในระดับท้องถิ่น ผู้คนในแต่ละพื้นที่ก็มีคำศัพท์หรือสำบัดสำนวนการพูดที่สะท้อนภูมิปัญญาว่าด้วยฝนฟ้าที่มีมาแต่อดีตกาล

และอีกหลายเรื่องราวปรากฏการณ์ฝนฟ้าอากาศ ในหลากแง่มุมทางวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ ที่บางเรื่องก็สามารถอธิบายและทำความเข้าใจในเชิงวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ได้อย่างน่าทึ่ง ในขณะที่บางเรื่อง แม้จะยังคงสร้างความฉงนสงสัยและยังไม่ได้คำตอบหรืออธิบายที่แน่ชัด แต่ทว่า เรื่องราวปรากฏการณ์ลมฟ้าอากาศเหล่านั้นก็ยังคงควรค่าแก่การเรียนรู้ศึกษาต่อไป

344 pages, Paperback

Published October 1, 2024

About the author

จบปริญญาตรีสาขาฟิสิกส์ จากคณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ปริญญาโทและปริญญาเอก สาขาโลหะวิทยา ที่ภาควิชาวัสดุศาสตร์และวิศวกรรม (School of Materials Science and Engineering) สถาบันเทคโนโลยีแห่งรัฐจอร์เจีย (Georgia Institute of Technology) ประเทศสหรัฐอเมริกา
ทำงานที่สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ในตำแหน่งนักวิชาการ และเป็นคอลัมนิสต์ของนิตยสาร สารคดี (คอลัมน์ คลื่นความคิด) และหนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจ (คอลัมน์ ท่องเวลา-ผ่าอารยธรรม ในเซ็คชั่นจุดประกาย เสาร์สวัสดี)
กิจกรรมที่ผู้เขียนรัก & สนใจเป็นพิเศษได้แก่ การดูเมฆ & การสังเกตปรากฏการณ์ทางลมฟ้าอากาศ ศิลปะการพับกระดาษ (Origami - โอริงามิ) รวมทั้งการเผยแพร่ความรู้ทางวิทยาศาสตร์สู่สาธารณชน

E-mail : buncht@mtec.or.th
Blog : http://gotoknow.org/blog/weather (ชายผู้หลงรักมวลเมฆ - ชวนดูเมฆ & ปรากฏการณ์เกี่ยวกับท้องฟ้า)
http://gotoknow.org/blog/origami (พับกระดาษ...แสนสนุก - มีแบบพับสนุกๆ มากมาย)
http://gotoknow.org/blog/science (วิทยาศาสตร์ในข่าว & เรื่องราวรอบตัว - วิเคราะห์ข่าวจากมุมมองทางวิทยาศาสตร์)