What do you think?
Rate this book
تاریخ ایران از آغاز اسلام تا پایان صفویان
"تاریخ ایران" مجموعه ای است به قلم "رسول جعفریان" که در این مجلد وقایع تاریخی ایران را "از آغاز اسلام تا پایان صفویان" دنبال می کند. نگارنده هدف از تالیف این اثر را مرور تاریخ ایران، بدون تکلف و اطناب بیان کرده و تمام تلاش خود را به کار گرفته تا اثری با زبانی ساده و به دور از دشواری کلامی و پیچیدگی بیافریند؛ این ساده نویسی بدین منظور صورت گرفته که مخاطبان، علی الخصوص خوانندگان جوان این کتاب، که نه به شکل تخصصی بلکه به صورت کلی قصد آشنایی با "تاریخ ایران" را دارند، بتوانند با مطالعه ی این اثر، تا حدودی به این هدف دست پیدا کنند و مهم ترین و برجسته ترین رویدادهای تاریخی ایران در عصر مذکور را بشناسند.
در این راستا محتوای کتاب "تاریخ ایران"، بیشتر به مسائل فرهنگی، اجتماعی، مدنی و سیاسی ایران "از آغاز اسلام تا پایان صفویان" پرداخته و "رسول جعفریان" در نظر داشته که تنها به شکل تک بعدی، به تاریخ سیاسی کشور نپردازد؛ بلکه علاوه بر آن، نظریات فرقه ها و مکاتب متنوع فکری و مذهبی را در کنار امور مربوط به پیشرفت و تمدن نیز بیان کند. البته با وجود تنوع مطالب و مضامین به کار رفته در کتاب، همچنان از روال و طبقه بندی تاریخی آن حفاظت به عمل آمده است.
"رسول جعفریان" با در نظر گرفتن زوایای گوناگون رویدادها، سهم گروه ها و مکاتب مختلف مذهبی و اجتماعی را در وقوع آن ها بیان کرده و با وجود خیل عظیمی از اتفاقات که این مرز و بوم به خود دیده است، سعی کرده در عین خلاصه نویسی و گلچین کردن وقایع مهم، در ارائه ی آنچه اصل و اساس بوده است، غفلت نورزد.
در این راستا محتوای کتاب "تاریخ ایران"، بیشتر به مسائل فرهنگی، اجتماعی، مدنی و سیاسی ایران "از آغاز اسلام تا پایان صفویان" پرداخته و "رسول جعفریان" در نظر داشته که تنها به شکل تک بعدی، به تاریخ سیاسی کشور نپردازد؛ بلکه علاوه بر آن، نظریات فرقه ها و مکاتب متنوع فکری و مذهبی را در کنار امور مربوط به پیشرفت و تمدن نیز بیان کند. البته با وجود تنوع مطالب و مضامین به کار رفته در کتاب، همچنان از روال و طبقه بندی تاریخی آن حفاظت به عمل آمده است.
"رسول جعفریان" با در نظر گرفتن زوایای گوناگون رویدادها، سهم گروه ها و مکاتب مختلف مذهبی و اجتماعی را در وقوع آن ها بیان کرده و با وجود خیل عظیمی از اتفاقات که این مرز و بوم به خود دیده است، سعی کرده در عین خلاصه نویسی و گلچین کردن وقایع مهم، در ارائه ی آنچه اصل و اساس بوده است، غفلت نورزد.
1168 pages, Hardcover
Published January 1, 2021
About the author
رسول جعفریان
46 books35 followersسول جعفریان در سال ۱۳۴۳ هجرى شمسى در «خوراسگان» از توابع اصفهان پاى به دنیا آمد دوره دبستان را در زادگاهش گذراند و سپس براى ادامه تحصیل به اصفهان آمد و دوره راهنمایى را در این شهر آغاز کرد. پس از چندى تحت تأثیر سفرهاى تبلیغى مبلغان حوزه علمیه قم و کلاس هاى روخوانى قرآن در خوراسگان به دروس دینى علاقه مند شد و از آن پس به مدرسه ذوالفقار رفت و مطالعه دروس جدید را در مدارس شبانه ادامه داد. وى در مدت اقامت در اصفهان، به صورت آزاد از مدارس دینى دیگرى چون «نیماورد»، «نوریه»، «وجده کوچک» استفاده مى کرد.
رسول جعفریان در سال ۵۷ هجرى شمسى و در آستانه پیروزى انقلاب، براى ادامه تحصیلات حوزوى، راهى شهر مقدس قم شد. نخست به مدرسه خان رفت و سپس در مدرسه رسالت، به ادامه تحصیل پرداخت. وى در قم از درس اساتیدى چون آیت الله جوادى آملى، آیت الله مصباح یزدى، آیت الله ممدوحى، آیت الله گرامى و نیز آیت الله جعفر مرتضى جبل عاملى کسب فیض کرد. سال ۵۸ هجرى شمسى با آثار و موسسه آیت الله مصباح یزدى آشنا شد و در کلاسها و دوره آموزشى آن موسسه شرکت کرد و با بازگشایى دانشگاهها، در سال ۵۹ هجرى شمسى به تدریس معارف اسلامى و تارىخ اسلام در دانشگاههاى اصفهان و تهران مشغول شد. اولین اثر استاد جعفریان در سال ۶۴ هجرى شمسى تحت عنوان «پیش درآمدى بر شناخت تاریخ اسلام» منتشر شد و از آن پس تاکنون، ضمن همکارى با موسسات پژوهشى و تأسیس کتابخانه اسلام و ایران در قم، به کوشش هاى پى گیر خود در زمینه تألیف، تصحیح، ترجمه و نیز تحقیق در تاریخ اسلام، ایران و تشیع همچنان ادامه مى دهد.
رسول جعفریان در سال ۵۷ هجرى شمسى و در آستانه پیروزى انقلاب، براى ادامه تحصیلات حوزوى، راهى شهر مقدس قم شد. نخست به مدرسه خان رفت و سپس در مدرسه رسالت، به ادامه تحصیل پرداخت. وى در قم از درس اساتیدى چون آیت الله جوادى آملى، آیت الله مصباح یزدى، آیت الله ممدوحى، آیت الله گرامى و نیز آیت الله جعفر مرتضى جبل عاملى کسب فیض کرد. سال ۵۸ هجرى شمسى با آثار و موسسه آیت الله مصباح یزدى آشنا شد و در کلاسها و دوره آموزشى آن موسسه شرکت کرد و با بازگشایى دانشگاهها، در سال ۵۹ هجرى شمسى به تدریس معارف اسلامى و تارىخ اسلام در دانشگاههاى اصفهان و تهران مشغول شد. اولین اثر استاد جعفریان در سال ۶۴ هجرى شمسى تحت عنوان «پیش درآمدى بر شناخت تاریخ اسلام» منتشر شد و از آن پس تاکنون، ضمن همکارى با موسسات پژوهشى و تأسیس کتابخانه اسلام و ایران در قم، به کوشش هاى پى گیر خود در زمینه تألیف، تصحیح، ترجمه و نیز تحقیق در تاریخ اسلام، ایران و تشیع همچنان ادامه مى دهد.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 of 1 review
February 6, 2025
https://delsharm.blog.ir/1403/11/18/tirj
این کتاب را سفر تابستان گذشته (۱۴۰۳) در باغ کتاب دیدم و از قیمتش جا خوردم: به دلار آن موقع میشد ۲۱ دلار. چیزی در حد قیمت کتابهای خارجی. آن روز نخریدم و بعد که کمکم قیمتهای نجومی کتاب در ایران برایم جا افتاد راضی به خریدن شدم. کتابی با جلد سخت از نشر علم، با کاغذ سفید و وزن سنگین برای ۱۱۶۸ صفحه. کتاب قیمت پشت جلد نداشت ولی خب، حداقل دو جایی که قیمت کردم به یک قیمت یکسان ارائه میشد. به خاطر درد مزمن گردن که دارم معمولاً درازکشیده باید کتاب بخوانم ولی به خاطر اهمیت موضوع برایم، شروع به خواندن کردم. اوایل به سختی این سنگینی را در دست نگاه میداشتم و گاهی با روشهایی دیگر. آغاز کتاب، همراه است با مقدمهٔ نویسنده نسبت به این که سعی کرده است کتاب را آسانخوان برای نسل جوان دانشجو بنویسد و برای کم کردن از حجم کار، ارجاعات را به کلی حذف کند.
اما با چه طرفیم؟ کتابی که نه تعادل محتوایی دارد، نه انسجام نگارشی و نه دقت علمی. از آغاز آن که شاید بیست درصد اول کتاب تاریخ اسلام است: بالاخره نویسنده استاد نامآشنای تاریخ اسلام است و حیف آن که این مطالب گفته نشود. سوگیری به شدت واضح نویسنده به تعصب شیعی اصلاً پنهان نشده و ارزش کار تاریخی را با این سوگیری از بین برده است. اواخر کتاب هم حجم زیادی در مورد صفویان است چراکه بالاخره حیف است نویسنده کتابهای مستقل دیگری را که در این موضوع دارد رها کند و از آن چیزی نیاورد. در بخشهایی از کتاب بعد از هر سلسله یا دورهٔ تاریخی اشاره به مشاهیر ادبی و مذهبی آن دوره کرده است که گاهی مثلاً چندین بیت از یک شاعر آورده یا متنی طولانی از یکی از این مشاهیر. این کار با هدف اولیه کتاب که قرار بوده آسانخوان و موجز باشد در تناقض است. بدتر آن که جاهایی از کتاب اشاره به دفتر شماره یک یا دفتر قبلی و اینها کرده که به نظر میرسد این کتاب جمعآوری مجموعهٔ چهارجلدیای بوده که به یک مجلد قطور تبدیل شده است.
اما انسجام نگارشی آن که نویسنده جاهایی به وضوح یادداشتهایش را که از نظر تایپی پر از ایراد است (مانند نبود نیمفاصله) به ناشر داده و ناشر بدون هیچ دخالتی مطالب را آورده است. واقعاً سخت است باور کنیم ناشری این قدر معروف باشد ولی زحمت یک ویرایش بسیار سادهٔ نگارشی را به خود ندهد. اما دقت علمی اثر از دو جهت قابل خدشه است: اول آن که نویسنده تعصب شیعی خود را در هیچ جای کتاب پنهان نکرده است. به همین خاطر خیلی از قیود و صفتهایی که استفاده میکند (مانند مدح علمای شیعه) به دور از دقت علمی است. تمرکز کتاب مشخصاً معلوم نیست که آیا روی جنبهٔ تاریخ فرهنگی-مذهبی است یا تاریخ سیاسی. مخاطب گیج میشود که مشخصاً با چه چیزی طرف است. دومین مشکل نبود ارجاعات است. خب، شاید بگوییم اگر ارجاعات اضافه میشد کتاب از همینی که هست قطورتر میشد. درست! میشد اول کتاب نشانی پیوند صفحهٔ مجازی آورده شود برای ارجاعات و صرفاً به شمارهٔ ارجاعی در متن بسنده شود برای رضایت حال خواننده کنجکاو یا بدبین.
شاید بشود این کتاب را در مقابل «روزگاران» اثر عبدالحسین زرینکوب گذاشت و تفاوتهای کیفی کار را دید. گرچه بازهٔ زمانی روزگاران وسیعتر از این کتاب است، اما حداقلش آن که زرینکوب بر حول یک پیرنگ کلی آن کتاب را نوشته است و خیلی شاخ و برگ نداده است.
از حق که نگذریم مطالب بسیار جالبی در این کتاب برای من وجود داشت. از جمله موی دماغ بودن همیشگی طبرستان و گیلان. طبرستانیها با پیشینهٔ علوی جای مخالفان دولتها بودند و دیلمیان که تا سه قرن اول اصلاً اسلام نیاوردند و بعدش شدند پناهگاه علویان. مسألهٔ جالب دیگر آن که گرایش به اهل بیت در میان مردم ایران آنقدر فراگیر بود که حتی زمانی سکههایی ضرب میشد که علاوه بر چهار خلیفهٔ راشدی، اسم دوازده امام شیعه در آن قید میشد. شهرهایی مانند ساری،سبزوار، آمل، کاشان و قم که از قدیم مأمن شیعیان بودند. درجاهای دیگر، مسألهٔ لعن صحابه آنقدر قبح داشت که کسی جرأت به شیعه بودن خود نداشت و به همین خاطر انواع و اقسام محبین اهل بیت به وجود میآمدند که با ترکیبی عجیب از تقیه و التقاط زندگی میکردند. فعالبودگی زیاد منطقهٔ بزرگ خراسان که از دامغان تا افغانستان و تاجیکستان امروزی گسترده بود، ترکتازی بسیار در شرق ایران بر ضد خلفای عباسی و مناسب بودن شرق ایران به خاطر دوری از بغداد برای شورش همه باعث شده بود آن منطقه هم گهوارهٔ فرهنگی زبان و فرهنگ جدید فارسی باشد، هم مرکز آشوبها و شورشها. به نظر میرسد حتی هجوم مغولها صرفاً از روی وحشیگری مغولها نبوده بلکه توهینهایی که حاکمان آن موقع به فرستادگان مغول میکردند بر آتش اختلافات افزود. بعد از هجوم مغولها و رنگ باختن تدریجی دستگاه خلافت، حالا شاهد نفوذ زیاد علمای شیعه از جمله خواجه نصیر طوسی هستیم تا آن که الجایتو از نوادگان هلاکوخان، اسم خود را به محمد خدابنده تغییر میدهد و رسماً شیعه میشود. حسامالدین چلبی، نوهٔ مولوی، برای تغییر رأی او به سمت خراسان میرود ولی قبل از رسیدنش محمد خدابنده از دنیا میرود. این اختلافات عمیق شیعه و سنی آنقدر در تاریخ این منطقه جریان داشته است که حتی در معاعدهٔ شاه عباس با عثمانیها، حذف لعن رسمی از جمله مفاد تعهد دو کشور بوده است.
شاید باورنکردنی باشد که یکی از شاخصههای تمییز علمای دوره عباسی، فارغ از اصولی یا اخباری بودن، همین وجوب یا عدم وجوب نماز جمعه در عصر غیبت باشد. در دورهای که غرب شروع به خیزش علمی کرده بود، زبان فارسی به افول رفته و متون برجایمانده به شدت پیچیده و مسجع است. هیچ اهمیتی به اطلاعات جستهگریخته از تغییرات رویکردی در نجوم و سلاح جنگی داده نمیشود و بدتر آن که اکثر شاهان صفوی کارشان به کشتن اطرافیان، شرابنوشی، امردبازی (کاری که بعدها پایتخت وقت صفوی شهر قزوین به آن شهره شد) و مشغولیت به حرمسرا کشیده شد. هر دورهای اگر شاهی خودش دارای بصیرت سیاسی بود (مانند شاه عباس اول و دوم) یا وزرای کارکشتهای داشتند (مانند علی زنگنه که نظرش آن بود عثمانی باید قوی بماند چرا که حائل ایران و غرب است)، اتفاقات مبارکی میافتاد ولی متأسفانه در نهایت با سلطنت شاه سلطان حسین و هجوم محمود افغان، به جای آن که ایران از دشمن خارجی شکست بخورد، از اقلیت اهل سنت مخالفش در قندهار شکستی مفتضحانه خورد: اصفهان هفت ماه در قحطی ماند و مردهخواری و سگخواری و گربهخواری رواج یافت و در نهایت سلسلهٔ صفویه شکست خورد. بیست و پنج سال قبل، وقتی شیخالاسلام وقت، علامهٔ مجلسی، تاج را بر سر سلطان حسین نهاد، درخواست کرد که بساط شرابخانهها و قمارخانهها برچیده شود اما حیف که این تصمیم خیلی متناسب با عادت درباریان و برخی از مردم نبود و در زمان کوتاهی همه چیز به جای اولش برگشت. به نظر میرسد علما با وجود حسن نیتی که داشتند، خیلی آگاه از اتفاقات زمانهٔ خودشان نبودند. از نظر جعفریان، هر سلسله و حکومتی هستهٔ سختی دارد که اگر از آن جدا شود از هم میپاشد. بنیان صفویان بر مرشدیت صوفیگرانه و همراهی قزلباشها بود. شاهان صفوی به مرور رو به علمای شیعه آوردند: نخست بسیاری از علمای جبلعامل لبنان و نجف را دعوت به ایران کردند و خود شیعهٔ دوازدهامامی شدند. این علما طبعاً مخالف صوفیه بودند چرا که صوفیه قائل و عامل به شریعت نبود. همین جدا شدن تدریجی صفویه و کمرنگ شدن حمایت قزلباشها باعث شد آن هستهٔ مرکزی سلطنت سست شود و شاهان که درگیر عیش و نوش بودند، ایران را در یکی از حساسترین دورههای تاریخی که شروع انقلاب علمی-صنعتی در غرب بود، به افول کشاندند.
این کتاب را سفر تابستان گذشته (۱۴۰۳) در باغ کتاب دیدم و از قیمتش جا خوردم: به دلار آن موقع میشد ۲۱ دلار. چیزی در حد قیمت کتابهای خارجی. آن روز نخریدم و بعد که کمکم قیمتهای نجومی کتاب در ایران برایم جا افتاد راضی به خریدن شدم. کتابی با جلد سخت از نشر علم، با کاغذ سفید و وزن سنگین برای ۱۱۶۸ صفحه. کتاب قیمت پشت جلد نداشت ولی خب، حداقل دو جایی که قیمت کردم به یک قیمت یکسان ارائه میشد. به خاطر درد مزمن گردن که دارم معمولاً درازکشیده باید کتاب بخوانم ولی به خاطر اهمیت موضوع برایم، شروع به خواندن کردم. اوایل به سختی این سنگینی را در دست نگاه میداشتم و گاهی با روشهایی دیگر. آغاز کتاب، همراه است با مقدمهٔ نویسنده نسبت به این که سعی کرده است کتاب را آسانخوان برای نسل جوان دانشجو بنویسد و برای کم کردن از حجم کار، ارجاعات را به کلی حذف کند.
اما با چه طرفیم؟ کتابی که نه تعادل محتوایی دارد، نه انسجام نگارشی و نه دقت علمی. از آغاز آن که شاید بیست درصد اول کتاب تاریخ اسلام است: بالاخره نویسنده استاد نامآشنای تاریخ اسلام است و حیف آن که این مطالب گفته نشود. سوگیری به شدت واضح نویسنده به تعصب شیعی اصلاً پنهان نشده و ارزش کار تاریخی را با این سوگیری از بین برده است. اواخر کتاب هم حجم زیادی در مورد صفویان است چراکه بالاخره حیف است نویسنده کتابهای مستقل دیگری را که در این موضوع دارد رها کند و از آن چیزی نیاورد. در بخشهایی از کتاب بعد از هر سلسله یا دورهٔ تاریخی اشاره به مشاهیر ادبی و مذهبی آن دوره کرده است که گاهی مثلاً چندین بیت از یک شاعر آورده یا متنی طولانی از یکی از این مشاهیر. این کار با هدف اولیه کتاب که قرار بوده آسانخوان و موجز باشد در تناقض است. بدتر آن که جاهایی از کتاب اشاره به دفتر شماره یک یا دفتر قبلی و اینها کرده که به نظر میرسد این کتاب جمعآوری مجموعهٔ چهارجلدیای بوده که به یک مجلد قطور تبدیل شده است.
اما انسجام نگارشی آن که نویسنده جاهایی به وضوح یادداشتهایش را که از نظر تایپی پر از ایراد است (مانند نبود نیمفاصله) به ناشر داده و ناشر بدون هیچ دخالتی مطالب را آورده است. واقعاً سخت است باور کنیم ناشری این قدر معروف باشد ولی زحمت یک ویرایش بسیار سادهٔ نگارشی را به خود ندهد. اما دقت علمی اثر از دو جهت قابل خدشه است: اول آن که نویسنده تعصب شیعی خود را در هیچ جای کتاب پنهان نکرده است. به همین خاطر خیلی از قیود و صفتهایی که استفاده میکند (مانند مدح علمای شیعه) به دور از دقت علمی است. تمرکز کتاب مشخصاً معلوم نیست که آیا روی جنبهٔ تاریخ فرهنگی-مذهبی است یا تاریخ سیاسی. مخاطب گیج میشود که مشخصاً با چه چیزی طرف است. دومین مشکل نبود ارجاعات است. خب، شاید بگوییم اگر ارجاعات اضافه میشد کتاب از همینی که هست قطورتر میشد. درست! میشد اول کتاب نشانی پیوند صفحهٔ مجازی آورده شود برای ارجاعات و صرفاً به شمارهٔ ارجاعی در متن بسنده شود برای رضایت حال خواننده کنجکاو یا بدبین.
شاید بشود این کتاب را در مقابل «روزگاران» اثر عبدالحسین زرینکوب گذاشت و تفاوتهای کیفی کار را دید. گرچه بازهٔ زمانی روزگاران وسیعتر از این کتاب است، اما حداقلش آن که زرینکوب بر حول یک پیرنگ کلی آن کتاب را نوشته است و خیلی شاخ و برگ نداده است.
از حق که نگذریم مطالب بسیار جالبی در این کتاب برای من وجود داشت. از جمله موی دماغ بودن همیشگی طبرستان و گیلان. طبرستانیها با پیشینهٔ علوی جای مخالفان دولتها بودند و دیلمیان که تا سه قرن اول اصلاً اسلام نیاوردند و بعدش شدند پناهگاه علویان. مسألهٔ جالب دیگر آن که گرایش به اهل بیت در میان مردم ایران آنقدر فراگیر بود که حتی زمانی سکههایی ضرب میشد که علاوه بر چهار خلیفهٔ راشدی، اسم دوازده امام شیعه در آن قید میشد. شهرهایی مانند ساری،سبزوار، آمل، کاشان و قم که از قدیم مأمن شیعیان بودند. درجاهای دیگر، مسألهٔ لعن صحابه آنقدر قبح داشت که کسی جرأت به شیعه بودن خود نداشت و به همین خاطر انواع و اقسام محبین اهل بیت به وجود میآمدند که با ترکیبی عجیب از تقیه و التقاط زندگی میکردند. فعالبودگی زیاد منطقهٔ بزرگ خراسان که از دامغان تا افغانستان و تاجیکستان امروزی گسترده بود، ترکتازی بسیار در شرق ایران بر ضد خلفای عباسی و مناسب بودن شرق ایران به خاطر دوری از بغداد برای شورش همه باعث شده بود آن منطقه هم گهوارهٔ فرهنگی زبان و فرهنگ جدید فارسی باشد، هم مرکز آشوبها و شورشها. به نظر میرسد حتی هجوم مغولها صرفاً از روی وحشیگری مغولها نبوده بلکه توهینهایی که حاکمان آن موقع به فرستادگان مغول میکردند بر آتش اختلافات افزود. بعد از هجوم مغولها و رنگ باختن تدریجی دستگاه خلافت، حالا شاهد نفوذ زیاد علمای شیعه از جمله خواجه نصیر طوسی هستیم تا آن که الجایتو از نوادگان هلاکوخان، اسم خود را به محمد خدابنده تغییر میدهد و رسماً شیعه میشود. حسامالدین چلبی، نوهٔ مولوی، برای تغییر رأی او به سمت خراسان میرود ولی قبل از رسیدنش محمد خدابنده از دنیا میرود. این اختلافات عمیق شیعه و سنی آنقدر در تاریخ این منطقه جریان داشته است که حتی در معاعدهٔ شاه عباس با عثمانیها، حذف لعن رسمی از جمله مفاد تعهد دو کشور بوده است.
شاید باورنکردنی باشد که یکی از شاخصههای تمییز علمای دوره عباسی، فارغ از اصولی یا اخباری بودن، همین وجوب یا عدم وجوب نماز جمعه در عصر غیبت باشد. در دورهای که غرب شروع به خیزش علمی کرده بود، زبان فارسی به افول رفته و متون برجایمانده به شدت پیچیده و مسجع است. هیچ اهمیتی به اطلاعات جستهگریخته از تغییرات رویکردی در نجوم و سلاح جنگی داده نمیشود و بدتر آن که اکثر شاهان صفوی کارشان به کشتن اطرافیان، شرابنوشی، امردبازی (کاری که بعدها پایتخت وقت صفوی شهر قزوین به آن شهره شد) و مشغولیت به حرمسرا کشیده شد. هر دورهای اگر شاهی خودش دارای بصیرت سیاسی بود (مانند شاه عباس اول و دوم) یا وزرای کارکشتهای داشتند (مانند علی زنگنه که نظرش آن بود عثمانی باید قوی بماند چرا که حائل ایران و غرب است)، اتفاقات مبارکی میافتاد ولی متأسفانه در نهایت با سلطنت شاه سلطان حسین و هجوم محمود افغان، به جای آن که ایران از دشمن خارجی شکست بخورد، از اقلیت اهل سنت مخالفش در قندهار شکستی مفتضحانه خورد: اصفهان هفت ماه در قحطی ماند و مردهخواری و سگخواری و گربهخواری رواج یافت و در نهایت سلسلهٔ صفویه شکست خورد. بیست و پنج سال قبل، وقتی شیخالاسلام وقت، علامهٔ مجلسی، تاج را بر سر سلطان حسین نهاد، درخواست کرد که بساط شرابخانهها و قمارخانهها برچیده شود اما حیف که این تصمیم خیلی متناسب با عادت درباریان و برخی از مردم نبود و در زمان کوتاهی همه چیز به جای اولش برگشت. به نظر میرسد علما با وجود حسن نیتی که داشتند، خیلی آگاه از اتفاقات زمانهٔ خودشان نبودند. از نظر جعفریان، هر سلسله و حکومتی هستهٔ سختی دارد که اگر از آن جدا شود از هم میپاشد. بنیان صفویان بر مرشدیت صوفیگرانه و همراهی قزلباشها بود. شاهان صفوی به مرور رو به علمای شیعه آوردند: نخست بسیاری از علمای جبلعامل لبنان و نجف را دعوت به ایران کردند و خود شیعهٔ دوازدهامامی شدند. این علما طبعاً مخالف صوفیه بودند چرا که صوفیه قائل و عامل به شریعت نبود. همین جدا شدن تدریجی صفویه و کمرنگ شدن حمایت قزلباشها باعث شد آن هستهٔ مرکزی سلطنت سست شود و شاهان که درگیر عیش و نوش بودند، ایران را در یکی از حساسترین دورههای تاریخی که شروع انقلاب علمی-صنعتی در غرب بود، به افول کشاندند.
Displaying 1 of 1 review