Ποιήματα 1978-2012

by Μιχάλης Γκανάς

Επτά ποιητικές συλλογές σε διάστημα 34 ετών, από μια ποιητική φωνή ευδιάκριτη και διακεκριμένη που έχει αποσπάσει τον έπαινο και του Δήμου και των Σοφιστών, κατά τον ποιητή και κριτικό Κώστα Κουτσουρέλη.

Ο ίδιος σημειώνει:
"Καμιά εκατοστή χρόνια πριν, ο Ούγκο Χόφμαννσταλ, έλεγε ότι ένας δημιουργός δύο πράγματα έχει ανάγκη. Το πρώτο είναι να πείσει τους ομότεχνούς του και τους κριτικούς. Το δεύτερο ν' αγγίξει το ευρύ κοινό.

Ο Μιχάλης Γκανάς από καιρό τα έχει πετύχει και τα δύο.

Ενώ διαθέτει γλώσσα δική του απολύτως διακριτή, η τέχνη του δεν έχασε τη ζωτική της επαφή με την κοινή λαλιά, με την κοινή γλώσσα. Διατήρησε την αμεσότητα και την υψηλή συναισθηματική της θερμότητα, παρέμεινε γλώσσα οικεία.

Αν ο Γκανάς σήμερα είναι από τους πιο πολυδιαβασμένους μας ποιητές, αν το έργο του είναι προσφιλές ακόμη και σε ανθρώπους που γενικά δεν διαβάζουν ποίηση ή και την αποφεύγουν συστηματικά, αυτό οφείλεται στους εκφραστικούς του τρόπους, στη στάση του ως πνευματικού ανθρώπου, στον καθολικό χαρακτήρα των θεμάτων του.

Μας θυμίζει έτσι, ότι στις μεγάλες της στιγμές η ελληνική ποίηση ήταν ταυτόχρονα η τέχνη του Εγώ και του Εμείς, του ανθρώπου και του φυσικού κόσμου. Και μας υποδεικνύει έναν δρόμο ώστε αυτή πάλι σήμερα να αφήσει πίσω της την αυτάρεσκη ιδιώτευση των τελευταίων δεκαετιών και να επανέλθει εκεί όπου ανήκει: στη Πολιτεία και στην Αγορά"

- "Ακάθιστος δείπνος" (1978)
- "Μαύρα λιθάρια" (1980)
- "Γυάλινα Γιάννενα" (1989)
- "Παραλογή" (1993)
- "Τα μικρά" (2000)
- "Ο ύπνος του καπνιστή" (2003)
- "Άψινθος" (2012)

Genres: Poetry

280 pages, Paperback

First published January 1, 2013

About the author

Ο Μιχάλης Γκανάς ήταν Έλληνας ποιητής και στιχουργός.

Reviews

[Maria Bikaki · Rating 4 out of 5]

Από την πρώτη στιγμή που η πανδημία χτύπησε τις ζωές μας και νομίζω το έγραψα ξανά και σε παλαιότερη κριτική μου, βρήκα μεγάλη παρηγοριά στην ποίηση. Η ποίηση αποτέλεσε όλους αυτούς τους μήνες τη συντροφιά μου, την παρηγοριά μου το αποκούμπι μου, τη ζώνη ασφαλείας μου. Κάπως έτσι αναζητώ και προσπαθώ να γνωρίσω το ποιητικό έργο ανθρώπων που μέχρι τώρα τους ήξερα περισσότερο σαν ονόματα και λιγότερο για τη δουλειά τους.
Ανάμεσα σε αυτούς και ο Μιχάλης Γκανάς. Πρώτο δείγμα άκρως θετικό. Ενδιαφέρουσα ποιητική φωνή.

ΟΙ ΜΕΡΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΝΥΧΤΕΣ ΜΟΥ
Οι μέρες κι οι νύχτες μου
κι όλος ο χρόνος που πέρασε.
Αφημένος εδώ
ένα τίποτε ή ένα σημάδι
κάτω από το γλόμπο του ήλιου.
Καίει το σκοτάδι αθόρυβα
καταναλώνει τα δέντρα και τη φυλή μου.
Όλα τούτα
προστίθενται κάπου ή αφαιρούνται;

[Giorgos · Rating 4 out of 5]

«Ἄν ἀγαπιόμαστε πολύ / μπορεῖ καί νά ἀθωωθοῦμε»… η πρώτη γνωριμία με τον Τιτανικό του Γκανά, χρόνια στρατού είχε βγει μαζί με το «Διδυμότειχο», με στίχους επίκαιρους σήμερα για όσους «ἠγάπησαν πολύ» -ή έτσι νομίζουν (κι η πλάγια παραπομπή στον Ματθαίο να σε κάνει να μην θέλεις να μείνεις στα λίγα: ἀφέωνται αἱ ἁμαρτίαι αὐτῆς αἱ πολλαί. ὁτι ἠγάπησε πολύ· ᾧ δέ ὀλίγον ἀφίεται, ὀλίγον ἀγαπᾷ). Στίχοι του Γκανά τραγουδισμένοι προτού τον μάθουμε ως «ποιητή», αν και γρήγορα έδειξαν ότι και η στιχουργική του είναι ποίηση.

Τα ποιήματα που όχι μικρός άρχισε να δημοσιεύει ο Μιχάλης Γκανάς διαβάζονται σχεδόν τραγουδιστά, τα πιο πολλά, με το δημοτικό τραγούδι να κρατά το ίσο στους φανταστικούς λειμώνες μιας ορεινής Ελλάδας, με τον κόσμο να φεύγει («τά παιδιά σου/ ἄλλα στά ξένα ἄλλα στά Xenia») και τις αγάπες να αιμορραγούν και να επιμένουν. Ο ξενητεμός, η μισή πατρίδα που είναι έξω, η Ελλάδα «παλιά ταινία πού ὅλο κόβεται», που δεν είναι μόνο πληγή, που είναι τα πρόσωπα, η μάνα, ο πατέρας, η γυναίκα, το παιδί που σε κάνει κι εσένα πατέρα, αλλά και η φύση («Χλωρίδα μου πατρίδα μου… // Πανίδα μου πατρίδα μου»), μια προϊούσα απογοήτευση για το στίλβον χάος «τώρα πού ἔφυγαν τά παιδιά μας/ Βρυξέλλες Ἄμστερνταμ Λουξεμβοῦργο». Είναι μια ποιητική χώρα, τελικά: «τό ‘στρωσε θάνατο στή χώρα τοῦ χαμοῦ/ ἐτοῦτο τό μακρύ καλοκαιράκι».

Μέσα στην πόλη ημι-εξόριστος αλλά αναπνέοντας τη φύση, ο ποιητής αγωνιά για τους ανθρώπους του και την τέχνη του, που τους μνημειώνει. Η πιο απλή κίνηση δίνει άλλο νόημα στη φθορά:
Σιγά σιγά ἔπεσαν τά μαλλιά του.
Ὄχι πώς ἦταν ὄμορφα μαλλιά
μονάχα πού πολλές φορές ἡ μάνα του
εἶχε ἀποθέσει πάνω τους
τή ροζιασμένη της παλάμη. («Τριχόπτωση»)

Το πάθος συμπυκνώνεται σε άψογους ολοκληρωμένους δεκαπεντασύλλαβους:
Ἐγώ τόν πόνο τόν βαστῶ τήν πίκρα τήν ἀντέχω
κλαίω γιατί σέ ξέχασα καί ὄχι πού δέν σ’ ἔχω.

Και, χωρίς πολλή λογοτεχνική θεωρία…, και πάντα χωρίς εκζήτηση και λεξιλαγνεία, ανοίγει διάλογο με τους αναγνώστες:
Ὁ τελευταῖος στίχος
δέν εἶναι πάντα καί ὁ ἔσχατος.
Μπορεῖ νά γίνει
ὁ πρῶτος στίχος ἑνός ποιήματος
πού γράφει κάποιος ἀναγνώστης.
Και διατυπώνει τις αρχές μιας πραγματωμένης ποιητικής:
Κι ἐσύ πού ξέρεις ἀπό ποίηση
κι ἐγώ πού δέν ξέρω
κινδυνεύουμε.
Ἐσύ νά χάσεις τά ποιήματα
κι ἐγώ τίς ἀφορμές τους. («Περί ποιήσεως»)

Με όλες τις αιχμές και τα πάθη της, η συγκεντρωτική συλλογή του Μιχάλη Γκανά διαβάζεται την ώρα που «πηδάει ἔξω ἀπ’ τό χρόνο», σαν «ἕνα τραγούδι σιγανό». Αυτό το χαμηλόφωνο μιας ορισμένης ποίησης δεν σημαίνει χωρίς εσωτερική ένταση, χωρίς κορύφωση. Αντίθετα την κρατάει ακέραιη μέσα της, δεν την διασκεδάζει, δεν την ρίχνει στους πολλούς. Σε ποιους άλλωστε; Όταν έχουμε γεμίσει ανθρώπους που
δέν σοῦ χαρίζουν οὔτε τή νύστα τους
ὅλο δέν καί δέν καί δέν–
ντρο δέν φύτεψαν τά χέρια τους
δέν χάιδεψαν σκυλί γατί πουλάκι πληγωμένο
γυναίκα ἄσχημη καί στερημένη…
δέν ἔπιασαν μέ τά ρουθούνια τους
τό ἄοσμο ἄνθος τοῦ θανάτου.
"Κύριε, όχι μ’ αυτούς", που θα υστερόγραφε κι ο Σεφέρης…

Είτε για την Ελλάδα είτε για τη φύση είτε για τους ανθρώπους μιλά ο ποιητής, το αμίλητο και το μιλημένο του, το έβγαλε από μέσα του ή απ’ το μυαλό του; Αναρωτιέται κι ο ίδιος, αλλά συνεχίζει: Ἄν εἶναι νά μιλήσει κάποιος/ ἄς πεῖ γιά τήν ἀγάπη. Ωραία, αλλά «Τί κάθομαι καί λέω. Λόγια». Και ξαναρχίζει ο κύκλος…

[Anita Liatsi · Rating 5 out of 5]

όλο θυμάται όσα θα 'πρεπε να ζει
κι όλο ξεχνάει να ζήσει

[Lazaros Karavasilis · Rating 5 out of 5]

Η πρώτη μου αναμέτρηση με τα ποιήματα του Μιχάλη Γκανά με άφησαν έκθαμβο σε αντίστοιχο βαθμό που μόνο ο Αργύρης Χιόνης και ο Χρήστος Λάσκαρης κατάφεραν ως τώρα.

Οι εικόνες που σχηματίζει ο Γκανάς θα μπορούσαν να είναι οι Πόλαροιντ του Ταρκόφσκι τραβηγμένες στα Ιώαννινα και στην Ήπειρο γενικότερα. Αυτή η εντοπιότητα που βγάζει Ο Γκανάς είναι το δυνατό χαρτί του και ο αναγνώστης δεν μπορεί να κάνει τίποτα άλλο απο το να αφεθεί στη λυρικότητα που αναβλύζει απο τους στίχους του.

[Searchingthemeaningoflife Greece · Rating 5 out of 5]

Με  τα βουβάλια με τα βαριά θηλαστικά
με την αγέλη όχι με τα ζεύγη.
Κοινή τροφή κοινός ο τρόμος
κι ο θάνατος μονάχα να σε ξεχωρίζει.

Κι ο Έρωτας;
.
.
.
Με τα πουλιά. Με τα πτηνά και με τα ωοτόκα
όχι με το σμήνος ούτε δυο-δυο σαν τα τρυγόνια.
Μόνος. Να πίνεις το νερό όπου το βρεις
κοιτάζοντας τον ουρανό χωρίς κανένα μάρτυρα

(εκτός απ’ τον κρυμμένο κυνηγό)

Κι ο Έρωτας;

Αναπαραγωγή!...

Ότι ο χρόνος ουκέτι έσται… (από τη συλλογή ΑΨΙΝΘΟΣ 2012)

[George Sinanidis · Rating 5 out of 5]

Να σ' έχω δίπλα μου, να σ' ανασαίνω