Rode reuzen, witte dwergen en zwarte gaten: Over het veelzijdig leven van sterren

by Govert Schilling

Hoewel ze gedurende een mensenleven weinig veranderen, leiden sterren een onstuimig leven. Elke ster is ooit geboren en zal ooit – vaak op spectaculaire wijze – het loodje leggen. In dit boek duikt wetenschapsjournalist Govert Schilling in de veelzijdige levens van de gloeiende gasbollen.

Hoe zijn de allereerste sterren ontstaan? Hoe ziet het leven van onze zon eruit? Waarom exploderen sommige sterren? En hoe verandert een ster in een rode reus, een witte dwerg of een zwart gat?

Naast single sterren bespreekt Schilling de bijzondere levens van dubbelsterren, die soms materie uit hun kompaan zuigen of zo hard op elkaar knallen dat ze de ruimtetijd laten trillen. Tot slot maakt hij een uitstapje naar de meest exotische sterren in het heelal, van snelknipperende ‘staafmixerpulsars’ tot felflitsende ‘magnetars’.

Genres: Science

112 pages, Paperback

Published January 1, 2024

About the author

Govert Schilling is freelance wetenschapsjournalist en publicist. Hij schrijft over sterrenkunde en ruimteonderzoek voor kranten en tijdschriften in binnen- en buitenland, o.a. voor de Volkskrant, Eos magazine, Science, New Scientist, Sky & Telescope en BBC Sky at Night. Hij publiceerde tientallen boeken over uiteenlopende sterrenkundige onderwerpen, waarvan sommige zijn vertaald, o.a. in het Engels, Duits en Chinees. Regelmatig geeft hij op radio en tv toelichting op ontwikkelingen in de astronomie. Daarnaast verzorgt hij publiekslezingen en cursussen, en is hij eindredacteur van de populaire website allesoversterrenkunde.nl.

Govert is autodidact op het gebied van de astronomie en de journalistiek. Hij was jarenlang actief in de Jongerenwerkgroep (JWG) voor sterrenkunde, was van 1980 tot 1987 hoofdredacteur van het sterrenkundig tijdschrift Zenit, en was tot 1998 werkzaam als programmaleider bij het Artis Planetarium in Amsterdam.

Voor zijn werk op het gebied van de popularisering van de sterrenkunde ontving Govert diverse prijzen en onderscheidingen, waaronder de Simon Stevin-kijker van de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde KNVWS (1989, samen met astronaut Wubbo Ockels), de Eureka-oeuvreprijs van de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek NWO (2002) en de David N. Schramm Award van de High-Energy Astrophysics Division van de American Astronomical Society (2014). In 2007 werd planetoïde (10986) Govert naar hem genoemd door de Internationale Astronomische Unie (IAU); in 2021 is hij benoemd tot erelid van deze organisatie.

Govert Schilling is getrouwd, heeft een zoon en een dochter, en woont in Amersfoort.

Reviews

[Joris · Rating 4 out of 5]

Rode reuzen, witte dwergen en zwarte gaten van Govert Schilling is voor mij precies het soort boek waar ik als astronomie-nerd intens gelukkig van word. Het raakt aan alles wat sterrenkunde zo aantrekkelijk maakt: schaal, tijd, geweld, schoonheid en vooral verwondering.

Schilling weet complexe sterrenkundige processen helder uit te leggen zonder ze plat te slaan. Evolutie van sterren, van rustige hoofdreeks tot spectaculaire eindstadia, wordt stap voor stap opgebouwd, met oog voor zowel de natuurkunde als de grotere kosmische context. Het boek voelt daardoor niet als een droge uitleg, maar als een reis door het leven en sterven van sterren.

Wat dit boek extra sterk maakt, is de balans tussen feitelijke uitleg en enthousiasme. De toon is aanstekelijk: je merkt op elke pagina dat de auteur niet alleen wéét waar hij het over heeft, maar er ook oprecht door gefascineerd is. Zelfs onderwerpen die je misschien al kent, blijven interessant omdat ze in een logisch en groter verhaal worden geplaatst.

Voor lezers zonder astronomische voorkennis is dit boek toegankelijk genoeg om mee te komen, maar voor wie al wat dieper in de materie zit, blijft het rijk en bevredigend. Het bevestigt waarom sterrenkunde zo’n onweerstaanbare wetenschap is: het combineert harde natuurkunde met existentiële vragen over ontstaan, vergankelijkheid en onze plek in het universum.

[Francis · Rating 5 out of 5]

Zeer interessant boekje over sterren. Van bruine dwergen tot rode reuzen. We overlopen het levensverhaal van elk type ster. We zien hoe zij alle elementen creëeren. Ook zien we wat er gebeurt als sterren op elkaar botsen. En zwarte gaten, uiteraard.

Een fragmentje:

De hemel boven je hoofd is een toonbeeld van rust, reinheid en regelmaat. Je ziet elke nacht dezelfde sterren en sterrenbeelden. De kosmos lijkt sereen, bestendig en betrouwbaar. Maar schijn bedriegt, weten we inmiddels. In werkelijkheid is het heelal een slagveld van heftige explosies, op elkaar knallende zwarte gaten, uiteengerukte sterren en mysterieuze flitsen. Het knispert, knalt en knettert dat het een lieve lust is. Je moet alleen wel op het goeie moment in de juiste richting kijken, en dan ook nog met speciale, gevoelige telescopen.

Ik heb enorm veel bijgeleerd. Dit is een heel overzichtelijk boekje, met heldere informatie en af en toe een illustratie om het nóg helderder te maken. Zo helder als... een supernova!

[Saskia (Smitie) · Rating 4 out of 5]

Rode reuzen, witte dwergen en zwarte gaten is een toegankelijke introductie over sterren en alles wat daarbij komt kijken. Van de type sterren die nu bekend zijn, de levensloop van sterren en wat er nu in een ster gebeurd, alles komt kort aan bod. Het gaat nooit super de diepte in, maar daar is voldoende andere literatuur voor met de moeilijke formules en ingewikkelde natuurkunde.

[Pien Witte · Rating 5 out of 5]

Ontzettend leerzaam boek. Na het lezen hiervan kijk ik toch wel anders naar de sterren in de hemel.

[Bryan · Rating 3 out of 5]

Enthousiaste schrijver. Termen doemen in rap tempo op.