Σε αυτή τη συλλογή διηγηµάτων, ο Μαξίµ Γκόρκι µάς ξεναγεί για ακόµα µία φορά στην αγροτική Ρωσία του 20ού αιώνα. Επηρεασµένος πάντα από ανθρώπους του περιθωρίου, δεν παραλείπει να αφήσει στις ιστορίες του, έστω και ως υπόνοια, ένα σχόλιο για την αγωνία και τα βάσανα της ανθρώπινης ύπαρξης.
Μια γεμάτη τυχοδιωκτισμό και απελπισία ρωσική επαρχία βρήκα στη συλλογή αυτή του Μαξίμ Γκόρκι. Τρία τα διηγήματα:
Ο Προσκυνητής, το ομώνυμο της συλλογής και εκτενέστερο, περιγράφει τη ζωή ενός ανθρώπου που ταξίδεψε, εκδιώχθηκε, γνώρισε τις κακουχίες της κοινωνίας αλλά και τη σκληρότητα της φύσης. Όλη η ειρωνεία και ο κυνισμός μιας σκληρής ζωής αποτυπώνονται στον αφηγητή. Το διήγημα κλείνει ως εξής: "Και στο κάτω κάτω γιατί στα 'πα. Ίσως επειδή κατά βάθος είμαι σίγουρος πως δεν με πιστεύεις. Τόσο το καλύτερο, μην πιστεύεις κανέναν. Όλοι όσοι μιλάνε για τον εαυτό τους σου λένε ψέματα. Όλοι, κατά βάθος, είμαστε ψεύτες".
Τα Φιλαράκια, ένα διήγημα για δύο φτωχούς, περιπλανώμενους φίλους, πάλι μιλά για την ανέχεια και την επιβίωση αλλά διά μέσου δύο φίλων. Είναι ισχυρή η σχέση που εκτυλίσσεται στις σελίδες και η κλιμάκωση στο τέλος χαρακτηριστική.
Ο Διάβολος πάλι είναι θαρρώ το άκρον άωτον του κυνισμού. Στην κλασική πια θεματική της συνομιλίας με τον διάβολο, ο πρωταγωνιστής είναι το ποντίκι και ο διάβολος η γάτα, σε ένα παιχνίδι για την ψυχή του. Δεν υπάρχει τρόμος, αλλά πονηριά, εμβάθυνση στη σύσταση της ανθρώπινης ψυχής και το βάρος της ανθρώπινης απόφασης. Ένα σφηνάκι ψυχολογίας και φιλοσοφίας, θα έλεγα.