Patopaństwo. O tym, jak elity pustoszą nasz kraj

by Jan Śpiewak

Najnowsza książka twórcy haseł „państwo z kartonu” i „patodeweloperka”

Co jest nie tak z Polską? Jakie są źródła patologii życia publicznego? Takie pytania zadaje sobie wielu z nas, obserwując polską rzeczywistość. Jan Śpiewak zabiera nas w podróż po Patopaństwie. To opowieści o kraju, w którym feudalizm i dziki kapitalizm podają sobie ręce nad głowami obywateli. O januszexie, który przebrał się za europejskie państwo. O szlacheckim folwarku, który nigdy nie umarł, a w III RP wręcz się odrodził.

Dlaczego polskie osiedla mieszkaniowe przypominają chów klatkowy, zamiast być dobrymi miejscami do życia? Dlaczego pijemy więcej alkoholu niż w czasach PRL-u? Dlaczego pracujemy dłużej i w gorszych warunkach niż większość Europy? Czemu media tradycyjne i społecznościowe promują patologie? Dlaczego Polacy spłacają najdroższe kredyty hipoteczne w Unii? Dlaczego miliony Polaków nie mają dostępu do transportu publicznego? Czemu polskie instytucje przypominają folwarki? Dlaczego w polityce od 35 lat są te same twarze? Dziesiątki trudnych pytań, setki niewesołych odpowiedzi.

Autor przypomina, że państwo może zrobić dla obywateli wiele dobrego, jeśli tylko realizuje interesy wspólnoty, a nie najsilniejszych. Razem możemy niemal wszystko, osobno niewiele. Tymczasem – witajcie w Patopaństwie.

Genres: Nonfiction, Polish Literature, Politics, Poland, Audiobook, Society, Reportage

416 pages, Paperback

First published February 26, 2025

Reviews

[Krysia o książkach · Rating 5 out of 5]

Państwo silne wobec słabych, a słabe wobec silnych.
Bardzo dobra książka, która odpowiada na wiele pytań dlaczego jest jak jest. Polecam serdecznie każdemu niezależnie od klasy społecznej, poglądów politycznych czy wyznawanej ideologii.

[Natalia · Rating 4 out of 5]

Nie zawsze się z Jankiem zgadzam, ale też nie muszę. Bardzo jednak doceniam głosy osób wrażliwych społecznie, którym się po prostu chce - autor zdecydowanie jest takim człowiekiem.

[Malgorzata (szczodrość ryb) · Rating 5 out of 5]

Z jednej strony, to taka książka, w której autor nie kryje się z poglądami i swoją opinią na różne tematy.

Z drugiej, z wyjątkiem rozdziałów w oczywisty sposób nieweryfikowalnych (np. o sposobie przeprowadzenia transformacji ustrojowej - wiadomo, że nie ma pewności co by było gdyby zrobiono to inaczej), to powiem szczerze, że trochę nie widzę jaką inną interpretację przedstawionych danych można przyjąć. A danych i źródeł tutaj jest masa, w dodatku podanych w sposób zorganizowany. W ogóle, cała książka jest napisana bardzo przyjemnym stylem.

Nie będę jednak udawać, że jestem tutaj bezstronnym obserwatorem. Nie zawsze tak było, ale już od wielu lat mam BARDZO zbliżone poglądy do Janka Śpiewaka, więc mnie do tez zawartych w książce nie trzeba było szczególnie przekonywać.

Smutna i wkurzająca to lektura. Pokazuje skalę odklejenia elity kraju od reszty społeczeństwa, z czego ta odklejka się kulturowo wywodzi, i kompletnego braku wrażliwości oraz odpowiedzialności społecznej u wspomnianych elit. A wszystko podpierane dogmatami WoLnEgO rYnKu (i kolesiostwa), bo przecież nie analizą i faktami.

Taki wolny ten rynek, że jak trzeba dofinansować bogatych, to pieniądze na „inwestycje”, "dofinansowanie przedsiębiorczości" i "odciążenie przedsiębiorców" znajdą się zawsze. A jak z danych wręcz krzyczy o konieczności oraz korzyściach płynących ze zwiększania jakichkolwiek nakładów społecznych, to już socjal, roszczeniowość i kupowanie głosów patologii.

Serio chciałabym, żeby przeczytał ją każdy w Polsce i tak uczciwie przemyślał swoje poglądy na politykę oraz społeczeństwo. A także zastanowił/a się czy jego/jej wybory polityczne naprawdę odzwierciedlają jego interes i/lub przyczyniają się do budowy lepszej przyszłości dla ogółu czy może są tylko odbiciem propagandy głoszonej przez bardzo wpływową i bogatą mniejszość.

[Pytaniazsali · Rating 3 out of 5]

Zgadzam się z ogromem rzeczy napisanych przez Jana Śpiewaka w „Patopaństwie” i zasadniczo uważam, że to dobra i potrzebna książka. Ale jednocześnie jest w niej kilka niesamowicie irytujących rzeczy i jako pani maruda, niszczycielka dobrej zabawy, muszę się na nich skupić.

Śpiewak jest bardzo dobry w punktowaniu triggerujących, obcesowych i głupich wypowiedzi osób żywo obecnych w polskiej debacie publicznej. To cenna umiejętność, bo dzięki niej można dobrze skanalizować gniew. Problem polega na tym, że tryb retoryczny autora jest bardzo jednostronny – i nie postuluję tu bynajmniej żadnego centryzmu dziennikarskiego. Chodzi mi o to, że Śpiewak niemal wyłącznie przywołuje postaci, z którymi polemizuje, ale właściwie nigdy nie podrzuca nam wypowiedzi takich osób, z którymi się zgadza. W ten sposób pozostaje w swojej narracji jedynym arbitrem prawdy, który niepokojąco dużo energii wkłada w kwestionowanie kompetencji autorytetów (bo te składają się na „elity”). I żeby było jasne: kiedy Śpiewak tłumaczy np., jak głupie stereotypy ekonomiczne są powielane przez najważniejszych przedstawicieli banku centralnego, to jest wspaniała i potrzebna robota u podstaw. Ale myślę też, że na pewno istnieją tacy czytelnicy „Patopaństwa”, którzy poprzez tę książkę pierwszy raz w życiu zetknęli się (lub zetkną) z wyjaśnieniami dotyczącymi autonomii polityki monetarnej; którzy całe życie byli przekonani, że budżet państwa działa w sposób analogiczny do budżetu gospodarstwa domowego i nigdy nie słyszeli o MMT. Ci czytelnicy będą zszokowani i zdziwieni argumentacją autora (i to dobrze), jednocześnie nie dostaną od niego żadnych wskazówek, gdzie szukać weryfikacji lub rozwinięcia nowej wiedzy (i to źle). Albo zaufają Śpiewakowi, który tłumaczy im świat i każe kwestionować autorytety, albo odrzucą tę perspektywę, chowając się (w przekonaniu, że tym samym ufają naukowej wiedzy) w wygodnej skrytce ekonomii neoklasycznej, powtarzanej nam od czasów uczęszczania na Podstawy przedsiębiorczości. Żałuję, że tak to wygląda, bo część energii retorycznej książki JŚ naprawdę mogła by zostać przekierowana z psioczenia na mało istotne wypowiedzi celebrytów na merytoryczne polecenia.

https://www.instagram.com/p/DIgjE99qA...

[Mateusz Płocha · Rating 4 out of 5]

Nie zawsze zgadzam się z autorem np. w sprawie pracy seksualnej, ale nie można mu odmówić odwagi, bezpośredniości i skuteczności. Warto przeczytać, żeby się po prostu zdrowo wkur*** i uzbroić w argumenty kiedy następnym razem ktoś będzie Was szkolił z niezawodności wolnego rynku.

[Pulek · Rating 4 out of 5]

Ależ się nadenerwowałam . Bardzo smutny obraz naszego kraju wyziera z tej książki. Wiele z poruszonych kwestii jest na moim radarze jeśli chodzi o ważne fundamenty zycia społecznego , także tym bardziej to frustruuje , że rzeczywistość jest daleka od tego jakbysmy chcieli , żeby wyglądała. Czasem mamy tu też pewne powtórzenia, braki rozwinięcia dalej niektórych wątków , niektórzy politycy pojawiają się częściej niż inni, ale ogólnie jestem usatysfakcjowana lekturą. Straszne jest też to, ze bez UE to obywatele mieliby jeszcze mniejszą ochronę przed państwem, samowolą banków czy właśnie realizacją interesów elit a nie dobra wspólnego.

[Anna Wilczyńska · Rating 4 out of 5]

Jak być wkurwionym po lewacku dla początkujących.

[Marika_reads · Rating 4 out of 5]

oczywiście polecanko mocne.

jeden minus - niektóre z tematów mogłyby być bardziej pogłębione

i nie musisz się zgadzać z autorem w 100% (ja też się nie zgadzam), ale to nie opinie czy ideologie masz z tej książki wyciągnąć, a prawdę i fakty

[Atalántē · Rating 3 out of 5]

Ciężko ocenić, bo to wszystko sprawia wrażenia pisania pod tezę. Niezależnie od tego, czy zgadzam się z autorem, czy nie, to trochę brakowało mi jakiegoś obiektywizmu, konfrontacji z kimś, kto się ze Śpiewakiem nie zgadza. 3⭐

[Adela · Rating 3 out of 5]

3.5* Końcówka oraz pierwsze 100 stron było ciekawe.

[ola ✶ cosmicreads · Rating 5 out of 5]

jak można dać 5 gwiazdek książce, która nie przyniosła mi nic nowego? normalnie. bo choć dla mnie nie było tu nic nowego (to po prostu moja bańka informacyjna i rzeczy, które mnie interesują), to wiem, że ogromnej liczbie ludzi otworzy to oczy, ugruntuje, pokaże rzeczywistość. dlatego takie publikacje są bardzo ważne i cieszę się, że mogłam ją przeczytać.

[Hubert Szotek · Rating 3 out of 5]

twitter na papierze. no ale nie każdy czyta twittera, więc spoko (3,5)

[Ania · Rating 4 out of 5]

Książka Jana Śpiewaka pokazuje taki obraz naszego społeczeństwa, który sprawia, że w człowieku się krew gotuje. Niestety, wszystko pisane tak, aby z autorem się zgadzać, przytakiwać jego tezom, traktować jako prawdę objawioną. To pierwszy minus. Drugi za omówienie tylko niektórych tematów, nieuzasadnioną wybiórczość. Mimo wszystko książka warta przeczytania, choćby po to, aby przypomnieć sobie, że naprawdę dużo zależy od nas samych i wyborów, które podejmujemy.

[Mateusz Buczek · Rating 5 out of 5]

Chciałbym być obiektywny wobec tej książki, ale nie jestem w stanie. Śledzę działalność Janka od dawna i mocno mu kibicuję, dlatego z nieskrywaną niecierpliwością czekałem na jego książkę.



Największą siłą tej pozycji jest to, że wkurwia. Wkurwiają opisy elit politycznych, robiących dobrze tylko sobie i bogatym. Wkurwiają problemy, które można by rozwiązać przy odrobinie dobrej woli. Wkurwia wieczny „niedasizm”. I to jest właśnie największa siła tej pozycji. Bo tylko wywołując uczucie wkurwienia, można zmusić ludzi do działania w celu poprawienia swojej sytuacji. Śpiewak, rozdział po rozdziale, opisuje przeżarte patologią obszary naszego życia celnie wskazując rzeczy, które należy poprawić, aby Polska była przyjaznym krajem, nie tylko tym najbogatszym. Chociaż z lektury może wyłaniać się dość pesymistyczny obraz tego, jak w jakim miejscu znajduje się nasze społeczeństwo, to jednocześnie można tu znaleźć nadzieję na lepsze jutro. 



Jednak nie da się nie wspomnieć, że jeśli ktoś regularnie śledzi działalność Janka, to o wielu z tych rzeczy słyszał, bądź czytał. Dlatego też sugeruję, żeby tą książkę kupować przede wszystkim osobom, które o Śpiewaku nie słyszały, bądź kojarzą go tylko z działalności na rzecz walki z reprywatyzacją. Dziadkowie, rodzice, znajomi, którzy nadal wierzą, że obecny kształt Polski jest najlepszym, co ją spotkało, powinni sięgnąć po "Patopaństwo", ponieważ otwiera ono oczy. A przynajmniej mam nadzieję, że tak będzie.

[Maćkowy · Rating 3 out of 5]

Śpiewak dobrze punktuje patologie polskiego państwa i społeczeństwa, od budownictwa mieszkaniowego, przez podatki, elity, wymiar sprawiedliwości po alkohol. Czyta się ciekawie, chociaż tak naprawdę każdy z poruszanych w książce tematów zasługuje na osobną książkę (albo wiele książek). Nie dziwi zatem, że autor bazuje na cherrypickingu opisując najbardziej jaskrawe przypadki polskich patologii. Z imienia i nazwiska dostaje się Jandzie za aferę szczepionkową, Balcerowiczowi za opowiadanie głupot o inflacji i długu publicznym, Owsiakowi za wypowiedzi jak to musi płacić składkę zdrowotn�� i tak dalej. Każdy rozdział kończy się wyborem postów czytelników pod artykułami Śpiewaka, chyba z Instagrama.

Mimo wielu uproszczeń i skrótowości, albo dzięki nim, książkę czyta się bardzo dobrze, bo zjawiska, które opisuje Śpiewak są realne i dotykają każdego na jakimś etapie życia.

[Karolina Kat · Rating 3 out of 5]

3.5

[mptorz · Rating 4 out of 5]

Skuteczna szczepionka na libkoze. Pilnie aplikować rodzinie i znajomym

[Anna · Rating 5 out of 5]

Daje do myślenia.

[Girlinthebooks · Rating 4 out of 5]

Reportaż który już od pierwszych stron wyróżnia się konsekwentnie utrzymaną formą. Każdy rozdział zaczyna się od przedrostka "Pato-", a jego treść poprzedzona jest wprowadzającym zdaniem, które sygnalizuje tematykę kolejnych stron. Na końcu danej sekcji znajdują się autentyczne wpisy, komentarze oraz historie od odbiorców autora, stanowiące świadectwo omawianych wyzwań i problemów.

To właśnie te ostatnie elementy wywarły na mnie największe wrażenie. Włączenie do narracji wypowiedzi zwykłych obywateli, bazujących na ich rzeczywistych doświadczeniach dodały według mnie cennej i ważnej dla książki autentyczności. Każda z tych historii z jednej strony jest unikatowa, a z drugiej niesie ze sobą uniwersalne przesłanie, z którym myślę, że mogą utożsamiać się tysiące czytelników i mieszkańców kraju.

Książka wymaga pełnego skupienia i refleksji.
Nie jest to pozycja do pochłonięcia w jeden wieczór, myślę, że warto ją poznawać stopniowo, by dać sobie czas na przetworzenie treści, skonfrontowanie jej z własnymi przekonaniami i wyciągnięcie wniosków samodzielnie.

Jednym z największych atutów i tym co wyróżnia „Patopaństwo” jest brak autocenzury. Autor nie boi się trudnych tematów. Nie znajdziemy tu zbędnego „lania wody” czy ogólników, a konkretne fakty, rzetelne analizy i często kontrowersyjne ale potrzebne w debacie publicznej wnioski.

U mnie ta książka pozostawiła po sobie silne emocje, w tym intensywne poczucie niezgody na opisywane realia. Wyróżnia ją według mnie szczerość przekazu i poparcie narracji mocnymi argumentami.

Jedyną rzeczą, która nie wpisała się w mój gust w pełni jest to, że oczekiwałabym nieco bardziej wyważonego dawkowania kontekstu i danych. Z jednej strony imponuje tu szczegółowość, a z drugiej momentami nadmiar suchych informacji przed rozpoczęciem analizy był przytłaczający i wymusił dłuższe przerwy w lekturze niż bym tego oczekiwała.

Bardzo dobrze ustrukturyzowany, rzetelnie skonstruowany reportaż o polskiej rzeczywistości.

W jakim stanie są różne aspekty kraju takie jak gospodarka, polityka, szkolnictwo, podatki czy system bankowy oraz co doprowadziło do obecnej sytuacji? To analizuje autor opierając swoją narracje na dużej ilości konkretnych danych.

Lektura, która nie pozostawia obojętnym.

[Jaroslaw Krecidupa · Rating 3 out of 5]

jak się obserwuje śpiewaka to dużo treści się powtarzało z tym co pisze na X albo ig, niektóre rozdziały nudno przeciągnięte, może nie dowiedziałam się jakiś spektakularnych rzeczy ale ciekawa do przeczytania pozycja żeby się podenerwować na to jak się w polsce żyje :3

[Wojciechus Wroobellus · Rating 5 out of 5]

Bardzo przybijająca książka, która trafia w wiele moich czułych punktów.
Czasem kaskada statystyk mnie przytłaczała i trudno mi zachować w pamięci przytaczane dane. Podejrzewam też, że autor dopuszcza się pewnych uproszczeń i skrótów, żeby jasno przekazać co, ma na myśli. Ale nie sądzę, by dochodziło do przekłamywań. Retorycznie bardzo skuteczna publikacja. Mam nadzieję, że odbije się dużym echem.

[Kacper Gwardecki · Rating 5 out of 5]

Podręcznik polskich patologii, który marszałek sejmu powinien wręczać razem z tym fajnym dyplomem przed pierwszymi obradami. Można się ze Śpiewakiem nie zgadzać, ale trzeba mieć do tego solidne argumenty bo książka jest poważnie uzbrojona w rzetelne badania i fakty. Wyrzut sumienia wszystkich ekip władzy od upadku poprzedniego ustroju.

[Wojtek Zarzycki · Rating 4 out of 5]

Poza kwestią chamów, panów i patoliberalizmu, które są zdecydowanie bardziej zniuansowane, to Śpiewak idealnie złożył smutną mozaikę z tego jak wygląda ten kraj. Niby to wszystko wiadomo, ale jednak w tym gąszczu patologii, sporo mogłoby umknąć. Doskonały kryminał.

[Witek · Rating 5 out of 5]

wkurwilem sie

[wercia · Rating 4 out of 5]

w szarych barwach mi sie maluje przyszlosc polski po przeczytaniu tej ksiazki (i po wyborach)
dla nas maluczkich chyba juz nie ma nadziei w tym panstwie z gowna

[Judith · Rating 4 out of 5]

Bardzo gorzka, ale prawdziwa pigułka do przełknięcia o państwie silnym wobec słabych i slabym wobec silnych.

Nie zgadzam się ze wszystkimi poglądami autora, ale bardzo szanuję za fakty przedstawione w tej książce i za to, że mu się po prostu chce.

"Nigdy nie wątp, że mała grupa myślących i oddanych sprawie obywateli jest w stanie zmienić losy świata. W rzeczywistości to jedyne, co go zmienia." Margaret Mead

[Malwina · Rating 4 out of 5]

Nie z każdym poglądem autora się zgadzałam, ale nie o to chodzi w tej książce. Świetna pozycja! Mocne 4,5*

[Paulina Kulikowska-Wasiluk · Rating 5 out of 5]

Nie jestem obiektywna, bo śledzę poczynania Janka już od jakiegoś czasu. Większość tematów i zdanie na ich temat autora znałam, ale czytając i tak przecierałam oczy ze zdumienia. Niby człowiek wie, a później jednak i tak się włos na głowie jeży.
Czekam na drugą część!

[Jan Grzybek · Rating 2 out of 5]

Jedynie rozdziały „Patokierowcy”, „Patopodatki” i „Patoalko” są godne polecenia. Książka jest często niemerytoryczna i pisana pod tezę. Tematy kulturowe/społeczne to jedyne z którymi Śpiewak daje sobie radę (z wyjątkiem rozdziału o podatkach).

[Andrzej Szymczak · Rating 5 out of 5]

Strasznie przygnębiająca, ale bardzo ważna książka, która pokazuje historię Polski po ’89. Dla mnie to także – pewnie niezamierzona, ale jednak – ciekawa polemika z książką dr Piątkowskiego „Polska. Złoty Wiek“. Mimo że Polska niewątpliwie się rozwinęła, Janek słusznie zauważa, że często są to sukcesy jednostek, a nie całego społeczeństwa.