Prezenţa mitului

by Leszek Kołakowski, Constantin Geambașu (Translator)

Volumul Prezenţa mitului are o îndelungată istorie. Scris în 1966, a aşteptat fără efect să fie publicat la editura poloneză „Czytelnik“. A apărut abia în 1972, la Instytut Literacki de la Paris, în perioada când Leszek Kołakowski, profesor la Universitatea din Varşovia, fusese îndepărtat din facultate şi obligat să emigreze (în 1968), el fiind angajat în 1970 ca profesor de filozofie la Universitatea Oxford. În eseuri succesive, autorul analizează prezenţa mitului în epistemologie, artă, istorie, logică — mitul Raţiunii —, prezintă sensul mitic al iubirii, al libertăţii, mitul filozofic sau religios, care permite să depăşim conştiinţa fenomenului de înstrăinare, mitul social şi politic, discută trăinicia şi labilitatea mitului, trecerea prin intermediul limbii dincolo de graniţa experienţei, dorinţa de a transfera conţinutul însuşi al conştiinţei mitice în cuvinte prin intermediul cărora s-ar putea manipula cu aceeaşi dezinvoltură ca şi în cazul bagajului obişnuit al limbajului care organizează experienţa. Valori filozofice remarcabile sunt prezentate cu eleganţa stilului propriu lui Kołakowski-eseistul.

Genres: Philosophy, Nonfiction, Mythology

168 pages, Paperback

First published January 1, 1972

About the author

Distinguished Polish philosopher and historian of ideas. He is best known for his critical analysis of Marxist thought, especially his acclaimed three-volume history, Main Currents of Marxism. In his later work, Kolakowski increasingly focused on religious questions. In his 1986 Jefferson Lecture, he asserted that "We learn history not in order to know how to behave or how to succeed, but to know who we are.”

In Poland, Kołakowski is not only revered as a philosopher and historian of ideas, but also as an icon for opponents of communism. Adam Michnik has called Kołakowski "one of the most prominent creators of contemporary Polish culture".

Kołakowski died on 17 July 2009, aged 81, in Oxford, England. In his obituary, philosopher Roger Scruton said Kolakowski was a "thinker for our time" and that regarding Kolakowski's debates with intellectual opponents, "even if ... nothing remained of the subversive orthodoxies, nobody felt damaged in their ego or defeated in their life's project, by arguments which from any other source would have inspired the greatest indignation."

Reviews

[Aleksander · Rating 5 out of 5]

ENG :
A unique, small book, also exceptionally dense and surprisingly complex in its content, presents the acts of mythopoiesis as well as mythology itself as functions of human culture and consciousness. It points out that one cannot escape myths, regardless of the argumentative path we choose – whether it's logic, materialism, feelings, or religion. There are many interesting arguments and observations. The reading requires time and careful attention; it's not something to be read in one sitting.

What particularly struck me was the observation that a fundamental characteristic of being in the world is the feeling of one's own alienation, and the solution to it – though impossible, yet we try – would lead to catastrophe and even greater alienation.

PL:
Wyjatkowa, mała książeczka, również wyjątkowo gęsta i zaskakująco złożona w swojej treści, przedstawia akty mitopoesis, jak i samą mitologię, jako funkcje ludzkiej kultury oraz samej świadomości. Wskazuje, że nie da się uciec od mitów, niezależnie od tego, jaką drogę argumentacji wybierzemy – od logiki, materializmu, po uczucia czy religię. Dużo ciekawych argumentów i spostrzeżeń. Lektura wymagająca czasu i uważnego czytania, nie jest to coś na jedno posiedzenie.

Wyjątkowo podobało mi się spostrzeżenie mówiące, że fundamentalną cechą bycia w świecie jest uczucie własnej alienacji, a rozwiązanie tego – mimo że jest niemożliwe, ale próbujemy – doprowadziłoby do katastrofy i jeszcze większej alienacji.

Zasługuje na podejście nr.2

[the_deepest_black]

W tej książce Kołakowski stara się podawać racje, dla których projekt totalnej demitologizacji kultury wydaje się chimeryczny.

"Tyle wiemy na pewno, że potrzebna jest w utrzymaniu wszelkiej wspólnoty ludzkiej wiara w wartości zastane i niedowolne i że zarazem niebezpiecznie jest wierzyć, że wartości te w jakiejkolwiek chwili są gotowe i wykończone, że mogą zwalniać od interpretacji sytuacyjnej i sytuacyjnej za nie odpowiedzialności" (157).

"Filozofia 'zasadniczej zgodności' wszystkich jednostkowych interesów, chociaż stworzona przez rzeczników oświeconego liberalizmu i miłośników swobód publicznych, jest w rzeczywistości najdoskonalszą racjonalizacją totalitarnego państwa, jaką można sobie wyobrazić" (149).

"Cynizm i bezwzględność dorosłych są cechami rozkapryszonych dzieci, które liczą na to, że cała reszta ludzkości będzie nieograniczenie długo składać się z pobłażliwych dorosłych; w miarę jak rozkapryszone dzieci stają się coraz liczniejsze, a starci coraz rzadziej pod ręką, dzieci tracą grunt pod nogami i potrafią przypisywać własne klęski temu jedynie, że nie dość jeszcze były rozkapryszone" (141).

"Do wybitnie wyróżniających cech naszej cywilizacji należy przeświadczenie, że bezpieczeństwo od cierpienia warte jest każdej ceny i że w szczególności dobra, których wartości wymierzyć niepodobna, a których bezboleśnie zarazem nie da się nabyć, są wymysłem maniaków lub popłuczyną po zabobonach. [...] Przyzwyczajamy się do rytmu życia określanego przez kolejne neutralizowanie się wzajemne środków pobudzających i uspokajających, jak gdyby sławny slogan reklamowy 'sztuczna noga - lepsza do prawdziwej!' święcił swoje pierwsze tryumfy na terenie chemii mózgu" (134-135).

[Aaron Cliff · Rating 3 out of 5]

An epistle defending first of all the very presence of "myth" or the belief in a non-material reality despite all of the advances in science and philosophy during the mid 1900's, as well as an attempted justification for its continued survival outside of the 1900's. I tend to rather enjoy Leszek, but it was interesting to watch what appeared to be a materialist nominalist defend the presence of myth while simultaneously denying it any reality outside of cultural or existential spheres. Ontologically it seemed to have no being besides that we really want it to be true, and in our desire for it to be true we create everything worth having from it. A pragmatic argument for its existence, as well as for its continued use in our society. In epistemological grounds he seemed to like the presence of myth as its role as a sort of "god of the gaps," allowing us to hold any of our beliefs (such as positivism) because at bed rock every belief is grounded on a tautology that recquires something bigger than itself to affirm, hence myth, very similar to his views in Metaphysical Horror.

Still worth the read, very recondite though and easily the hardest to parse of the works I've read from him.

[Wołowski Julian · Rating 3 out of 5]

Leszek Kołakowski w swojej książce próbuje się rozprawić z rolą mitu w kulturze, ontologii, przypadku, wolności i w wielu innych pojęciach. Polemizuje z tezami o micie i ich formach, próbując znaleźć ich miejsce w dzisiejszym świecie. Język Kołakowskiego jest wciągający i zrozumiały co daje często przyjemność z czytania, a stawiane tezy dają do myślenia.