Afscheid van het oude Nederland

by René van Stipriaan

Na decennia waarin Nederland bloeide, braken omstreeks 1980 jaren aan waarin het opeens anders moest. De verzorgingsstaat was te groot: nutsbedrijven werden geprivatiseerd, de sociale vangnetten werden minder stevig. Niet iedereen deelde meer mee in de weelde.

Het populisme bleek vervolgens een electoraal wondermiddel voor politieke avonturiers en bleef groeien. Na de verkiezingen van 2023 kwamen populisten zelfs in het middelpunt van de macht. De rechtsstaat, de cultuur, de wetenschap, de journalistiek, de economie en niet te vergeten vele duizenden immigranten worden er rechtstreeks door bedreigd.

In Afscheid van het oude Nederland analyseert René van Stipriaan de diepere oorzaken van de ontevredenheid en de onverdraagzaamheid. Hij maakt pijnlijk duidelijk dat Nederland het niet meer alleen kan redden: de wereld is – door globalisering, digitalisering en doorgeschoten belangenpolitiek – zo complex en zo bedreigend dat we verbinding moeten zoeken met anderen die een beschaafde weg uit de chaos willen vinden.

Afscheid van het oude Nederland beschrijft bovendien een politieke cultuur die zichzelf en de bevolking in het ongerede heeft gebracht. Dat het uur van de waarheid komt op een moment dat de wereld in brand begint te vliegen, maakt het niet eenvoudiger om hier iets aan te doen. Maar het zal moeten.

Genres: Nonfiction

184 pages, Paperback

Published January 17, 2025

Reviews

[Pieter Serrien · Rating 3 out of 5]

Interessante en boze analyse van de Nederlandse politiek. Terecht krijgen Wilders en Rutten er stevig van langs, maar jammer genoeg geen aandacht voor bijvoorbeeld de simultane decentralisatiebewegingen die toch voor wat meer nuance en hoop zouden zorgen.

[Jurian calis · Rating 5 out of 5]

4,5 ster. Scherpe analyse over populisme en andere bedreigingen voor de Nederlandse democratie. Ook wel de “how democracies die” op Nederlands niveau.

[Anton VDA · Rating 4 out of 5]

Interessant boek over het huidige Nederland en de lamentabele staat van onze Westerse democratieën.

[Carlijn Brugging · Rating 3 out of 5]

De analyse is goed- maar geeft geen vernieuwende inzichten.

[Carl Lens · Rating 5 out of 5]

“Afscheid van het oude Nederland is bedoeld om de redelijke en optimistische mensen die menen dat het vanzelf wel goed komt wakker te maken: het komt niet vanzelf meer goed.”
Wat een heerlijk geschreven scherp betoog. Niet scherp op de Schimmelpenninck manier (ook fijn), maar wel met namen en rugnummers en een heel goed beeld van de complete geschiedenis.
Hij lost het allemaal niet op, maar geeft wel richting. Bijvoorbeeld:”Hoe kan bij zoveel mensen in zo’n korte tijd een knop worden omgezet waardoor alle nuances en grijstinten die kenmerkend zijn voor het leven in een democratische rechtsstaat omslaan in harde tegenstellingen en een zwart-wit van goed en fout dat opeens de eigen wereld veel overzichtelijker lijkt te maken maar ook een leven in boosheid met zich meebrengt? De gene die deze vragen kan beantwoorden kan gaan nadenken over het herstel van de democratie.”

Als ik in de politiek zou zitten zou ik van Stipriaan in mijn team willen. Maar ook voor mezelf en andere normale mensen is dit boek een absolute aanbeveling.

[Mireille]

Kunnen we onze democratie nog redden?
René van Stipriaan die niet over de zestiende of zeventiende eeuw schrijft maar over de tijd waarin we nu leven; dan kijk je op. Wat maakt dat de historicus zijn aandacht verlegt naar ‘onze democratie’ en een pamflet schrijft? Op de kaft prijkt de nationale driekleur, hoewel het rood richting het oranje neigt. Helemaal achterin bij het notenapparaat komt hij daarop terug.
[...]
De kant-en-klare oplossing heeft hij niet maar er worden wel een paar belangrijke punten uiteengezet: investeer in goede journalisten en andere mensen die politici volgen en laten zien hoe besluitvorming werkt (en verschaf daarmee de Nederlanders kennis over hun eigen overheid) én de Europese Unie zal moeten investeren in voldoende digitale middelen/netwerken die niet afhankelijk zijn van de Amerikaanse big tech-bedrijven. De sociale media en computernetwerken zijn iets te goed beïnvloedbaar voor desinformatie en blokkades.
(Interessant dat in dit licht ook wordt ingegaan op Aldous Huxley’s Brave New World.)

Veel meer over inhoud én doorleestips staan op Lezersgoud.

[lisanne · Rating 4 out of 5]

Een ontzettend interessante en goed onderbouwde analyse van de opkomst van het populisme en de politieke onrust in Nederland.

[Thijmen · Rating 1 out of 5]

Sorry, Van Stipriaan, maar na de fantastische duologie over Oranje is dit boek een bittere teleurstelling. Dit is een onoriginele, met clichés gevulde analyse die weinig diepgang biedt en al helemaal geen oplossingen aandraagt.

Een boek als Het Tij Tegen van Tjeenk Willink is op alle fronten veel beter. Het enige lichtpuntje is het micro-pleidooi voor het herclaimen van de Prinsenvlag — een beweging die ik van harte omarm.

[Thomatensoep · Rating 4 out of 5]

Een onderwerp waar ik al langer in mijn hoofd mee bezig was, de diepere oorzaken van de huidige politieke onrust. Dit boek bied een deskundige en objectieve kijk op dit onderwerp zoals je van een gerespecteerd historicus mag verwachten. Duidelijk en goed onderbouwd, met een waslijst aan bronnen.

[Marleen · Rating 2 out of 5]

Zelden heb ik een boek gelezen waar ik het zo vaak mee eens was en dat me toch zó tegen de borst stuitte. René van Stipriaan heeft namelijk niet alleen afscheid genomen van het oude Nederland, maar ook van elke vorm van bescheidenheid. Dit is geen analyse, dit is een neerbuigend college van een man die alles en iedereen de maat neemt en zichzelf uiteraard als de laatste overgebleven beschaafde geest ziet.

Zijn stukken over de teloorgang van politieke cultuur en de impact van het internet bevatten op zich rake observaties, maar de manier waarop hij ze brengt, maakt dat je bijna juist sympathie krijgt voor de mensen die hij zo graag belachelijk maakt. De opkomst van Fortuyn en Wilders? Ach, dat was volgens Stipriaan gewoon het gevolg van een ongeïnformeerd en onbeschaafd volk dat zich door onderbuikgevoelens liet leiden en nooit een krant open slaat. Je zou er bijna van gaan denken: ja, misschien hebben die kiezers dan tóch een punt.

Hetzelfde geldt voor de ergernis van de auteur over het feit dat er tegenwoordig mensen zonder academische titel in de Tweede Kamer belanden. Met een misprijzend dedain dat bijna aandoet als een karikatuur van de elitaire intellectueel, laat hij weten hoe beschamend het toch is dat niet iedere politicus cum laude van de universiteit komt. Alsof democratie een old boys network moet blijven waarin alleen de hoogopgeleide elite het volk mag toespreken.

En dan de hoofdstukken over het internet… zelden werd zo duidelijk voor wie dit boek bedoeld is. Het boomer-gehalte druipt ervan af en je leert er niets nieuws van. Als dit de stem van "het oude Nederland" is, dan mogen we blij zijn dat we ervan af zijn. Doei, Stipriaan.

[Niels Martens · Rating 3 out of 5]

Heldere geschiedenis met een eenzijdige toon

Afscheid van het oude Nederland van René van Stipriaan is een prima boek dat de recente Nederlandse geschiedenis op een vlotte, toegankelijke en goed geschreven manier uiteenzet. Het biedt interessante inzichten in hoe het Nederland van vroeger langzaam veranderde in het land dat we nu kennen.

Wat het boek sterk maakt, is dat het je helpt om maatschappelijke en politieke ontwikkelingen in samenhang te zien. Het leest prettig en blijft begrijpelijk, ook als het over complexe thema’s gaat.

Wel valt op dat het boek duidelijk vanuit een links perspectief geschreven is. De kritiek op rechts is nadrukkelijk aanwezig, terwijl de rol van links in de maatschappelijke ontwikkelingen juist onderbelicht blijft. Dat maakt het soms wat eenzijdig, terwijl een breder perspectief het boek nog sterker had kunnen maken.

Desondanks zeker een aanrader voor wie geïnteresseerd is in de recente geschiedenis van Nederland en het spanningsveld tussen traditie en verandering.

[Peter Zomer · Rating 5 out of 5]

Wat een knaller. Ik had deze pageturner in een dag uit. De auteur reconstrueert in detail de politieke ontwikkelingen in het Nederland van pakweg eind jaren zeventig tot nu. Ik heb veel alarmerende boeken moeten lezen de laatste tijd, en dit is ook zo'n boek. Maar Van Stipriaan's duiding is omvattender en aannemelijker dan die in de meeste boeken die ik las. Het is geen pamflet, maar een zeer rake analyse van de politieke staat van ons land. Dit boek is urgent, maar het geeft ook een bruikbaar, zij het bescheiden, perspectief aan politici en burgers om in actie te komen. Ik ben zeer dankbaar voor dit boek.

[Sabine Jimkes · Rating 4 out of 5]

Echt knap om in zo'n kort bestek een overzicht te krijgen van hoe Nederland in zo'n jaar of 25 hier terecht is gekomen. Met ook echt een paar nieuwe inzichten enbeelden die blijven plakken. Zoals de analyse van de 'double speak' waar de VVD ons de afgelopen 14 jaar op heeft getrakteerd (hardwerkende Nederlander en onze banen bleek in in het coalitieakkoord of praktijk telkens de keuze voor de vernogenden en internationale ondernemingen) of de manier waarop Nederland wordt "gekoloniseerd ' door techbedrjjven. En heel leuk, omdat ik van het boek houdt: de huiduge ontwikkelingen heel precies leggen naast de voorspellingen in Brave New World van Huxley

[Koos Sikkema · Rating 4 out of 5]

Een gedegen boekje waarin wordt geschetst dat de hedendaagse politieke ontwikkelingen een uitkomst zijn van een langere geschiedenis. De komende periode is een spannende tijd. Afscheid van het oude Nederland neemt je mee naar de oorzaken hiervan en waarschuwt voor de hedendaagse ontwikkelingen waarvan Nederland een speelbal aa.n het worden is.

[Pol V · Rating 3 out of 5]

30% gelezen. Op zich interessant, maar te weinig vernieuwende gedachtegangen i.v.m. de al bekende benaderingen en gedachtes over het populisme. Daardoor verloor ik m’n interesse en heb ik niet meer verder gelezen.

[Ineke · Rating 5 out of 5]

Goede analyse van de huidige staat van onze democratie, maar ook hoe we hier gekomen zijn.

[Aaron · Rating 2 out of 5]

Niks nieuws onder de zon, soort uitgeschreven uitzending van Nieuwsuur

[Mary · Rating 4 out of 5]

Stof tot nadenken.

[Léon · Rating 3 out of 5]

Bevat een met opvallende distantie en scherpte geschreven historie van de moderne tijd.

[Gabrielle Terpstra · Rating 4 out of 5]

deprimerend

[Jan-Willem · Rating 3 out of 5]

Interessante en scherpe analyse, waardeloze voorspelling ensuggesties voor hoe het verder gaat en moet.