Een dwaze maagd

by Ida Simons

Na twee jaar gevangenschap in Westerbork en Theresienstadt moest Ida Simons haar veelbelovende carrière als concertpianiste opgeven. In 1959 debuteerde zij als romanschrijfster met het veelgeprezen - maar ten onrechte in de vergetelheid geraakte - Een dwaze maagd. Een portret van een jong meisje in de jaren twintig en een humoristisch en liefdevol beeld van Joods familieleven in Antwerpen, Den Haag en Berlijn. De ouders van Gittel leven als kat en hond. Haar vader 'was een sjlemiel en hij wist het', en hij krijgt niet veel voor elkaar in de zakenwereld. Iedere keer als het haar moeder te veel wordt, vertrekt ze met haar dochter voor een paar weken naar haar familie in Antwerpen. Gittel kan daar volop toegeven aan haar passie voor het pianospelen, want er wordt niet al te veel op haar gelet in het bonte, levenslustige gezin, waar haar moeder zich veel beter thuis voelt dan bij haar echtgenoot. Bij een bevriend bankiersgezin speelt Gittel op de Steinway en leert haar eerste levenslessen. Haar grenzeloze vertrouwen in haar oudere vriendin Lucie wordt op harde wijze geschonden. Simons beschrijft op onnavolgbare wijze de kwetsbare relatie tussen de twee meisjes midden in de bedrijvige Joodse gemeenschap in Antwerpen en roept een Elsschot-achtige wereld op. In Berlijn, waar Gittels vader zijn fortuin in een handomdraai probeert te vergaren, is de illusie van rijkdom na de beurskrach van 1929 snel voorbij. Wie, vraagt zich Gittel af, kan je in deze wereld van oplichters nog vertrouwen? Ida Simons vertelt over de lotgevallen van de argeloze Gittel met een lichte, vaak humoristische toon. Als geen ander weet ze zich in te leven in een meisje op zoek naar een veilige plek in een onzekere tijd en een chaotische wereld.

Genres: Fiction, 20th Century, Historical Fiction, Classics, Historical

208 pages, Hardcover

First published January 1, 1959

Reviews

[Marco · Rating 4 out of 5]

“Nog altijd kennen te weinig mensen dit boek” schreef De Friese Koerier toentertijd en nog steeds terecht.
Fijne autobiografische literatuur om te lezen, een coming of age roman. Korte zinnen, kernachtig en onderhoudend. Het is een bijzonder boek door de levendigheid waarmee het is geschreven. Geen hoogstaande literatuur, wel een mooi meenemen in vooroorlogs gegoed milieu dat ook kan verarmen naar blijkt.

[Jovi Ene · Rating 4 out of 5]

Ida Simons avea 48 de ani când a publicat romanul de față și numai ea știe cât de greu este să te pui în locul și în mintea unei fetițe de doar 12 ani. Și a reușit.
Suntem în perioada interbelică și pentru Gittel, eroina acestei cărți, viața nu pare așa de complicată, fiind împărțită între desele certuri și schimbări de domiciliu ale familiei sale (în căutarea fericirii sau numai a supraviețuirii), între lecțiile de pian, unde vrea să devină redutabilă și prietenia cu o tânără cu 17 ani mai mare decât ea. Vedem aici toate transformările tinereții: cum gândești, cât de multă încredere ai în oameni, mai ales în cei maturi, cum vrei încă să copilărești, dar în același timp îți dorești să fii acceptat între adulți, cum ești înșelat și cum ești certat pentru inocența și bunăvoința ta.
Un roman agreabil pentru o vară fierbinte, Ida Simons scrie cu talent.

[Niina · Rating 2 out of 5]

2 1/2

Hämmentynyt olo. Kuulin paljon kehuja Typerästä neitsyestä, mutta teos ei vakuuttanut kielellisesti, juonellisesti tai hahmogalleriallaan. En tiedä odotinko jotain enemmän vai käsitinkö jotain väärin, mutta ei mene minun listoillani maailmankirjallisuuden klassikoihin. Sinällään ihan sujuvaa tekstiä, mutta jokin suurempi vaikutus jäi puuttumaan.

[D.]

‘Volwassen zijn geeft veel narigheid maar je hoeft tenminste niet naar school.’

[Frank · Rating 5 out of 5]

Nooit gedacht dat ik het nog eens met Maarten 't Hart eens zou zijn, maar hij heeft helemaal gelijk met wat hij schrijft in dit stuk in NRC: Simons' roman is prachtig en ten onrechte vergeten. Heel mooi dat Cossee hem nu weer onder de aandacht brengt. Relativerend, vlot en ironisch proza dat ontzettend modern aandoet.
Het is geen volmaakt meesterwerk, maar wel een ontzettend onderhoudend boek. Of zoals Greshoff na verschijning in zijn recensie het (heel wat minder vlot!) formuleerde: 'Wanneer men de kritische opmerkingen zwaar laat wegen, dan nog slaat de schaal geheel door ten gunste van Ida Simons, [...] zodat ik Een dwaze maagd [...] tot de boeken reken die men bezitten moet, zo men er prijs op stelt het goede dat de letterkunde van heden voortbrengt te verzamelen.

[Mandy · Rating 2 out of 5]

The strangest thing about this rediscovered Dutch novel, first published in 1959, is the comparison I have seen to John William’s Stoner. It is nothing like Stoner, but a rather ordinary coming-of-age tale about a young girl growing up in the 1920s in The Hague and Antwerp. All the tropes of coming-of-age novels are here – the angst, the misunderstandings, the loss of innocence, the passionate attachments - and it’s a relatively interesting portrait of middle-class Jewish Dutch society before the horrors to come. There’s little plot and a fairly disjointed narrative arc and although the writing is sometimes insightful and perceptive, overall I didn’t find it engaging or the central character, Gittel, at all sympathetic. Not a bad book by any means, but not one I enjoyed.

[Cristian Sirb · Rating 4 out of 5]

Cărticică frumoasă, grațios scrisă. Perspectiva turbulentă asupra vieții si a propriei transformări a unei fetițe de 12 ani mi se pare impecabil prezentată. Nu că as fi fost eu vreodată o fetiță de 12 ani… Dar intuiția îmi spune.

[RoseB612 · Rating 4 out of 5]

Tahle knížka je jedním slovem - milá. Opravdu se člověku vybaví na předsádce avizovaná spojitost s Otou Pavlem, nejde se tomu ubránit, protože ty knihy jsou si náladově velmi podobné. Rozvětvené židovské příbuzenstvo, rodiče s poněkud neortodoxním přístupem k životu, dětský pohled na věc, a těch podobností by bylo klidně víc, kdyby se s tím člověku chtělo vypisovat.

Gittel je dvanáctiletá židovská dívka, která je v tom nešťastném věku "in between", jak kdysi zpívala Judy Garland - ani dítě, ani dospělý - a okolní svět si není jistý, jak se k ní chovat. Řada narážek dospělých ji stále připadá nepochopitelných, ale něco ji přece jen začne docházet. A to její finální vystřízlivění je opravdu hodně drsné, byť i ono je podáno ve smířlivém duchu.

Děj se sice odehrává v raných třicátých letech, ale vlastně se pohybuje v jakémsi bezčasí; je zabydlen řadou pitoreskních postav a třeba takový strýček Wally a jeho dopisy - to je naprosto skvělé. Vlastně jsem se u knížky nějak nemohla přestat usmívat - nejsou to žádné výbuchy smíchu, ale spíš takové klidné, milé pousmání.

Moc příjemná knižní jednohubka, která určitě stojí za přečtení, když má člověk náladu si odpočinout od "velké" literatury. Ty čtyři hvězdičky jsou plně zasloužené.

Kontext: Pro nakladatelství Pistorius & Olšanská začínám mít docela dost silnou slabost :-)

První věta: "Od malička jsem od taťky slýchala skoro denně, že své bližní vážně poškodil, protože se nezaložil pohřební ústav."

Poslední věta: ""Uhodla jste to," zašeptala jsem jí do ucha, "pořád ještě je mi smutno kvůli babičce a Rosalbě," a jen jsem to řekla, vděčně jsem si uvědomila, že jsem nelhala."

[Terhi · Rating 3 out of 5]

Pieni kirja, jossa nuori Gittel kasvaa aikuiseksi. Miljöönä on 1920-luvun Keski-Eurooppa. Kirjan tyyli on tyttökirjamaisen viehättävä, mutta ihmiskuva on skeptisempi ja tapahtumat nähdään ironisemmassa valossa.
Suhtautuminen lapseen melkein kauhistuttaa nykyäitiä. Lapsi nähdään pienenä aikuisena, jolta edellytetään aikuisen järkeä, mutta toisaalta lapselle päästellään, toisin kuin aikuiselle, hyvin suorasukaisia ja väheksyviä kommentteja ulkonäöstä, älystä ja kyvyistä päin naamaa. Ei ihme jos aiemmilla sukupolvilla on ollut itsetunto-ongelmia, jotka on sitten siirretty seuraaville sukupolville...
Kirja on joka tapauksessa viihdyttävä välipala.

[Kirjoihin kadonnut || Johanna · Rating 2 out of 5]

Keskinkertainen pieni kirja, joka oli kielellisesti leikkisä, mutta tarina itsessään ei ollut kovin kummoinen. Tyhmä neitsyt kertoo Gittelistä, joka lapsen naiviudessaan saa kokea todellisen maailman synkän puolen ja kokemaan aikuisten maailman kaksinaamaisuuden nahoissaan. Kirja opettaa ettei aikuisten maailma ole niin mustavalkoinen, miten lapset sen käsittävät ja ettei kehenkään kannata luottaa varauksetta, sillä kaikki ei ole sitä miltä näyttää.

Pakko myöntää että tarina ja kerronta kumpikin olivat välillä hieman puuduttavia, eikä tämä noussut mitenkään erityiseksi kirjaksi. En ymmärrä miksi tämä on niin viisas ja merkittävä teos, mitä kansiliepeissä annetaan ymmärtää.

[Suketus]

Ei kyllä hypetyksensä veroinen, vaan aivan keskinkertainen pikku kirja.

[Xavier Roelens · Rating 4 out of 5]

Je hebt joodse boeken en je hebt joodse boeken. Ik vermoed dat De opvolging verwijzingen naar de joodse cultuur heeft die me ontgaan. Het boek lijkt me in elk geval naast een pastiche op de bedrijfswereld ook tot op zekere hoogte een allegorie.
Een dwaze maagd vertelt aan gojim hoe de joodse cultuur in de jaren twintig eruit zag. Je had rijke en arme joden, seculiere en gelovige, trouwe en schuinsmarcheerders. Zo leerde ik in het begin van het boek hoe de sjnorrer, de bedelaar, een sociale functie had in de joodse cultuur: hij zorgt er namelijk voor dat anderen vrijgevig kan zijn. Misschien moet ik met die blik ook naar de bedelaars in Wijnbergs boek kijken.

Los van die culturele component en los van de geschiedkundige vraag hoeveel van die mensen de holocaust zullen overleefd hebben, vertelt dit boek het verhaal van een meisje van twaalf dat opgroeit en leert inzien dat haar wereld anders, minder lieflijk in elkaar zit als de volwassenen rond haar haar willen doen geloven. Simons vertelt mooi vanuit het standpunt van dat meisje: in het begin krijg je ook een inkijk in haar fantasiewereld en begrijpt ze sommige volwassen insinuaties niet. Aan het slot doorprikt ze dan weer de mooie schijn rondom haar – en begint ze dat spel ook te spelen. Ze groeit op van dwaze tot wijze maagd.
Simons schrijft dit allemaal op in een trefzekere stijl, zoals dat in recensentenjargon heet. Maar voor één keer zeg ik het ook zo. Dit is een vergeten klassieker die het verdient herontdekt te worden.

[Fabian · Rating 5 out of 5]

'Hoe oud is ze wel niet? Ze kon je moeder zijn.' Ja, ze was inderdaad zeer bejaard, negenentwintig, en dat maakte haar vriendschap voor mij nog kostbaarder, maar dat hoefde niemand te weten.

[Ida Cannegieter · Rating 3 out of 5]

Schattig boekje

[Hella · Rating 3 out of 5]

fijnzinnig en levendig verhaal over het wel en wee van een grote joodse familie in de jaren '20, gezien door de ogen van de jonge Gittel
met veel plezier gelezen

[Jolijn Pleging · Rating 3 out of 5]

3,5 ⭐️

[Elly Lewin · Rating 4 out of 5]

Mooi, lief, weemoedig boek. Soms liggen de grappigheidjes er net wat dik bovenop, maar meestal zijn ze gewoon grappig. Ik denk trouwens dat ik dit ook als kind al mooi zou hebben gevonden, al ben ik tegelijkertijd bang dat ik juist ook nu nog lagen heb gemist. Vooral aan het eind, dat me enigszins onbevredigd liet. Het herlezen wel waard, denk ik.

De titel is heel mooi, en de passage waaraan hij is ontleend (beginnende met een bijbelcitaat), raakte me erg, om dat verdriet om woorden:

'En vijf van haar waren wijs, en vijf waren dwaas. Die dwaas waren, hare lampen nemende namen geen olie met zich, maar de wijzen namen olie in hare vaten met hare lampen.
Als nu de bruidegom toefde werden zij allen sluimerig en vielen in slaap. En te middernacht geschiedde er een geroep: Zie, de bruidegom komt, gaat uit, hem tegemoet.
Toen stonden al die maagden op, en bereidden hare lampen. En de dwazen zeiden tot de wijzen: Geef ons van uwe olie, want onze lampen gaan uit. Doch de wijzen antwoordden zeggende: Geenszins, opdat er misschien voor ons en voor u niet genoeg zij, maar gaat liever tot de verkopers en koopt voor uzelven.
Als zij nu heengingen om te kopen, kwam de bruidegom, en die gereed waren gingen met hem in tot de bruiloft en de deur werd gesloten. Daarna kwamen de andere maagden, zeggende: Heere, Heere doe ons open. En hij antwoordende zeide: Voorwaar zeg ik u, ik ken u niet.'
'Het zijn rotmeiden,' zei ik, 'die wijze maagden, waarom konden ze die stakkers niet wat olie lenen? Rotmeiden waren het. Laat mij maar een dwaze maagd zijn.'
'De anderen hebben het beter in de wereld,' vond meneer Mardell. Hij keek op. 'Vertel hiervan maar niets aan Lucie, ze zal boos op me zijn omdat ik u verdrietig heb gemaakt,' zei hij met een schuldig lachje, 'ik had niet zoveel moeten vragen over Aron.' Hoewel meneer Mardell meestal verstandiger leek te zijn dan andere volwassenen wist ik dat het geen zin had te trachten hem uit te leggen dat ik deze keer niet verdrietig was om Aron, maar om die vreselijke zinnen: de deur werd gesloten; ik ken u niet.'

[Heli · Rating 4 out of 5]

Kansi lumosi minut ensinäkemältä, ja jo ensimmäisellä sivulla nauroin neljästi. Tyhmä neitsyt on nuoren hollantilaisen juutalaistytön kasvukertomus (ja kuvaavat adjektiivit nimenomaan tässä järjestyksessä). Gittel-tyttöä pidetään liian nuorena ja kokemattomana ymmärtämään aikuisten huumoria, soittamaan pateettisia pianokappaleita ja ylipäätään tajuamaan mistään mitään. Siksi hän yrittää kahta kovemmin nähdä, mistä maailmassa oikein on kyse.

Romaanin parasta antia ovat herkullisten hahmojen kertomat mehukkaat anekdootit (kalkkunanjalkajuttu s. 167-169!) ja jatkuva suunsoitto. Gittelin vanhemmille puhkeaa riitoja tuon tuostakin, "sillä pyhäpäiviä lankeaa juutalaisten riesaksi kaksinkertainen annos". Erimielisyyksien yltyessä perheen äiti häipyy lapsuudenkotiinsa Antwerpeniin ja ottaa tytön mukaansa. Siellä Gittelin bongaa synagogasta vanhempi neiti Lucie Mardell ja kutsuu hänet kotiinsa soittamaan pianoa. Mardellit ovat ns. parempaa väkeä, minkä vuoksi Gittelin perhe ei suhtaudu neitien ystävystymiseen kovin suopeasti. Heidän tapaamisistaan tulee Gittelin hartaasti odottamia tähtihetkiä.

Mardelleilla Gittel saa jalkansa aikuisten maailman oven väliin. Hän oppii pitämään salaisuuksia ja katsomaan asioita tarkemmin, sillä ihmiset suhteineen osoittautuvat perin monimutkaisiksi. Välillä vähän yksinkertaiselta vaikuttavan Gittelin kompastuskivi on hänen kiltteytensä: hän haluaa olla mieluummin tyhmä kuin muita auttamaton.

Huumori upposi minuun nytkin kuin häkä, ja voin vain kuvitella, kuinka paljon olisin teini-ikäisenä pitänyt tästä kirjasta. Täytyypä koettaa luettaa jollakulla murrosikää lähestyvällä. Riskinä on kerronnan lievä sekavuus. Virkkeet on ladattu niin täyteen informaatiota, että niitä joutuu välillä kahlaamaan useampaankin kertaan. Se ei tosin juuri haitannut – teksti kestää useampiakin lukukertoja.

[WillemC · Rating 5 out of 5]

Eerste leesbeurt 2017: *****

Tweede leesbeurt 2024:
Tragikomische anekdotes geïnspireerd op de jeugd en kindertijd van Ida Simons, hier "Gittel" geheten, met Antwerpen, Den Haag en Berlijn als achtergrond; alles wat je van een Bildungsroman verwacht. Verschrikkelijk vlot geschreven, drama en ironie wisselen elkaar mooi af, pluspunten voor de joodse humor hier en daar. Topper!

"Ik vond haar te grof maar Rubens zou haar graag geschilderd hebben."

"[...] hij had het enige echte pokdalige gezicht dat ik ooit gezien heb, ik kon er mijn ogen niet van afhouden."

"Van de school is mijn afkeer zo doeltreffend geweest, dat ik me het gebouw noch de leerkrachten of de klasgenoten voor de geest kan halen."

[Hólmfríður Bjarnardóttir · Rating 4 out of 5]

Þessi bók var betri en ég bjóst einhvernveginn við að hún yrði. Ég hafði gaman af persónulýsingunum og fannst persónurnar almennt vel skrifaðar og áhugaverðar lýsingar aðalsögupersónunar á stöðunum og hlutunum í kringum sig. Fín bók bara, mjög heillandi á sinn hátt. Leiðinlegt að hún hafi ekki fengið athyglina sem hún átti skilið þegar hún kom út árið 1959.

[Inge · Rating 5 out of 5]

Ik ben bijzonder onder de indruk van dit boek. Een absolute aanrader.

Lees mijn recensie op:

http://www.ingeleest.nl/recensie/rece...

[Jan-Willem · Rating 4 out of 5]

Een fijne "coming of age" die ook een boeiende inkijk in een verloren gegane tijd en wereld geeft.

[Lili Bammens · Rating 4 out of 5]

Mooi, soms ontroerend en vaak grappig. Een twaalfjarig Joods meisje, geboren in Antwerpen maar wonend in Nederland, vertelt over haar leven, haar familie en goede vrienden. Het verhaal is semi autobiografisch en speelt zich af in Nederland, Antwerpen en Berlijn, in de jaren 20 van de 20e eeuw.

[Tui · Rating 3 out of 5]

En tavoittanut tämän mahtavuutta oikein missään vaiheessa. Joutuisa ja hyvin kirjoitettu kuitenkin.

[Amber de gama · Rating 3 out of 5]

Het boeide me allemaal zo niks, maar het maakte me in ieder geval geen zelfmoord willen plegen
(PS: ja, de standards voor mijn Nederlands boeken zijn zo laag)

[Loesje · Rating 4 out of 5]

Met dank aan de podcast reeks 'de klassieke bibliotheek' vond ik dit boekje. Tijdens het lezen hoorde ik de muziek in mijn hoofd die ik in de podcast gehoord had. Een klein pareltje van een wereld die niet de mijne is, maar waar je de personages toch levensecht van kunt voorstellen.

[Mikko Saari · Rating 4 out of 5]

Ida Simonsin esikoisteos ilmestyi jo vuonna 1959. Se sai 2010-luvulla uuden elämän, kun hollantilainen kustantaja löysi kirjan sattumalta ja päätti julkaista sen uudelleen. Kirjasta tuli huikea menestys ja niinpä se on saatu suomeksikin. Ensimmäisen maailmansodan jälkeiseen aikaan sijoittuva romaani kertoo saksanjuutalaisesta kauppiasperheestä ja etenkin sen tyttärestä Gittelistä. Koko suku pakenee maailmansotaa Alankomaihin ja kun sodan jälkeen muut palaavat Saksaan, Gittelin perhe jää Haagiin.

Gittelin elämän tärkeä kaupunki on kuitenkin Antwerpen, jossa hän on syntynyt ja jossa hän vierailee usein. Ajoittain käy nimittäin niin, että Gittelin äidille ja isälle tulee riitaa, jonka seurauksena äiti häipyy Gittelin kanssa sukulaisten luo Antwerpeniin. Siellä Gittel kohtaa neiti Lucie Mardellin, paljon hienomman perheen aikuisen tyttären, joka kutsuu Gittelin luokseen soittamaan heidän Steinway-flyygeliään. Tästä alkaa hieman eriskummallinen ja epätasainen ystävyyssuhde, joka on Gittelille selvästi merkityksellinen ja opettavainen ihmissuhde.

Tyhmä neitsyt kuvaa juutalaisyhteisön elämää 1920-luvulla. Aika näyttäytyy modernille lukijalle yllättävän huolettomana ajanjaksona, kun tietää, mitä oli luvassa hyvinkin pian. Gittelin perhe päätyy hetkeksi asumaan Saksaan ja silloin aikakausi vilahtaa hyperinflaation muodossa, kun perhe pääsee nauttimaan rikkaasta elämästä – viisi miljoonaa viikossa ei ole vuokra eikä mikään! Tulevasta kertojakin on tietoinen yhden ohimenevän sivulauseen verran.

Kieleltään kirja on mainion raikas, siitä osakiitos kuuluu varmasti suomentaja Sanna van Leeuwenille. Gittel tekee hauskoja havaintoja sukulaisistaan, toisaalta on ikäisekseen (Gittel on noin kaksitoistavuotias kirjan alussa) sopivasti vähän pihalla aikuisten maailmasta. En ehkä lastaisi kirjan taakaksi ihan kaikkia niitä ylisanoja, joita se on osakseen saanut – näinköhän tämä on Jane Austenin veroinen klassikko – mutta kaikessa vaivihkaisessa ironisuudessaan Tyhmä neitsyt oli silti oikein oiva välipala, ja alankomaalaista kirjallisuutta tulee muutenkin tarjolle rikollisen vähän.

[Monica · Rating 2 out of 5]

I am reviewing so as not to forget but I have forgotten already. Some small passages of wisdom, and beauty but so transitory in the setting of a world which we know already was extinguished at the time this novel was written from some indeterminate moment between the fin de siècle and the modern horrors of the second world war, in the life and times of a colourful set of Jewish characters from different walks of life, their stories told through the innocent eyes of the young heroine of the novel, the "foolish virgin" of the Old Testament story. Set in the Netherlands and Germany and plotless in so far as characterization counts for more in this merry go round of faces, characters, mores and eccentricities.

[Dolf Patijn · Rating 4 out of 5]

Dit allom geprezen boek speelt zich af in de jaren twintig van de vorige eeuw, in het millieu van de gegoede joodse burgers. Het geeft een mooi tijdsbeeld en een kijkje in een gemeenschap die met de Tweede Wereldoorlog werd weggevaagd. Ida Simons overleefde zelf Theresienstadt en publiceerde dit boek in 1959, een jaar voor ze overleed. Een mooi boek en een juweeltje binnen de Nederlandse literatuur.

[Guido · Rating 3 out of 5]

Overladen met superlatieven toen het boek verscheen (in 1959), door Cossee heruitgegeven in 2014. Die superlatieven hebben, denk ik, meer te maken met het tragische leven van de auteur (joods, concertpianiste, concentratiekampen overleefd, zich daarna gewijd aan de literatuur, jong gestorven) dan met de intrinsieke kwaliteiten van het boek. Een overbodige publicatie, en - voor mij - tijdverlies om het te lezen. Twee en een halve ster, nét.