Το μυστικό της κοντέσσας Βαλέραινας - Το διήγημα και το δράμα

by Γρηγόριος Ξενόπουλος

«Τούτο το σπίτι το φτωχό και το μικρό είναι για μένα το ίδιο με τ’ άλλο, το παλάτι που ’χε τις κολόνες τις χρυσές στα πόρτεγα και τη βαλερέικη άρμα με τα λιοντάρια πάνω από κάθε πόρτα. Κι όσο μ’ έγνοιαζε για την τιμή κείνου του σπιτιού, άλλο τόσο με γνοιάζει και για τούτου εδώ· γιατ’ είναι το ίδιο, το ίδιο! Τίποτα δεν άλλαξε από μέσα, βαθιά, κι όσο ζω εγώ, τίποτα δε θ’ αφήσω ν’ αλλάξει».

…δε θα μπορούσα παρά ν’ αγαπώ αυτό μου το έργο περισσότερο από κάθε άλλο. Το συνέλαβα νέος, το έγραψα άντρας, το ξανάγραψα μεσόκοπος, το τελείωσα σχεδόν γέρος. Είναι το έργο όλης μου της ζωής!
Γρ. Ξ.

144 pages, Paperback

Published January 23, 2025

About the author

Ο Γρηγόριος Ξενόπουλος γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1867 από Ζακυνθινό πατέρα και από μητέρα Φαναριώτισσα. Η οικογένειά του εγκαταλείπει την Πόλη, όταν ο Γρηγόριος ήταν έντεκα μηνών και εγκαθίσταται στη Ζάκυνθο. Μετά το γυμνάσιο ο Ξενόπουλος παρακολουθεί μαθήματα φυσικομαθηματικών στο πανεπιστήμιο της Αθήνας. Όμως, η λογοτεχνία και η δημοσιογραφία τον αποσπούν οριστικά. Συνεργάζεται με όλες σχεδόν τις εφημερίδες και τα περιοδικά της εποχής του.
Το 1890 ο Γεώργιος Δροσίνης του προτείνει και αναλαμβάνει αρχισυντάκτης στην Εστία. Το 1896 ο ιδιοκτήτης του παιδικού περιοδικού «Διάπλασις των παίδων» Νικόλαος Παπαδόπουλος τον παίρνει αρχισυντάκτη και αργότερα του αναθέτει τη διεύθυνση του περιοδικού.
Αν και είναι επηρεασμένος από τις ευρωπαϊκές πολιτιστικές ανακατατάξεις, δεν περιορίζεται μέσα στα πλαίσια του ηθογραφικού μυθιστορήματος, αλλά προχωράει και ασχολείται με την περιγραφή των ψυχικών ικανοτήτων των ηρώων του. Γίνεται ένας ψυχογράφος που τηρεί όμως αυστηρά την αντικειμενικότητά του. Ο Ξενόπουλος έγραψε με την ίδια επιτυχία και δράματα και κωμωδίες κυρίως με θέμα τον έρωτα. Τα έργα του είναι ηθογραφίες που αναδεικνύουν τη ζωή μιας εποχής η μιας τοπικής κοινωνίας, τοπικές και εποχικές ιδιαιτερότητες παίρνουν συχνά ισχύ άγραφων νόμων που επιβάλλονται μέσα από την κοινωνία. Τα έργα του ταξινομούνται είτε στη Ζάκυνθο είτε στην Αθήνα και ο Ξενόπουλος έρχεται να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ των δύο Σχολών, της Αθηναϊκής και της Επτανησιακής. Ο Ξενόπουλος πέθανε σε μεγάλη ηλικία το 1951 στην Αθήνα μακριά από το αγαπημένο του νησί.

Reviews

[Βίκυ Τάσιου · Rating 5 out of 5]

Η επαφή μου με τον Ξενόπουλο είναι πάντα μια ιεροτελεστία. Φέτος, αποφάσισα να εμβαθύνω στο έργο του, ξεκινώντας με το εμβληματικό «Μυστικό της Κοντέσσας Βαλέραινας» από τις Εκδόσεις Ψυχογιός.

Πρόκειται για μια εξαιρετική έκδοση-αρχείο που περιλαμβάνει το αυθεντικό διήγημα (1897), το θεατρικό έργο, ιστορικές κριτικές της εποχής και ένα απαραίτητο λεξικό του ζακυνθινού ιδιώματος. Η γλώσσα του Ξενόπουλου, με τη μουσικότητα της επτανησιακής διαλέκτου, αναδεικνύει την ατμόσφαιρα μιας αριστοκρατίας που καταρρέει.

Η Κοντέσσα Βαλέραινα, παλεύοντας με την εξαθλίωση, έρχεται αντιμέτωπη με μια συγκλονιστική ηθική σύγκρουση: το χρέος απέναντι στην παράδοση vs την επιβίωση. Ένα μάθημα ζωής για την αληθινή ευγένεια και τη συνείδηση που παραμένει όρθια ακόμα και στα ερείπια. Ένα μικρό βιβλίο (144 σελ.) που διαβάζεται σε ένα απόγευμα.

[Έλενα Παπαδοπούλου · Rating 4 out of 5]

Το μυστικό της κοντέσσας Βαλεραινας ξεκίνησε ως σύντομο διήγημα, μόλις εννέα σελίδες, το οποίο έθεσε τη βάση για το δράμα, το οποίο φυσικά εξελίχθηκε σε κάτι περισσότερο, ανανεώνοντας την ιστορία. Το θεατρικό ήταν άρτιο, με την ένταση να αυξάνεται σταδιακά μέχρι την κορύφωση. Πολύ ωραία τα πορτρέτα των χαρακτήρων και η αντίθεση των δύο κόσμων. Και το διήγημα καλό, αλλά σε καμία περίπτωση όσο το δράμα.

Η έκδοση πολύ προσεγμένη όπως και η υπόλοιπη σειρά του Ξενόπουλου.

[Αθηνά Δ. Κάππα · Rating 5 out of 5]

Το «Μυστικό της Κοντέσσας Βαλέραινας» του Ξενόπουλου είναι ένα αριστούργημα της νεοελληνικής δραματουργίας που πραγματεύεται τον οικονομικό ξεπεσμό μιας οικογένειας στη Ζάκυνθο.

Η ιστορία επικεντρώνεται στη γριά κοντέσσα Βαλέραινα και την εσωτερική της πάλη ανάμεσα στο ηθικό χρέος και το χρήμα. Έχει κληρονομήσει ένα μυστικό φάρμακο για τη θεραπεία των ματιών, που έχει περάσει από γενιά σε γενιά στην οικογένειά της. Παρά την οικονομική ανέχεια, τηρεί την υπόσχεσή της να θεραπεύει δωρεάν, αντιμετωπίζοντας ηθικά διλήμματα όταν δέχεται προτάσεις για την πώληση του μυστικού.

Ο Ξενόπουλος, με τη χαρακτηριστική του γραφή, προσφέρει μια διαχρονική ματιά στις ανθρώπινες αδυναμίες. Αξίζει να σημειωθεί πως ο ίδιος ο συγγραφέας έχει χαρακτηρίσει το έργο αυτό ως το καλύτερο της ζωής του.

«Είναι κι άλλα παλάτια, μεγαλύτερα, που τα γκρεμίζουμε χωρίς να το καταλαβαίνουμε… Ε, αυτά δεν βλέπονται παρά με τα μάτια της ψυχής. Και μ’ αυτά πάλι, σαν είναι πάντα ανοιχτά, πάντα άγρυπνα, όπως το λέει κι ο Σολωμός».

Συνολικά, το «Μυστικό της Κοντέσσας Βαλέραινας» είναι ένα ανάγνωσμα που προκαλεί δυνατά συναισθήματα. Ξεκινάει κυλώντας αργά, αλλά έχει ένα από εκείνα τα τόσο τραγικά τέλη που χαρακτηρίζουν τον Ξενόπουλο.

[ShizleGhizle · Rating 4 out of 5]

She just mained healer 🙂‍↕️

[Corinne · Rating 4 out of 5]

*4,5