De actualiteit van het archaïsche: tegen de moedeloosheid van de moderne tijd

by Gabriël van den Brink

Hoe verwarrender onze wereld wordt, des te groter het verlangen naar richting. En dat is precies wat Gabriël van den Brink in zijn nieuwe duiding van de menselijke evolutie beoogt. Met een magistrale blik overziet hij vele vormen van menselijk handelen, te beginnen bij lichamelijke, zoals voeden, vechten en zich voortplanten, die we met andere primaten gemeen hebben, tot meer geestelijke, zoals spreken, geloven en schilderen, die alleen bij mensen voorkomen. De actualiteit van het archaïsche geeft een filosofisch doordacht beeld van ons bestaan waarbij niet alleen duidelijk wordt hoe we van andere dieren verschillen, maar ook wat we ondanks alle spanningen met elkaar delen. Dat biedt houvast en hoop, door te laten zien dat de wereld ons niet slechts overkomt – ze hangt mede af van de manier waarop wij zelf al dan niet handelen. Veel problemen waarmee wij worstelen vloeien voort uit onze evolutionaire voorgeschiedenis. Aan ons de uitdaging om te komen tot een betere balans tussen datgene wat het moderne leven van ons vraagt en datgene wat we in het verre verleden ooit geworden zijn.

Genres: Philosophy

744 pages, Paperback

Published January 22, 2025

Reviews

[Tim Willems]

Ik kan dit niet plat slaan tot een beoordeling op een schaal van 5 sterren. Wat een werk! Prachtig hoe een poging gedaan wordt dit overzicht te creëren. Ik ben het zeker niet eens met alle gevolgtrekkingen of kleuringen in de tekst maar dat is volgens mij nou ook juist niet de bedoeling. Met veel plezier gelezen in ieder geval!

[Rinie Altena · Rating 5 out of 5]

Ik geef het boek 5 sterren vanwege de zeer grondige en overzichtelijke aanpak. Ook vanwege de aimabele toon die hij aanslaat. Hij schrijft de mensengeschiedenis van 'onderaf' tot aan ongeveer duizend voor Christus. Hij noemt zichzelf empirisch filosoof. Hij komt tot een aantal heldere inzichten waar beleidsmakers en politici zich moeten verhouden. Tot zover lof...

Maar het bijzondere van zijn aanpak was dat ik daardoor toch een flink aantal (levens-)filosofen miste. Vooral de zienswijzen van de fenomenologie en de theologie/religiewetenschappen zijn ondervertegenwoordigd. Om in (zijn) de klassieke indeling van de marxisten te blijven is de 'bovenbouw' overgedetermineerd door de 'onderbouw'.

Woorden als creativiteit, verlangen en ziel ontbreken dan ook in de index. Geen Martin Buber, nauwelijks Charles Taylor en geen Paul Ricoeur.

Na de lezing heb ik het gevoel dat ik een geweldig inzicht heb gekregen in 'de helft' van ons gemeenschappelijk verhaal. Maar wel een zeer belangrijk perspectief op onze werkelijkheid. Verplichte stof dus voor iedereen die zich betrokken voelt bij de toekomst van onze 'cultuur'.

[Hans · Rating 3 out of 5]

Er staat vreselijk veel in dit boek. Gabriel heeft heel systematisch alle expansie (vitaal, cognitief, sociaal en cultureel) in kaart gebracht.
Ik ben een systeemdenker , maar dit is echt overdone! Er is bijna niet doorheen te komen en omdat het zo uitvoerig wordt behandelt raak je de draad van het verhaal kwijt. Ook kom je heel veel bekends tegen en vraag je je af of ieder item een uitwijding behoeft.

Zijn conclusie
Vroeger leefde we in een klein gebied met oog op de lange termijn. Nu wordt onze wereld abstracter en grootschaliger terwijl de handelingstermijnen korter zijn geworden.

Nogal een mager resultaat voor zo een groot werk.

[Jan Moens · Rating 4 out of 5]

Heel academisch geschreven, maar ook heel interessant. Met plezier gelezen.