Ελληνική αϋπνία

by Michel Fais, Μισέλ Φάις

Οι άρρωστες μέρες ενός ψυχιάτρου διασταυρώνονται με τις παυσίλυπες λέξεις ενός συγγραφέα; Μήπως ισχύει το αντίστροφο;
Ο Μισέλ Φάις, όπως και στο προηγούμενο μυθιστόρημά του, πατάει στα χνάρια της αυτοβιογραφίας ενός άλλου - εν προκειμένω το προσωπείο του είναι ο Γεώργιος Μ. Βιζυηνός (1849-1896).
Τρεις φωνές κουρδίζονται στο ανά χείρας βιβλίο: κορφολόγημα από το γλωσσάρι του πεζογράφου και ποιητή, αποσπάσματα από ένα ψυχιατρικό αρχείο (Φρενοκομείον Ζωρζή και Ταρσής Δρομοκαΐτου) καθώς και μια δέσμη αναπάντητων επιστολών.
Οι λόγιες, οι "θρακιώτικες" και οι δάνειες (τουρκικές ή ξένες) λέξεις δεν φέρουν μόνο κάτι από την αύρα του γερμανομαθούς τουρκομερίτη, κυρίως μας δείχνουν τον ατελέσφορο αγώνα του να σώσει το κεφάλι του από τον ολοσχερή λιθοβολισμό της εποχής του.
Οι ημερολογιακές σημειώσεις ενός ψυχιάτρου, καλύπτοντας την έσχατη επιδότηση του Βιζυηνού, φυλλομετρούν ανάποδα το χρόνο: αρχίζουν με το φτερούγισμά του (15.4.1896) καί κλείνουν με τον εγκλεισμό του (14.4.1892).
Τα 34 γράμματα που στέλνει στον κορυφαίο Έλληνα διηγηματογράφο ένας παθιασμένος αναγνώστης του λειτουργούν σαν "σιωπηλά αγγίγματα" στην ιστορία, στη βιογραφία, στη γλώσσα της νεοελληνικής γραφής.
Εξ αντανακλάσεως, ο συγγραφέας της "Ελληνικής αυπνίας" μας προτείνει να διαβάσουμε την ελληνική λογοτεχνία με τον τρόπο του βιζυηνικού του πληρεξούσιου. Να παρακάμψουμε δηλαδή αφενός τη ροϊδική ειρωνεία και αφετέρου την παπαδιαμαντική πίστη (με άλλα λόγια: τον άνωθεν εξευρωπαϊσμό και την κάτωθεν ορθοδοξία) και, ακολουθώντας τον παράδρομο της απονενοημένης μειονοτικής γραφής, να φτάσουμε στην "αποεδαφοποιημένη πατρίδα, στην παραμυθητική ιστορία, στον απολεσθέντα ύπνο, στο φλογισμένο χειρόγραφο".
Ένα μυθιστόρημα που, ενώ γράφεται, αναρωτιέται και ταυτόχρονα ονειρεύεται πως γράφεται ένα μυθιστόρημα· γι’ αυτό ένα μυθιστόρημα που αλληθωρίζει προς το επιστολικό δοκίμιο, την αντι-βιογραφία, τη θρυμματισμένη πρόζα, την πλάγια αυτοβιογραφία, πάνω απ’ όλα όμως σαγηνεύεται από την έκσταση της ποίησης. Ένα μυθιστόρημα που λαγοκοιμάται· γι’ αυτό και υπομειδιά με τον μακάριο ύπνο ευπώλητων πολυσέλιδων μυθιστορημάτων αλλά και με την άγρυπνη πόζα αυτοπαθών κειμενικών πειραματισμών.

178 pages, Paperback

First published January 1, 2004

About the author

Michel Fais (born 1957 in Komotini, Thrace) is a Greek novelist, short story writer, playwright, screenwriter, and literary critic. He works as editor of the books section for the Greek newspaper "Efimerida ton Syntakton" and teaches creative writing.
Fais' original literary work is comprised mainly of novels, short stories and theatre plays. For the collection "From the Same Glass and Other Stories" Fais was awarded the Greek State Literature Prize for the Short Story (2000). His work has been translated into French, Spanish, Romanian and English. Several of Fais' short stories were included in anthologies (e.g. Angelic & Black: Contemporary Greek Short Stories, 2006) or published in (literary) magazines all over the world, including China, Czech Republic, Germany, and the U.S.A.
Recently, his two most acclaimed novellas, “Aegypius monachus” and “Lady Cortisol”, appeared in English translation: “Mechanisms of Loss” (Yale University Press, 2021)

Ο Μισέλ Φάις (Κομοτηνή, 1957) είναι υπεύθυνος των σελίδων βιβλίου στην "Εφημερίδα των Συντακτών" και διδάσκει δημιουργική γραφή (Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, “Σχόλη” στις Εκδόσεις Πατάκη).
Το 2000 τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος.
Πεζογραφία: "Αυτοβιογραφία ενός βιβλίου" (1994· αναθεωρημένη επανέκδοση Πατάκης, 2005), "Απ' το ίδιο ποτήρι" (1999· αναθεωρημένη επανέκδοση Πατάκης, 2011), "Aegypius Monachus" (2001· αναθεωρημένη επανέκδοση Πατάκης, 2013), "Το μέλι και η στάχτη του Θεού" (2002), "Ελληνική αϋπνία" (2004), "Πορφυρά γέλια" (2010), "Kτερίσματα" (2012), "Από το πουθενά" (2015), Lady Cortisol (2016), “ Όπως ποτέ” (2019), “Η Ερευνήτρια” (2020).
Το μυθιστόρημα "Αυτοβιογραφία ενός βιβλίου μεταφράστηκε στα γαλλικά και στα ρουμάνικα, η συλλογή διηγημάτων "Απ' το ίδιο ποτήρι και άλλες ιστορίες" στα γαλλικά, ισπανικά και αγγλικά. Διηγήματά του συμπεριλήφθηκαν σε ισπανικές, γερμανικές, αγγλικές, γαλλικές, τσέχικες και κινεζικές ανθολογίες και δημοσιεύτηκαν σε αμερικανικά περιοδικά.
Πρόσφατα μεταφράστηκαν δυο νουβέλες του στις ΗΠΑ υπό τον τίτλο “Mechanisms of Loss” (Yale University Press, 2021, μτφρ. David Connolly).
Μετάφραση: "Χαϊκού για τη βροχή, το χιόνι, τον άνεμο, τον ήλιο, το φεγγάρι" (με εικόνες του Χρόνη Μπότσογλου, Μπάστας Πλέσσας, 1994).
Θέατρο: "Το παγκάκι του κανένα" (Θέατρο 104, 2014, σκην. Αλεξία Καλτσίκη), "Είμαι αριστερόχειρ ουσιαστικά" (Παράσταση για τον Μανόλη Αναγνωστάκη. Φεστιβάλ Φιλίππων-Θάσου, 2012, Θέατρο Θησείον, 2012, δραματουργική επεξεργασία, σκην. Αλ. Καλτσίκη), "Κάποιος να τους πονέσει" (24hour plays Athens, 2012, σκην. Κ. Μπερδέκα), "Πουπουλένιο τίποτα" (Εθνικό Θέατρο - Αναγνώσεις, 2011, σκην. Ν. Κουρής-Μ. Καλλιμάνη-Αλ. Καλτσίκη), "Μετά τις τελευταίες μας λέξεις" (Συνεργείο, 2011, σκην. Λ. Μελεμέ), "Πέστροφα Δουνάβεως" (Φεστιβάλ Φιλίππων, 2010, σκην. Λ. Μελεμέ), "Το κίτρινο σκυλί" (Από Μηχανής Θέατρο, 2009, σκην. Λ. Μελεμέ, Θέατρο Αμαλία, 2011, σκην. Α. Σπυριδάκης, ΔΗΠΕΘΕ Σερρών, 2013, σκην. Παν. Μέντης, Θεατρική Ομάδα Pinata, 2014, Ναύπλιο), "Ελληνική αϋπνία" (Θέατρο Εμπρός, 2006, σκην. Ρ. Πατεράκη), "Η πόλη στα γόνατα" (Θέατρο Αμόρε-Δοκιμές, 2006, σκην. Θ. Αναστόπουλος), "Αντρόγυνα" (Μονόλογοι Πολιτιστικής Ολυμπιάδας, Θέατρο Μεταξουργείο, 2003, σκην. Π. Χούρσογλου).
Κινηματογράφος: Συνεργάστηκε με τον Νίκο Παναγιωτόπουλο στο σενάριο των ταινιών "Delivery" (Επίσημη Συμμετοχή Φεστιβάλ Βενετίας και Μόντρεαλ, 2004), "Αθήνα-Κωνσταντινούπολη" (2008) και "Η κόρη του Ρέμπραντ" (2015).
Φωτογραφία: Ύστερο βλέμμα, 1996 και Η πόλη στα γόνατα, 2002 (Λευκώματα και ατομικές εκθέσεις στον Χώρο Τέχνης 24). Συμμετείχε στη Photosynkyria 2003 και έλαβε μέρος στις εξής ομαδικές εκθέσεις φωτογραφίας-ζωγραφικής: "Καλοκαίρι, μια συνάντηση" (με τους Κώστα Παπανικολάου και Τάσο Μαντζαβίνο, Χώρος Τέχνης 24, 2006), "Αυτοπροσωπογραφία ενός άλλου" (με τον εικαστικό Τάσο Μαντζαβίνο, Χώρος Τέχνης 24, 2007), "Κτερίσματα" (με τους Καλλιόπη Ασαργιωτάκη και Τάσο Μαντζαβίνο, Χώρος Τέχνης 24, 2013).

Reviews

[Ευθυμία Δεσποτάκη · Rating 1 out of 5]

Εκτός από τη μετριοφροσύνη (που δεν έβλαψε ποτέ κανέναν), αυτό το βιβλίο υπολείπεται σε σκοπό κι αιτία. Εάν, δε, κείμενα που αφορούν τους αρρώστους είναι αληθινά, θεωρώ ότι προσβάλουν τους ασθενείς, ακόμα κι αν έχουν πεθάνει πριν από 100 χρόνια.