Ne budi zaspale pse

by Grozdana Olujić

Roman o savremenom Romeu i Đulijeti. Iako se kreće u jednoj tako staroj i obrađivanoj temi, Grozdana Olujić je uspela da je osavremeni i da je ozvuči u našim sazvučjima. Njena je ideja da život čovekov, onaj pravi, iščezava onog trenutka kad iz njega izčezne ljubav. Ovaj roman koji za moto ima jednu novinsku vest, pisan je zanimljivo, i kao i njeni prethodni, naći će širok krug čitalaca, i kod nas i na strani.
(preuzeto sa korica knjige)

*

U vremenu u kojem se pojavilo, ovo delo bilo je odbačeno zbog svoje provokativne tematike i beskompromisnosti u predstavljanju skrivenih strana ljudske prirode, zbog čega će današnjim čitaocima biti inovativno i sasvim aktuelno. (Zorana Opačić)

____
Šezdesetih godina XX veka Grozdana Olujić je bila čitana mlada spisateljica - ona koja izaziva kontroverze i, u isto vreme, jedna je od najprevođenijih. Prvi roman, „Izlet u nebo”, objavila je 1958, a uslijedili su „Glasam za ljubav” (1963), „Ne budi zaspale pse” (1964), „Divlje seme” (1967)…. Ovi njeni romani u literaturu naših krajeva unose urbani život mladih ljudi, njihove probleme, emocije i nedoumice, teme koje tada mladoj spisateljici donose široku popularnost, ali nažalost i uzrokuju njeno marginalizovanje na književnoj sceni ondašnje Jugoslavije.

236 pages, Hardcover

First published January 1, 1964

About the author

Serbian writer, essayist, translator, and anthologist.

Grozdana Olujić received a master's degree in English and English literature at the Faculty of Philology of the University of Belgrade. Her first novel, An Excursion to Heaven (Izlet u nebo) was released in 1958, when the writer was 24 years old.
The book became a bestseller, received an award of Narodna prosvjeta publishing house for the best novel of Yugoslavia and was instantly translated into several European languages. The novel was first adapted for the stage, and in 1962, based on the book, the film director Jovan Živanović shot the melodrama Strange Girl (Čudna devojka).

The novels Vote for love (Glasam za ljubav), Do not wake a sleeping dog (Ne budi zaspale pse) and Wild seed (Divlje seme) published in the 60s confirmed Grozdana Olujić as one of the leading authors of Serbian literature.

Short story The Game (Igra) from the collection African Violet (Afrička ljubičica), published in 1985, received the main prize of an international short story competition in Arnsberg (Deutscher und internationale Kurzgeschichtenpreis).
Almost all of the stories from that collection were translated into foreign languages and were included in various anthologies of short prose around the world: in Germany, USA, Ukraine, Russia, Israel, India, Great Britain, France, etc.
In 2009, the writer's novel Voices in the Wind (Glasovi u vetru) became the winner of NIN Award, the main literary award of Serbia.

Olujić also translated a number of works into Serbian: Saul Bellow, Amrita Pritam, William Kennedy, Arnold Wesker, Yukio Mishima and others. She is also highly praised for her essays on Kafka, Thomas Wolfe, Marcel Proust, Virginia Woolf and most notably for the essay The Poetics of fairy tale (1981).

Reviews

[Bepina Vragec · Rating 4 out of 5]

Samo ću reći da je ovo prilično neverovatan roman, za svoje vreme (šezdesete godine prošlog veka), a i inače u srpskoj književnosti. Zainteresovani bi valjalo da ga potraže i pročitaju.

[Milena · Rating 4 out of 5]

Psiholoska, da ne kazem PSIHODELICNA knjiga.
Nije laka za citanje, ostaje gorak ukus u vezi ljudi na marginama koji setaju ulicama Beograda i u cijim glavama ne znas sta se desava… Iznenadila me je Gordana sa ovom knjigom, narocito nakon njenih knjiga za decu koje sam obozavala kada sam bila mladja (narocito knjiga bajki “Sedefna ruža…”).
Ova sada me je bacila u blagi šok samom tematikom, likovima, dijalozima, a pogotovo jer ne mogu da se otmem utisku da ju je neki muškarac pisao, a ne Gordana. Takav neki osecaj, a knjiga - heavy i neverovatan roman za srpsku knjizevnost.

[Boris Laketić · Rating 2 out of 5]

Pripovedač je 25-godišnji Raša Vukota, koji se na početku romana nalazi u istražnom zatvoru zbog sumnje da je pištoljem ubio svoju 19-godišnju devojku, Svetislavu (Tisu) Jablan, nakon čega je pucao sebi u glavu ali je preživeo.
Raša bez ijednog dinara u džepu dolazi iz Karanova u Beograd, upisuje se na studije medicine, radi kao knjigovođa, laborant, novinar. Često je bez krova nad glavom i praznog stomaka. Ženi se koleginicom sa posla Milenom, na njeno navaljivanje, iako je ne voli. Kreće se u (uslovno rečeno) boemskim društvenim krugovima, gde u društvu slikara Prokopija upoznaje Tisu. Dinamika Rašine i Tisine veze, u kontekstu činjenice da je Raša oženjen Milenom, čini težište romana. Tisa napušta roditeljski dom i nalazi posao u prodavnici obuće. Njeno ponašanje u emotivnoj vezi sa Rašom je složeno, naročito na liniji bliskost-distanca, pri čemu traumatizacija u 13. godini života i odnos prema patrijarhalnim društvenim normama igraju značajnu ulogu.

Na samom početku se insinuira da su Raša i Tisa rešili da zajednički izvrše samoubistvo. No tek na kraju romana zajedno sa Rašom saznajemo šta je forenzika utvrdila tj. šta se zaista desilo.

Rašino pripovedanje ne odlikuje sistematičnost ni usmerenost, nervozno je i skokovito, što u značajnoj meri ide na uštrb dramaturgije i ujednačenosti kvaliteta romana. Mali je broj deonica koje krasi upečatljivost (recimo kada Raša i Tisa u noći leže u čamcu uz levu obalu Save u Beogradu).

Veoma je upitno šta se, ako uopšte, dobilo time što je Raša pripovedač. Rašinom liku nedostaje dubine, konzistentnosti i uverljivosti. Neki značajni postupci ostaju slabo motivisani, npr. ženidba Milenom. Neretko se umesto osećaja da je Raša muškarac javlja utisak „tako žena zamišlja muškarca“, pri čemu su pojedina mesta naivna, npr. kada se devojke same iz čista mira seksualno podaju Raši. Rašina zaljubljenost u Tisu se manje doima kao mladićka zaljubljenost a više kao odraz Tisinog autoerotizma (ili ženska homoseksualna zaljubljenost?). S druge strane, Rašina ljubomora na Prokopija je uverljiva.

U odlučujućim, dramatski najintenzivnijim trenucima Raša se ponaša kao predstavnik/nosilac patrijarhalne opresije, što svakako ima sociološku težinu, jednako Mileninom grčevitom nastojanju da se pošto-poto uda. Međutim, dublji sloj dinamike Tisinog i Rašinog odnosa ostaje zapostavljen, u naznakama. Ponajpre s obzirom na ishod romana čini se naime realnom mogućnost da Tisa nesvesno teži retraumatizaciji, nesvesno podstiče Rašu da bude agresivan. Budi li "zaspale pse" u Raši to što mu Tisa izmiče, ne želeći da se uda za njega i time postane (samo) njegova, a Tisine "zaspale pse" Rašino "biću ti muž"?
Ovo mutno, složeno emocionalno žarište - koje daje osnovu kako feminističkom tako i individualno-psihološkom pristupu - romanu daje težinu i čini ga aktuelnim.

P. S. Roman bi mogao biti zanimljiv i za queer-istorijsko čitanje: da li je Raša "prerušena" lezbijka?
U romanu se osim toga insinuira da je Prokopije homo- odnosno biseksualac ("hermafrodit", kaže Raša).

[Neda · Rating 5 out of 5]

Ipak odličan roman i vredan pažnje