Euklides był osłem

by Stefan Themerson, Irena Szymańska (translator)

When an unknown black poodle inexplicably explodes in philosophy professor Timothy Chesterton-Brown's back yard--paralyzing the professor and killing his guest--the "mystery of the sardine" begins. Its solution will involve such unwitting detectives as a twelve-year-old mathematician, his mother, his beloved, a palmist named Miss Prentice, and a bureaucrat dubbed the Minister of Imponderabilia. The clues they unearth--drawing on logic, the occult, intuition, and everything in between--lead them far away from the tiny seaside town where they begin. We follow them to Majorca, Rome, Warsaw, and London, but in the end, the solution lies beyond even the furthest and most magical reaches of reason.

Genres: Fiction, Novels, Poland, Polish Literature, British Literature, Literature

204 pages, Hardcover

First published January 1, 1986

About the author

Stefan Themerson was a Polish, later British poet, novelist, film-maker, composer and philosopher.

Stefan Themerson was born in Plock (Poland) in 1910, the son of a doctor. He studied physics at the University of Warsaw and architecture at the Warsaw Polytechnic. In his twenties, Stefan became well-known in Poland as an author of children’s books.

Stefan got married in 1931 to Franciszka. Between 1931 and 1937, the Themersons made several experimental films and Stefan invented new techniques for photograms. 'Adventures of a Good Citizen' (1937) was the fifth and the last of their pre-war films and the only one that has survived.

The Themersons played a major role in the history of independent, experimental and pre-war cinema in Poland, their significance for the development of the Polish avant-garde film is enormous.

The Themersons moved to Paris in 1937, to be at the heart of the art world. Two days after the start of the Second World War Stefan and Franciszka volunteered for the Polish army. In 1940 Franciszka escaped by moving to London. Stefan served in the Polish army in France, ending up in a Polish Red Cross hostel in Voiron, 1940-42.

At this time Stefan wrote his first novel, Professor Mmaa’s Lecture. After two years of separation Stefan and Franciszka were reunited in London in 1942. They made two more films, 1942-44.

In 1948 the Themersons founded a publishing house: the Gaberbocchus Press. In 31 years they published over sixty titles, including works by Alfred Jarry, Kurt Schwitters and Bertrand Russell.

In 1953 Stefan’s Professor Mmaa’s Lecture was first published. It is still a classic in Poland.

Through the 60s and 70s, Stefan’s books were published by Gaberbocchus Press, for example philosophical novels, children’s books, poetry, essays and a libretto and music for an opera.

His books have been translated in eight languages.

He invented 'semantic poetry' which first appeared in his novel Bayamus (1949). It is a sort of poetry that prefers the matter-of-fact meanings of words in dictionary definitions to the romantic euphemism of poetic conventions.

Ethics, language, freedom, human dignity and the importance of good manners are the topics Stefan wrote about most.

His novels range from elaborate allegories to satirical thrillers. The humanitarian philosophy that underpins them all was crystallised in The Chair of Decency, a talk given as the Huizinga lecture in Leyden in 1981. It contrasted the innate sense of good with which man is born, with the impassioned pursuit of belief and causes by which he is subsequently deluded.

Reviews

[Banu Yıldıran Genç · Rating 4 out of 5]

valla vay çok heyecanlı bir polisiye galiba diye başladığım romanın bir süre sonra suçu, suçluyu, katili filan bırakıp kafasına göre takılması oldukça ilginçti :)
yazar polisiyeyi ve özellikle raymond chandler’ı çok sevdiği için polisiyeye göz kırpıyor ama düğüm çözmek umrunda değil, hatta düğümlere düğüm ekliyor, onlarca karakteri upuzuuun konuşturuyor ve bundan zevk alıyor.
roman makale ve şiir yazan, hayatını da bunun gibi ikiye bölmüş bir yazarın ölümüyle başlıyor, karısı ve metresinin birlikteliğiyle devam ediyor. sonra yazarı araştıran bir öğrenci, bir felsefe okutmanı, bomba bağlanmış bir siyah kaniş, kaçırılan kız, erken ölen matematik dehası filan derken cevap aramıyor, hiç durmadan kendini ve felsefesini anlatan karakterlere dalıp gidiyorsunuz.
felsefeyi romana bu kadar yedirebilmesi de ayrıca büyük başarı. hele 12 yaşındaki ian’ın öklid’le ilgili yazdığı bir aşk mektubu var ki hayatımda okuduğum en duygusal matematik kuramlarıyla dolu mektup diyebilirim :)
flann o’brian’ın tarzına benzettim biraz. uçuk şeylerden hoşlananlara :)
* özde duygu gürkan’ın çevirisi çok başarılı.

agos kirk'e yazdığım yazı:
https://tembelveyazar.blogspot.com/20...

[Jonathan · Rating 5 out of 5]

Hey You!
Yes – YOU!
Like Flann O'Brien?
How about Queneau?

Fancy reading a book which contains the following:

- Sex
- Death
- Logical Positivism
- An exploding poodle

Then this is most certainly for you….


A short excerpt below. I love the tone he has with this sort of thing...



'No, Father. You are making a mistake. I am not. There is a wall between us. You believe that we possess our moral code because it was given to us by an Outside Power. I think that we have found ourselves in possession of it because dead bodies stink.'
'They do,' the priest said.
'And men don’t like the stink of dead bodies.'
'True,' the priest replied. And added reflectively: 'A slight whiff of the smell they may like, especially if mixed with the smell of incense. But there is a limit to it, I agree.'
'So there you are. Beyond the limit you mention, man's nose happens to be negatively chemotropic to the stimulus of that kind of smell. But the world around man's nose, the world around man's hungry stomach, is such that he finds it necessary to kill and produce dead bodies. I don’t say that he minds killing. I say that he doesn’t like smelling. This is the essence of the conflict. He wonders – what is that extra-terrestrial force that makes him hold his nose against the offensive smell of putrefaction that spoils his pleasure of killing, and in answer to this fundamental question he invents his religions, his ethical codes, and allows the upper part of his nervous system to create the beginning of civilisation, at the end of which he invents not only refrigerators, to retard the decomposition of the flesh, but also hermetically sealed gas chambers, flame throwers oxidising proteins in vivo, and smell-less, clean, atomic bombs. Thus civilisation has invented the means of supressing what once upon a time gave it its birth. No, it is not by atheism, it is by deodorising death that our civilisation is in the process of committing suicide.'
'What you say is horrid,' the priest said.
'I know it is.'
'How can you carry the burden of such philosophy without being comforted by the thought of there being…'
The philosopher in the wheelchair finished the sentence for him: 'The thought of there being one more Jew who died for me would only add weight to the burden.'

[Agnieszka · Rating 4 out of 5]

Fakes are always real . They have to be. They are the proof that the true thing exists .

Appraisal of that book it is not an easy thing. In fact, it turns out that not only Euclid was an ass ( under that title it was published in Polish edition ), because while reading I felt mixture of disbelief and surprise and was still asking myself what the hell is going on ?

We have in this small book almost everything: philosophical tale, crime story, elements of transcendence, parody of scholarly disquisition and satire on the eighties in Poland (Themerson tarnishes Polish holiness and also ironically shows our prejudices and quirks, our obsession of erecting monuments for rider on white horse. But can you really imagine that one made of bronze ? )

The plot is complicated, events chop and change, protagonists, to mention philosopher, writer, young mathematician genius, two lesbians, terrorists, jaded teenagers, palmist, noble older lady, and various more or less suspicious personalities wander around the world discussing philosophy, poetry and good manners. Characters like in kaleidoscope appear and disappear, drop dead, change partners and sexual orientations. The action moves from England to Majorca, then to Warsaw, then back to England to find a conclusion in a Parisian cafe .

And somewhere in the space there is circling alternative to real earth while on our planet Mad Hatter is wandering. And above all, there is General Pięść ( protagonist of another Themerson’s novel ), who seems to have an infinite number of descendants. Not to mention deliberation about the smell of corpses, indivisibility the smallest particles of space or what the oxymoron is. Childish maturity, intelligent stupidity, good God ...

[Hulyacln · Rating 4 out of 5]

Şimdi…Hem birden çok kitap okudum hem hiç. Hem merakla bekledim bazı şeylerin aydınlanmasını hem de kafam daha çok karışsın istedim. Çünkü karakterler konuştukça, onlar anlatıldıkça keyiflendim.
Bir yazarın ikili yaşamıyla başlıyor kitap.
Ve bir de bakmışız çok alakasız bir noktada şunu soruyor buluyoruz kendimizi : yazarın/şairin gözleri ne renkti?
.
Bol karakterli, bol monologlu bir eserdi Sardalyanın Gizemi. Bazı noktalarda kim kimdi, yahu şimdi neyden bahsediyorduk? dedim, kabul, o sebeple biraz dikkat gerektiren bir kitap bu. Ben çok sevdim!
.
Bir de alıntı ekliyorum:
“İnsanlar ne zaman hikaye anlatır, biliyor musun? diye sordu.
-Ne zaman?
-Gerçeği aktarmak için yalan söylemeleri gerektiğinde.”
.
Özde Duygu Gürkan’ın pek beğendiğim çevirisi, Emine Bora kapak tasarımıyla ~

[Damian Murphy · Rating 5 out of 5]

The narrative structure of this book is close to perfect. Every time there's a clear path forward, it shifts its center of gravity slightly and the story becomes something else. These shifts are not in any way drastic or jarring. They could conceivably pass unnoticed as the reader is drawn in by the elements of the new composition. Everything is held together by a handful of themes and minor subplots. Themerson makes this all work in a way that avoids feeling fragmented or less than whole. Very pleasurable reading.

As other reviewers have noted, the description of the book makes it sound like a work of absurdism. It's anything but. There are a few slightly absurd threads, but they're kept well within their place. I don't think there's a word for what this is. To dismiss it as post-modern would be unacceptably lazy.

[Alan · Rating 5 out of 5]

Delightful read. Its a shame that Stefan Themerson never got the recognition he deserved, both his approach to creating fiction and what said fiction actually says are incredible and ahead of his time.

[marjinal · Rating 5 out of 5]

İNANCIMA İNANMIYORUM
Sardalyanın Gizemi adeta kitap okuma okulu ve bu sıradışı romanda sınıfı geçmekten gurur duyuyorum.          Sardalyanın Gizemi tanımlanamıyor; esrarengiz olay örgüsüyle hah işte polisiye okuyorum diyorsun ama ortam birden değişiyor, diyaloglardaki derinliği görünce tabii ya felsefe romanı bu diyorsun ama olaylar başka durumlara savruluyor.          Stefan Themerson hayat denen oyunda görmüş geçirmiş, ununu elemiş, tüfeği de duvara asan bir yazar olarak hayatının sonlarında Sardalyanın Gizemi gibi usta işi bir 'hoşça kal romanı' yazmış.          Themerson başta felsefe olmak üzere, edebiyatla, polisiyeyle, aşkla, seksle, siyasi/dini inançlarla, alışkanlıklarla, takıntılarla, sistem eleştirisiyle, psikolojik tasvirlerle, falcılıkla  ince ince ve son derece nazik biçimde dalgasını geçmiş. Komiklik yapmadan.          Yanlış hatırlamıyorsam romanda karakterlerden biri şöyle diyordu: “Tanrıya inanıyorum ama inancıma inanmıyorum.” Bu cümle kitabın ortamını özetliyor.          Roman dışı kaldığım paragraflar da oldu ve bu durumu Themerson’un bizim bilemeyeceğimiz kendi kültürü ve dönemine ilişkin gönderme olarak algıladım.          Birbirleriyle bağı yokmuş gibi duran ve normalde bir romanın kaldıramayacağı çokluktaki karakterlerin polisiyenin imkanlarını kullanarak akrabalandırılması, görkemli bir sahne! Saçma insanların saçma ilişkileri sayfalar süren sorgulamalarıyla açığa çıkarması polisiyeye selam çakan zekice bir hicivdir, mizahtır, dalgadır, artık her neyse. Sorguyu yapan polis/dedektif değil, bir doktor ve sorguya çekilen de şüpheli değil yaşlı bir kadın, Leydi Cooper.          Sardalyanın Gizemi  erkek (felsefe) romanı gibi duruyorsa da kadın romanı.  Başrollerde tuhaf karakterleriyle kadınlar var. Hepsine bayıldım: Kocası öldükten sonra kocasının sekreteri Marjorie ile lezbiyen hayata başlayan Anne, zeki kadın Veronica, kafası karışık el falcısı Bayan Prentice, insanı aptallaştıran ‘erkek eğitim’ görmediği için gurur duyan yaşlı kadın Dame Viktoria-bayıldım bayıldım nasıl bayıldım bilemezsin; kadınları erkekleştiren eğitim de diyebiliriz buna. Romanın ikinci bölümünü alıp götüren Leydi Cooper. Hepsini özleyeceğim.
Özde Duygu Gürkan çevirisi sorun çıkarmadı ama daha iyi olabilirdi. Roman da çevirmene güçlük çıkarıyor tabii.

[Leylak Dalı · Rating 4 out of 5]

Son derece ilginç bir kitaptı, keyifle okudum. Bir polisiye intibaı uyandırarak başlayıp sonradan konudan konuya atlayan katmanlı bir okuma oldu. Birbirleriyle aralarındaki akrabalık ilişkilerini çözmekte zorlandığım (zaten kitabın başında bir liste verilmiş) pek çok kişi var kitabın içinde, hepsinin de farklı ve ilginç öyküleri. Bu tarz kitapları seviyorsanız okuyunuz derim...

[Paul Knobloch · Rating 5 out of 5]

This book really took me by surprise. First of all, I translate Boris Vian, and whenever I find something that supposedly exists along the same evolutionary arc – namely the one that starts at Jarry and traces a path through the Surrealists and the Lettrists and the whole Oulipo crowd – whenever that happens, I’m wary. As much as I love Tzara and Queneau, I could barely make it though Perec’s La Vie mode d’emploi. Couldn’t make it through Roussel’s Impressions d’Afrique at all. And I firmly believe that the reason for this is that the category I’ve just described doesn’t really exist, but is rather an academic abstraction laid over a variety of works that are radically different in both style and content.

Which brings me to Stefan Themerson’s Mystery of the Sardine. Like Vian’s work, Themerson’s also defies classification, which is perhaps why I like it so much. Or perhaps it’s because there’s a yarn, a thread of a narrative to tug at which immediately unravels if you tug too strenuously.

It goes something like this:

A famous poet dies. A young scholar who’s writing a thesis on the dead bard decides to visit another, elder scholar for no other reason than to ask about the color of the late poet’s eyes. A black poodle wanders off a yacht and up to the house of the elder scholar, where it explodes, killing the younger man and leaving the old academic legless and wheelchair-bound for life. From that point on, we’re introduced to a cast of fantastic characters: the wife and the mistress of the dead bard, who, upon meeting each other after his death, fall in love and steal away to Majorca together; a twelve-year-old boy genius who has written a scathing attack on Euclidean geometry which doubles (triples?) as both a treatise on physics and a poignant love letter; a palm reader named Miss Prentice, who in one of the novel’s most revealing passages deciphers the lines in the palm of Dr. Kszak, Minister of Imponderablia. And on it goes…

So really, you see, there is no yarn at all, or at least nothing more than a McGuffin. It's a crime novel which completely loses interest in the crime that sets it in motion. Themerson tells us this much in numerous references to red herrings (and of course sardine = herring, right?). The point is that the narrative provides Themerson with a jumping off point, a place for endless monologues and dialogues, both serious and hilarious, about ethics, morality, mathematics, philosophy, politics, religion, and love. And aside from the novel’s brilliant language, I think the most essential idea in the book, as I alluded to above, is revealed in the image Themerson paints when he has Miss Prentice read Dr. Kszak’s palm on top of a chessboard: he seems to be telling us throughout that logic and intuition exist in a relationship that is essentially dialectical, complimentary, and that our most profound relationships, both with the world and with other human beings, happen when these two forces work together harmoniously.

Themerson was not only a writer. I first became aware of him through the experimental films he made with his wife, Franciszka, in the 1930s. He was also a philosopher and the founder of Gaberbocchus, one of the most important avant-garde presses of the 20th century. Like Vian, he wore many hats, and like Vian, his writing possesses lightness, which for me is an essential element when making literature that is complex, filled with arcane references, rife with ambiguity and contradiction. Books like this need that lightness. What makes The Mystery of the Sardine great is that it never holds its readers at a distance, but rather invites them in to play.

[İpek Dadakçı · Rating 5 out of 5]

Dahiyane bir metin, müthiş bir roman. Leh asıllı İngiliz yazar Stefan Themerson’un felsefeyle fizik ve matematik yasalarını büyüleyici bir şekilde tarih ve siyasetten de izler taşıyan bir polisiye kurguda erittiği roman, bir yazarın yazma ritüellerinin anlatımı ve ardından ölümüyle başlıyor. Sonrasında bu yazar nedeniyle yolları kesişen bir felsefe doktoru ve bir doktora öğrencisinin buluşması esnasında bir patlama oluyor ve yazar bu noktada ilk düğümü atıp, okurun merakını uyandırmaya başlıyor. Hepsi birbirinden ilginç ve değişik geçmişiyle bir şekilde birbirine bağlanan ve kurguya dahil olan farklı karakterlerle devam ediyor Themerson kurguyu ilmek ilmek dokumaya. İlerledikçe düğüme yeni düğümler ekliyor ve okurken bir yandan bazı noktaların aydınlandığı hissine kapılırken diğer yandan soru işaretlerinin ve merakınızın arttığını fark ediyorsunuz ama öte yandan yazarın fikirleri, fizik ve matematiği böyle edebi bir metine yedirmekteki ve hikaye anlatmaktaki başarısı sizi öyle büyülüyor ki yazarla beraber siz de sorulara cevap bulmaya odaklanmamaya başlıyor ve romanın büyüsüne kapılıp gidiyorsunuz. Okurun merakını sürekli tırmandıran polisiye kurguyla yazar, adalet, medeniyet, etik ve ahlak kuralları, inançlar ve toplumsal düzeni sorguluyor; bu sorgulamasını da muazzam derinlikte felsefi bir bakış açısı ve engin bir fizik ve matematik birikimiyle öyle bir harmanlıyor ki hayran kalmamak elde değil. Öklit’ten Nietzsche’ye sıradışı bir yazarın düşün dünyasında gezinirken de ilk sayfadan son sayfaya kadar sizi içine alan bir eser okurken buluyorsunuz kendinizi; zira fikir ve birikimleribi, okurun merakını sürekli diri tutan bir kurguya da aynı başarıyla yedirmiş Themerson. Okuduğum en iyi romanlardan biriydi. Yazar olmak gibi bir düşüncem yok, keza böyle bir matematik ve fizik bilgim de yok ama günün birinde yazacak olsam böyle bir metin yazabilmeyi çok isterdim.

[Yunusemre Yener · Rating 3 out of 5]

Kitabın birinci bölümü çok hoşuma gitti ve bir solukta bitecek hissiyatı ve beklentisi ile devam ettim ancak ikinci bölüm aynı oranda hayal kırıklığı oldu. İlk bölüm boyunca yazar hem hikayeyi kuruyor hem de bu hikayenin içinde bir takım felsefi fragmanların serpiştiriyor. Okur olarak beklentim hikayenin bir noktaya varması, (evet, her hikaye bir yere varmak zorunda değildir ancak yazar bizatihi okuru bu beklentiye sokar ve bir yerleri işaret ederse okur da bu beklentiye girebiliyor ) hadi o olmadı bu felsefenin olup bitenle - örneğin Gülün Adı’ndaki gibi - makul bir düzlemde buluşmasıydı. Çok zeki bir adam olduğu belli olan yazar bence güzel olabilecek kurguyu ve bir çok temayı karakter ve gizem enflasyonuna kurban etmiş. Belki üzerine daha fazla eğilsem daha derinine inebileceğim bir kitaptı ancak bir şey vermeden sürekli isteyen metin bir noktada bezdirdi. Yine de bir çok yerinde durup yeniden okuduğum, sade ve akıl dolu anlatımıyla bana belli bir noktaya kadar hitap etti diyebilirim.

[David Andrews · Rating 5 out of 5]

The prefaces I’ve read about Themerson all mention his love for Raymond Chandler mysteries, and the influence of that genre on his books (e.g. even his first book, Dr. Mmaa’s Lecture, is about a group of termite scientists trying to make sense of a human body they’ve discovered.) But for most of the few books I have read (this one and Hobson’s Island, in particular), it’s not the dark noirish-type mysteries that they seem in dialogue with, but rather the so-called Cozy Mysteries of the Miss Marple or Father Brown variety. Namely, the genre presents a small, self-enclosed community which the central murder threatens, and the act of solving the crime and punishing the criminal restores the state of equilibrium for this group. While Themerson shares this genre’s set cast of characters engaging in low-key chatty inconsequentiveness, instead of aiming for stability, he seems to spin out away from center, into digressive philosophical/mathematical ruminations, wordplay, absurd happenings, etc. etc. etc. (My favorite part in the book is the mathematical treatise by a 12-year-old wunderkind: Euclid Was An Ass. Which is really a love poem. Funny and beautiful and elegant.) By the end, solving the mystery is almost besides the point. And I think that to restore the so-called balance would be dissonant to Themerson’s moral philosophy, which is alluded to in the epigraph of The Mystery of the Sardine,

Axioms is mortal
politics is mortal
poetry is mortal, -
good manner are immortal

Namely, his books seem to argue that all rigid systems of morality (as well as poetry, politics, philosophy, etc.) are bound to collapse at some point, so perhaps the best thing is to just be a well-mannered decent person, okay? As opposed to the Cozy Mystery villages which castigate their sinners and charlatans and cheats for the good of the whole, here no one is judged for their actions.
Themerson’s books sing to my fan-boy soul: I don’t think you need to read them in any particular order, but they are like the world within comic books in how he reuses characters, bringing random characters into contact with one another, or references things that have happened in other books, which is like a dopamine-trigger for me. Because until recently so many of his books were out-of-print, I was reduced to scouring the internet for used copies and mostly failing, but just recently I discovered that someone just came out with the collected prose of Themerson consisting of 8 novels or novellas. It’s in the mail.

[Lukáš Palán · Rating 4 out of 5]

Dobré den. Záhada sardinky je o tom, že pudl s bombou vyhodí do vzduchu dům, vdova jede na Mallorku a v Polsku žije generál. Poctivý literární guláš z ranku Jarryů, Tzarů, Quenejů, Obrianů a Vianů mi zamotal hlavu jako dvanáctej jégrmeister a to já rád. Doporučuji všem, kteří mají rádi intelektuální švandy dudáky. Rád bych viděl filmovou adaptaci v režii Víta Olmera, kdy jiří Krampol bude hrát všechny postavy, včetně pudla a továrny na sardinky.

[Ginny · Rating 1 out of 5]

I really didn’t get on with this book. They style of writing is rather Lewis Carroll esque which isn’t really my thing to start with. It’s also positioned as a detective story but you never find out who did it. It’s very mystical and philosophical, which I’m not averse to, but the whole damn thing just made no sense to me. If anyone has read this, feel free to fill me in…

[Papirus_ktp · Rating 5 out of 5]

‘“Hakikatin kriteri aşikârlığıdır.”

“..insanlar, kendilerini başkalarının gördüğü gibi görürler... Aynaya baktıklarında, dünyanın yüzlerine yapıştırdığı bir sürü etiket görürler...”

“Görünümler, arkalarında var olan şeylerin özünü saklayan perdeler gibidir;..”

“İyilik değerini asla kaybetmeyen tek şeydir.”

Olay örgüsü ve karakterler açısından, oldukça farklı bir okuma deneyimiydi benim için. Anlatımı, dili kullanışı oldukça güzeldi yazarın. Felsefi, edebi ve bilimsel alıntılar, insanlık halleriyle ilgili güzel tespitler başarılı bir şekilde yerleştirilmişti kurguya. Bir şair- yazarın, bir generalin ve 12 yaşında bir çocuğun ölümü ve sonrasında bu kişilerin yakınlarının hayatlarına nasıl devam ettiklerini, -gecmişlerine de yer verilerek- okuyoruz. Başlangıçta sanki, farklı kişi ve olayları, atlamalarla anlatıyor yazar. Pek çok karakterin öyküsünü bölüm bölüm sunuyor bize. Kitap ilerledikçe, birbirinden ayrı gibi görünen tüm bu öykü ve kişiler toparlanıyor ve birbirleriyle bağları, olayların birbiriyle ilgisi yavaş yavaş anlaşılıyor. Arada kafa karışıklığı yaratsa da okuma zevkini arttıran bir durumdu bu bence.

Her yaştan aykırı karakterler, farklı tercihleri olan ve bütün bunları gizlenmeden, çekinmeden ifade eden, buna göre yaşamaktan çekinmeyen kişiler bunlar. ‘Gerçekten bu şekilde yaşayan veya davranan, bakış açıları, düşünceleri radikal, sınırları belirsiz insanlar var mıdır acaba?’ diye düşündüm okurken. Her yerde göremeyecegimiz bir grup insandı bence bu karakterler. En azından benim çevremde yok böyle kişiler. İnsanların hayata ve olaylara bakarken vurguladığı, fikirlerinin dayanağı olan, metinde farklı ve güçlü bir şekilde ifade edilen altı dolu diyaloglar okumak hem ilgimi çekti, hem de kitabı zevkle okumamı sağladı. Araştırarak, üzerinde düşünülerek yorumlanması gereken kısımları çoğunluktaydı kitabın. Karakterlerin çokluğu ve olayların bu kadar iç içe geçmesi biraz kafamı karıştırsa da geriye dönüp baktığımda edebi olarak güçlü bir metin okuduğumu görüyorum. İçinde aşk ve romantizm de var, ama diğer duygular gibi romantizm de çok keskin bir şekilde sunulmuyor. Kitabın sonuna da hafif bir fantastik eklenmiş. Sonu biraz daha farklı olabilirdi ve bazı noktalarda belirsizlik içeren, karanlıkta kalan kısımlar vardı bana göre. Ama metnin geneline uygun bir sondu yine de.

Anlatımı, olay örgüsü ve karakterleri ile not alınarak, araştırma yapılarak okunması gereken ve herkese hitap etmeyecek bir kitap olduğunu düşünüyorum. Felsefi, edebi yönü kuvvetli, aykırı karakter ve olayları keskin bir anlatımla sunan metinleri okumaktan keyif alan, 18 yaş üstü okurlar bu kitabı severek okuyacaktır diye düşünüyor, keyifli okumalar diliyorum herkese.

Kitaplarla kalın.

[Cansu Civelek · Rating 4 out of 5]

İster edebi bir eser, ister oyun ya da sinema olsun kurmaca deyince aklımıza gelen en temel özellik serim, düğüm ve çözümdür ya, işte bu kitap onlardan değil. Themerson filozofundan el falcısına, rahipten inanç yoksunlarına, zenginden kimsesize, gencinden yaşlısına, sistem zabıtlarından teröristine ve daha aklınıza gelebilecek türlü kişileri ve ilişkilenme biçimlerini küçük bir mikrokozmosta buluşturuyor. Fakat yazarın derdi bu küçük evren değil, dolayısıyla bu evrenin meselelerini bir yere bağlamak da değil. Sardalyanın gizem sorunsalı bu evrenin çok ötesinde ve kitabın da son sayfasında olduğu için yazar yarattığı evrenin sebep ve sonuçlarına, acaba ve iştelerine, falanlarına ve filanlarına (artık ne derseniz deyin) boş yapmayın diyor. Böylece kopan bacakları da, erken göçüp giden dehaları da, dövülen yaşlı teyzeleri de ciddiye almıyor. İlk defa Themerson okuduğum halde yazar sanki kurmaca sınırlarında yapılabilecek her şeyi zaten yapmış da ölmeden evvel buraları dağıtayım da gideyim dermiş gibi geldi. Bugünün (kötü) sürreal kurgularına kıyasla, ki bir tanesini sağ olsun Yorgos Lanthimos’un Kinds of Kindness filmiyle daha dün izlemiş oldum, 1986 tarihli bu roman zamanının ötesinden sesleniyor.

[Radioread · Rating 5 out of 5]

Gizemin (bir gizem varsa tabii) çözülen ve çözülemez bırakılmış yönleri var. Yani yazarın derdi kesinlikle size bir şeyler buldurtmak değil. Bunu anlayıp hafiyelik taslamadan olaylara kafa yormak, bir şeyleri fena halde kaçırmış olma hissiyatıyla sürüklenmek, geriye gidip bunları kovalamak, bağlantılar keşfetmek çok keyifliydi. Bazı hikayeler ve genel anlamda diyaloglar çok etkileyiciydi. Bu arada yazarın da sizinle diyalog halinde olduğunu fark ediyorsunuz. Olağanüstü bir beynin eseri bu. Oulipo yazarlarının deneyselliğine yakın buldum. Themerson'un diğer eserlerinin çevrilmesini çok isterim. Fakat hepsinden öte, hayatımda okuduğum en güzel ve hüzünlü aşk mektubunu bu kitapta okudum ben ve 12 yaşındaki Ian'ın ''Öklit Budalanın Tekiydi'' başlıklı bu mektubuna ayrı bir yıldız bıraktım.

[Martina_H · Rating 4 out of 5]

Kniha, která začíná jako povídání, pokračuje chvilku jako detektivka, pak vede úplně jinam a nakonec ještě někam.
Postavy, sice vypsané na začátku a nepříliš početné, souvisí jedna s druhou a pořád se to více méně motá.
Anglie, Malorka, Polsko, kde nekají kazety pro odposlouchávání, Itálie, Francie.
Generálové, vdovy, sestry, pošťáci, prodavači, ministři, africký diktátor.
Vše se někam stočí, nic nevyřeší. Občas někdo umře. Vlastně docela často. A je to úplně jedno.

Utkvělo mi pár postav a pak se mi zase z hlavy vypařily. Pár zápletek, pár situací. Nevadí, stejně to bylo prostě příjemné číst. A rozuzlení? Možná. Tam dojde i na sardinky.

Jo a černého pudla by J. Krampol hrát měl.

[Pete Camp · Rating 5 out of 5]

“ Indeed ‘ , she said ‘ the crooked mirror , in the image of which we live , deforms not only our Logic and our Space. It also deforms our Time.”
This compact novel is brimming with philosophical logic , exploring themes of dichotomy, syllogism, sex, religion, politics and metaphysics.
“ No it’s not by atheism it’s by deodorizing death that our civilization is in the process of committing suicide.”
“ No axioms are immortal, the only immortal things are good manners.” Exceptional reading

[Rupert · Rating 3 out of 5]

A world of MacGuffins or where the world viewed is the MacGuffin.

[Stefanie · Rating 3 out of 5]

So weird. Mildly amusing, but I feel like I need to read it with a friend. Or a lot of annotations.

[Paweł]

+

[m. · Rating 1 out of 5]

Pewno kilka razy się uśmiechnąłem, ale gdzie dusza?... Dlaczego ta książka nie ma duszy?

[Fatma Burçak · Rating 5 out of 5]

Müthişti. Birkaç gün önce bitirdim ve o günden beri onu nasıl anlatırım, kendi zihnimdeki yerini nasıl bulurum diye düşünüyorum.
Öncelikle Stefan Themerson bildiğim, tanıdığım bir yazar değildi. Tanıdım. Polonyalı bir çocuk edebiyatı yazarı, şair, semantik şiirin mucidi, romancı, senaryo yazarı, film yapımcısı, besteci ve filozof. Eşiyle birlikte ilginç bir yaşam öyküsü var ve biz onları pek az tanıyoruz. 1988'de ölmüş Themerson ve ardında ciddi bir kültürel miras bırakmış. Bu romanı okuduktan sonra yazdığı çocuk kitaplarını pek merak ettim.
Gelelim ne okudum bölümüne.
Büyük usta diye anılan bir yazarın hikâyesiyle başlıyor roman ama onunla devam etmiyor. Bir şekilde doğrudan ya da dolaylı olarak onu tanıyan insanların hikâyeleriyle devam ediyor. Romanın başlarında ortaya çıkan gerilim giderek kayboluyor. Yazar metin boyunca onlarca düğüm atıyor ve siz merakla bu yumak nasıl çözülecek diye sayfaların peşine düşüyorsunuz. Oysa yazarın derdi düğümleri ya da gerilimi çözmek, olay örgüsünü kapatmak değil. Başka bir şey. Okurken yolunuzu kaybetmeniz çok mümkünse de Themerson bunu düsünerek kitabın başına bir "kim kimdir" sayfası eklemiş. Son bölüm, son sahne çok şaşırtıcı. Ben bunun için mi okudum, dedirtecek türden bir son. Ama post modern de böyle bir şey değil mi zaten.
Ancak roman boyunca karşımıza çıkan felsefi, teolojik, siyasi sorgulamalar, tartışmalar ve kimi zaman ikili ilişkilere bakış öyle tatmin edici ki romanın sonu ya da anlatılan hikâye hiç önemli değilmiş gibi. Ama beklenmedik de olsa bir bağlamı var tabii o son bölümün. Hadi bir ipucu vereyim, kitaba ismini veren sardalyanın gizemi işte orada. Çok sevebileceğiniz ya da hiç hoşlanmayıp eliniden bırakacabileceğiniz bir roman.
Çok iyi bir çeviri bence.
Ben @tugceisiyel 'in kitaptan yaptığı alıntıya aşık olup ve kitabın isminin cazibesine kapılıp düştüm bu okumaya. İyi ki de düştüm. Tekrar okuyacağım ve üzerinde düşüneceğim kitaplardan biri oldu.

[Sarbajit Ghosh · Rating 5 out of 5]

Every page had me thinking very deeply. I haven't had this much absorption in a book since his own film had me in such a mood

[Vasha7 · Rating 3 out of 5]

This is a note on both The Mystery of the Sardine and Hobson's Island , Stefan Themerson's two final novels before his death in 1988. According to the introduction to the latter, the previous thing that Themerson had published was an essay suggesting that a university should fund a "Chair of Decency". "Contrary to what clergymen and policemen want us to believe, gentleness is biological, and aggression is cultural; not vice versa.... All ideologies, all missions, all aims corrupt.... Because, when all is said and done, decency of means is the aim of aims." These are themes emphasized over and over in Hobson's Island and, to a less obvious extent, in The Mystery of the Sardine. They are books written by someone who is not afraid to turn conversations into philosophy lectures, for whom characters are vehicles for ideas, and whose plots are quite deliberately ridiculous; after all, nothing could be more absurd than the human predicament in that Cold War age when all ideologies and all reason had led to the brink of global annihilation. To judge by these novels, Themerson seems similar to one of the characters in Hobson's Island, Sean D'Earth: a reluctant atheist who thinks there ought to have been a just God, and a betrayed lover of science who sees his beautiful vision of evolution thriving on the love of parent to child cruelly perverted by weapon-builders. Yet, until the despairing end of the second book, the mood is mostly one of gentle, if uneasy, lunacy, in which terrifying events can be overcome by those characters (mostly women) who understand that "Axioms are mortal, politics are mortal, poetry is mortal,–good manners are immortal."

[Luc De Coster · Rating 5 out of 5]

Themerson is fun. Not coarse dirty-joke fun, but intellectual playfullness. The story has quite an intricate plot with many characters, some of them you will not forget easily: the Minister of Imponderabilia, General Pièsc or Cardinal Pölätüo. The development of the plot lingers on the verge of absurdism and surrealism and the reader has to accept that the veil of mistery is never completely lifted. A bit of Vonnegut or Pynchon. An exploding poodle, a genius boy with his heart on the right side, lesbians dancing in Mallorca, discarding ashes of a deceased from a helicopter in Poland are but some of the ingredients that constitute the story.

The Mistery of the Sardine is also full of philosophical musings about life,knowledge and even mathematics (Euclid was an ass!). If I were allowed to make a wild guess, I would describe the vision developed in this little gem as follows: there is so much of reality we do not register or understand that the best we can do is behave in a more or less decent way. Sound boring but the book is not.

The prose is dense and sparingly; it's one of these books that you can read many times and discover something new each time. I really enjoyed it.

[Stephen · Rating 4 out of 5]

One of Themerson's detective stories, he was a bit obsessed with the genre and with subverting it. I guess he was also subverting the reading habits of his small literary audience.

He gives all the facts of the crime as if by accident, in a series of dislocated vignettes recounted from different particpant's perspectives.

It's set in a pre-boom Majorca, the pages of my copy are bleached very white and the lightness of the composition combined to

The classis elements of Themerson are all there; a mention of a certain polish general's offspring; a natural promotion of sexual freedom; many female characters; very little characterisation beyond types; a granparent with a lot of energy; the start of a new life; mathematical games and a good helping of allusions and references. Themerson's writing isn't the greatest literature, but it's full of enthusiasm for knowledge. You can feel his pleasure in telling a convoluted tale with humour and incite.

The police get thier man but they've missed out on the real mystery, which is almost incidental to the action. The mystery of the sardine.

[Cheryl · Rating 2 out of 5]

I am not sure why I am giving this book 2 stars when I finished it thinking that I would like to have the time I spent reading it back, please. I guess because I think the author probably had a point that I missed and because it seems like serious literature in a way, much as Joyce's Ulysses did to those who managed to read it.

I was misled by the word "mystery" in the title, by the fact that the plot involves an exploding poodle, and by the snippet from The Guardian's review on the front comparing the author to Lewis Carroll. I expected a weird pseudo-mystery with at leasta an answer or two that made sense at the end -- like the answer to the question: What was the point?! I described this book to a friend as Kafkaesque, and I am sure Kafka would have enjoyed it, but at least when I finish reading something by Kafka I understand what he was getting at. All I can determine from pondering this book is that the entire point was that there is no point. Aargh!

A friend has this book on her wishlist, so I will send it to her, by I will include this review as a warning because it may not be what she was expecting.

[Brent Hayward · Rating 5 out of 5]

I was expecting a goofy, metaphysical mystery, a la Mathews or Queneau-- what with the exploding poodle and all-- but instead I got a honed, hyper-smart book, touching and insightful and always surprising, not really a mystery at all (unless we're talking about the mystery of being alive or some shit like that), a book that seemed to connect so many aspects and questions about life and ring True like no book has in a long, long while. There were certainly Oulipo-type elements in the Sardine (sci fi too!), but also within were implied the expansiveness and plotlessness that Pynchon and Gaddis shoot (shot) for, existing in our existence, resonating and continuing, even now, after the cool cover was closed. I sat on the sofa for a while, a bit stunned, then mail ordered every other novel I could find from Stefan Themerson, pored for some time over his tribute website, and watched his odd little movies on youtube. Total fanboy now.