Λούμπεν

by Έλλη Αλεξίου

O Aντρέας και η Πεντάμορφη. Το αγόρι των δασών και το κορίτσι των παραμυθιών. O γόνος της άγριας ελληνικής υπαίθρου και το παιδί της πόλης. Το αποκαΐδι της φτώχειας και η εκλεκτή της οικογένειας. H εξαθλίωση και η ευζωία. Οι κοινωνικοί διαχωρισμοί. H γνωριμία πίσω από το παράθυρο. Το όνειρο για μιαν άλλη ζωή. H αμφίδρομη ταλάντευση του ανθρώπου από τον έρωτα στη διάψευση. Aπό την ελπίδα στον πόνο. H μοναχική πορεία μιας γυναίκας σ' έναν αέναο κατήφορο που καταλήγει στην άβυσσο.
Ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της ελληνικής λογοτεχνίας, το μυθιστόρημα της Έλλης Aλεξίου αποκαλύπτει ήθη και νοοτροπίες μιας άλλης εποχής, Υπενθυμίζει τα διαχρονικά αδιέξοδα των ανθρώπων που προσπαθούν να χτίσουν την ύπαρξη τους στα ερείπια των κοινωνικών αντιφάσεων και καταδεικνύει εντέλει ως αριστουργηματική ψυχογραφία την τραγική διαδρομή του ανθρώπου προς την καταρράκωση και τη μοναξιά.

Genres: Fiction

200 pages, Paperback

First published January 1, 1978

About the author

Η Έλλη Αλεξίου γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης, κόρη του εκδότη Στυλιανού Αλεξίου και της Ειρήνης Ζαχαριάδη. Είχε τρία μεγαλύτερα αδέρφια, τη Γαλάτεια, το Ραδάμανθυ και το Λευτέρη. Φοίτησε στο Σχολαρχείο του Ηρακλείου. Κατά τη διάρκεια της επανάστασης του Θέρισσου ο πατέρας της συνελήφθη και φυλακίστηκε για συνεργασία με τους επαναστάτες. Δυο χρόνια αργότερα πέθανε η μητέρα της από αποπληξία.

Το 1910 αποφοίτησε από το Ανώτερο Παρθεναγωγείο του Ηρακλείου και ένα χρόνο αργότερα επισκέφτηκε για πρώτη φορά την Αθήνα, όπου μπήκε στο λογοτεχνικό κύκλο της Δεξαμενής και γνωρίστηκε με λογοτέχνες όπως οι Καρκαβίτσας, Βλαχογιάννης, Θεοτόκης, Τραυλαντώνης, Κονδυλάκης, Αυγέρης, Βάρναλης. Ο τελευταίος τη ζήτησε σε γάμο και ο πατέρας της δέχτηκε με αναβολή τεσσάρων χρόνων. Το 1913 μετά από απόφαση της κρητικής Πολιτείας εξετάστηκε από την Αρσάκειο Παιδαγωγική Ακαδημία και αναγνωρίστηκε ως Διπλωματούχος. Το 1914 διορίστηκε στο Γ΄ Χριστιανικό Γυμνάσιο της Αγίας Παρασκευής στο Ηράκλειο και τον επόμενο χρόνο διορίστηκε στο Πρότυπο Διδασκαλείο της πόλης. Το 1919 έγινε διπλωματούχος του Institut Superieur d’ Etudes Francaises και διορίστηκε στο Ανώτερο Παρθεναγωγείο Ηρακλείου. Την ίδια χρονιά γνωρίστηκε στη Δεξαμενή με το Βάσο Δασκαλάκη, με τον οποίο παντρεύτηκε το 1920 στο Παρίσι. Τον επόμενο χρόνο πέθανε ο πατέρας της από καρκίνο. Το 1925 αποφοίτησε από τη Γερμανική Σχολή Αθηνών. Το 1928 γράφτηκε στο Κ.Κ.Ε. και το 1934 πήρε μέρος στην ίδρυση της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών. Δυο χρόνια αργότερα συνελήφθη από την Ειδική Ασφάλεια της δικτατορίας της τετάρτης Αυγούστου και ανακρίθηκε. Το 1938 χώρισε με τον Δασκαλάκη. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής έζησε μόνη στην Καλλιθέα και έδρασε στα πλαίσια του Ε.Α.Μ. Το 1945 ταξίδεψε στο Παρίσι με υποτροφία της γαλλικής κυβέρνησης, παρακολούθησε μαθήματα στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης και γνωρίστηκε με γάλλους λογοτέχνες όπως οι Λουί Αραγκόν και Πωλ Ελυάρ. Το 1948 πήρε μέρος στο πρώτο συνέδριο διανουουμένων του Βρότσλαβ και διορίστηκε εκπαιδευτική σύμβουλος από την Επιτροπή Βοηθείας Παιδιού και ένα χρόνο αργότερα στο πρώτο συνέδριο ειρήνης στο Παρίσι. Το 1949 αυτοεξορίστηκε στη Ρουμανία και πήρε μέρος στο δεύτερο συνέδριο ειρήνης. Συμμετείχε επίσης στη Συνδιάσκεψη για την Εκπαίδευση στη Βιέννη (1952), στο πρώτο παγκόσμιο συνέδριο δημοκρατικών γυναικών στην Κοπεγχάγη (1953), στη Λογοτεχνική Συνδιάσκεψη του Βερολίνου (1957). Το 1952 επισκέφτηκε τη Σοβιετική Ένωση μετά από πρόσκληση της κυβερνήσεως και το 1961 πήρε μέρος στις γιορτές για τον ουκρανό ποιητή Ταράς Γ. Σεφτσένκο στην ίδια χώρα. Από το 1962 συγκατοίκησε με τον Μάρκο Αυγέρη στην Αθήνα. Το 1965 επανέκτησε την ελληνική ιθαγένεια και το 1966 συνελήφθη για παραπεμπτικό βούλευμα που είχε εκδοθεί εναντίον της το 1952. Αθωώθηκε πανηγυρικά. Συνέχισε την πολυποίκιλη λογοτεχνική, εκπαιδευτική και πολιτική της δράση κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Παπαδόπουλου και μετά τη μεταπολίτευση έδωσε πολλές διαλέξεις σε πολλές ελληνικές πόλεις. Πέθανε στην Αθήνα.

Η Έλλη Αλεξίου πραγματοποίησε την πρώτη της εμφάνιση στο χώρο της λογοτεχνίας το 1923 με τη δημοσίευση του διηγήματος Φραντζέσκος στο περιοδικό Φιλική Εταιρεία. Κατά τη διάρκεια της ζωής της ασχολήθηκε με την πεζογραφία, το θέατρο, την επιστήμη της Παιδαγωγικής, τη λογοτεχνική μετάφραση, το παιδικό βιβλίο και άλλους τομείς του γραπτού λόγου, αφήνοντας μεγάλο σε έκταση έργο. Η πεζογραφία της αποτυπώνει έμμεσα τον προβληματισμό της για την κοινωνική δικαιοσύνη, όπως αυτός διαμορφώθηκε και μέσα από την πολιτική της ιδεολογία και κινείται στα πλαίσια της ρεαλιστικής γραφής, με έντονη ωστόσο την παρουσία του προσωπικής συναισθηματικής εμπλοκής και του ψυχογραφικού στοιχείου.

Για περισσότερα βιογραφικά στοιχεία της Έλλης Αλεξίου, βλ. Παπαγεωργίου Κώστας, «Έλλη Αλεξίου», Η μεσοπολεμική πεζογραφία · Από τον πρώτο ως τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο (1914-1939) Β΄, σ.168-217. Αθήνα, Σοκόλης, 1992, Σιμόπουλος Ηλίας, «Δασκαλάκη Έλλη», Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Χάρη Πάτση.

Reviews

[Eli · Rating 4 out of 5]

"Μα είμαστε λιγόμυαλοι. Ξετάζουμε τις φιγούρες. Δυστυχισμένε άνθρωπε, με τις φλούδες θα φτιάξεις σπίτι; Με τις φλούδες θα περάσεις τη ζήση σου ή με την καρδιά;"

[Maria Pantazopoulou · Rating 5 out of 5]

Ό,τι και να πω για αυτό το βιβλίο είναι λίγο. Συγκλονιστικό μυθιστόρημα, απίστευτα δυνατό και συγκινητικό.

[Κonstantina · Rating 4 out of 5]

Κόσμημα. 4,5 *

[Bella Baxter · Rating 5 out of 5]

Ο τίτλος του βιβλίου είναι ευφυής. Για καιρό πίστευα - από τη μεταφορική σημασία της λέξης , ότι αναφέρεται στον άντρα. Πλήβειος , περιθωριακός , λαϊκής συμπεριφοράς ή καταγωγής - κι αυτό λόγω της άξεστης συμπεριφοράς .
Αλλά και στη γυναίκα που γίνεται παρίας μέσα στο ίδιο της το σπίτι . Απομακρύνεται απ΄όλους , φίλους και συγγενείς και τελικά κι από τον ίδιο της τον εαυτό.
Αργότερα βρήκα τη κυριολεκτική - πιο σκληρή - σημασία της λέξης λούμπεν = κουρέλι.
" Πάρε με θεία Λένη και ρίξε με στα κουρελάκια σου " . Ο τίτλος τα περιγράφει όλα , πρόσωπα , καταστάσεις και στάση ζωής .
Γυναίκες εύπιστες και δοτικές που έχουν ανάγκη να είναι υποταγμένες και κατευθυνόμενες από ένα άντρα . Γιατί ? Γιατί αυτό διδάχθηκε μεγαλώνοντας . Την προετοίμασαν να δεχθεί και να αποδεχθεί ανάλογες συμπεριφορές βίας και υποταγής , ταπείνωσης και εξευτελισμού για να είναι η τέλεια σύζυγος . Ο τρόπος που σκέφτεται είναι σα να περιγράφει τη ζωή της από τη θέση του παρατηρητή
Από την άλλη ο άντρας βρίσκει στη σχέση της ευκαιρία επιβεβαίωσης της δύναμης του .Η επιθετικότητα του αποτυπώνει το δικαίωμα του αρσενικού ως του πιο δυνατού . Τιμωρεί τη γυναίκα του για τη συμπεριφορά των άλλων απέναντι του .
Η γραφή αυτού του μυθιστορήματος διαβάζεται ως μια ομολογία των πληγών του σώματος και της ψυχής

[Alexander Theofanidis · Rating 1 out of 5]

Κακό, πολύ κακό. Δε λέω, αγαπάμε την Έλλη Αλεξίου για τη συνολική της προσφορά στα γράμματα, αλλά αυτό το βιβλίο είναι άθλιο από όποια πλευρά κι αν το πιάσεις.
Εξηγούμαι:
Πρόκειται για την ιστορία δύο νέων που έχουν μεγαλώσει λίγο διαφορετικά (η μία ορφανή από μάνα αλλά χαϊδεμένη από όλο το σόι και ο ο άλλος πεντάρφανος παραπεταμένος του κλώτσου και του μπάτσου), οι οποίοι μετά από μια σύντομη γνωριμία παντρεύονται.
Προσπερνάω το παρατσούκλι "δασοκόμος" του ήρωα που ξεχνέται μόλις λίγες σελίδες μετά την έναρξη του βιβλίου, ενώ το "Πεντάμορφη" έρχεται και παγιώνεται, πάμε στην ουσία.
Δύο άνθρωποι γνωρίζονται λίγο και ενώνουν τις ζωές τους. Μετά όλα πάνε κατά διαόλου, χωρίς όμως να προκύπτει κάποια εύλογη αιτία για την κατηφόρα. Φυσικά για όλα φταίει ο Αντρέας (ο... δασοκόμος). Ο οποίος παρ' ότι πεντάρφανος και κατατρεγμένος, έχει το σύνδρομο Βασιλάκη Καΐλα και προκόβει (πριν τη γνωριμία). Αίφνης και χωρίς ποτέ να δικαιολογηθεί, η συμπεριφορά του γίνεται χυδαία, πρόστυχη, ο ίδιος γίνετια βίαιος και ποτέ, μα ποτέ σε όλο το βιβλίο δεν καταλαβαίνουμε τι του βρήκε από την πρώτη στιγμή της ουσιαστικής γνωριμίας η Πεντάμορφη (υποθέτω ο Αντρέας είναι το Τέρας). Επίσης ποτέ δεν καταλαβαίνουμε πόθεν προκύπτουν οι οικονομικές δυσκολίες στην αρχή του γάμου, δεδομένου ότι δεν μας παρουσιάζεται κάποια δραματική αλλαγή των εργασιακών συνθηκών ή των εξόδων τους που να δικαιολογεί το "στένεμα".
Η Πεντάμορφη είναι μια καθυστερημένη που κάθεται και υπομένει τη βία, τις προσβολές, την περιφρόνηση, τον κατεστραμμένο αμφιβλιστροειδή από χαστούκι του συζύγου(!!!), το σπασμένο ποδάρι από βιαιότητα του συζύγου(!!!), τον οποίο αργότερα δηλώνει ότι δε θα χωρίσει ποτέ (χωρίς, τονίζω, να έχει νουθετηθεί ποτέ σχετικά από το περιβάλλον της όσο μεγάλωνε). Επίσης, πολύ προσβλητική για τη γυναίκα βρίσκω και την άποψη ότι η ολοκλήρωσή της περνάει από τη μητρότητα (την οποία σκληρόκαρδα της στερεί ο Αντρέας καθως θέλει -ο στερημένος από παιδικά χρόνια- να είναι εκείνος εσαεί το παιδί στην οικογένειά τους).
Εννοείται ότι το τέρας θα βρει και φιλενάδα.
Και μετά αρχίζουν κάτι περίεργα νομικά τερτίπια και "υπόγραψε εδώ και εκεί"... και στο τέλος, πραγματικά, τι γίνεται στο τέλος;;; Η "πεντάμορφη" έχει παραδώσει όπλα, πνεύμα και... μαθήματα πλήρους υποταγής;
Ίσως το πρόβλημα να είναι η μικρή έκταση του βιβλίου. Ίσως χρειαζόταν διπλάσιες σελίδες για να δομηθεί σωστά. Όπως έχουν τα πράγματα όμως, βλέπουμε δύο ανθρώπους που δεν καταλαβαίνουμε ποτέ γιατί είναι μαζί: ο ένας να δυσφορεί και η άλλη να δυστυχεί.
Ξέχασα τη φίλη από το χωριό. Που στέλνει δυο γράμματα το ένα πιο άκυρο από το άλλο, τα οποία δραματουργικά δεν εξυπηρετούν σε τίποτε, απλώς βλέπουμε μια διαφορετική εκδοχή γάμου (καλή αρχή - κρίση - ξεπέρασμα κρίσης).
Κατανοώ ότι μέχρι μια εποχή η γυναίκα ήταν υποχείριο του άντρα και υπέμενε όλα τα δεινά που η συμβίωση μπορούσε να προκαλέσει, αλλά το βιβλίο αυτό μειώνει άντρες και γυναίκες εξίσου στα πρόσωπα των πρωταγωνιστών.
Με κίνδυνο να θεωρηθώ κακομαθημένος, επηρμένος και τα συναφή, θα πω ότι ήταν κακογραμμένο, βιαστικό, πρόχειρο, θολό και με ένα τέλος που ούτε δικαιώνει, ούτε λυτρώνει, ούτε... δικαιολογεί το χρόνο ανάγνωσης.
Υ.Γ. Δυσκολεύομαι μέχρι και να δικαιολογήσω την επιλογή τίτλου... Μπορεί ο Αντρέας να έρχεται από το πουθενά, αλλά εξελίσσεται σε ένα μικροαστό του θανάτου με όλα τα συμπλέγματα που κουβαλάει ενώ η Πεντάμορφη είναι από την αρχή ως το τέλος μια καθυστέρα που βλέπει το σύμπαν να έρχεται με άσχημες διαθέσεις πάνω της αλλά μένει και το ατενίζει παγωμένη όπως το κουνέλι κοιτάζει τα φώτα του τριαξονικού στις 2 τα χαράματα λίγο πριν μετατραπεί σε δισδιάστατη οργανική μάζα.