Dit boek bestaat uit bijna 440 bladzijdes die opeengepakt zitten met informatie. Het heeft me ettelijke dagen gekost om erdoor te komen, denk niet dat je dit zomaar eventjes in een weekendje uitleest. Je bent verwittigd.
Het achterliggende idee dat Livingston voorstelt, is dat er niet zoiets bestaat als een Honderdjarige Oorlog tussen Engeland en Frankrijk, maar dat die verzeild waren geraakt in een Tweehonderdjarige Oorlog. Tomato, tomahto. Achter dat idee op zich sta ik niet echt, ik vind het nogal spijkers op laag water zoeken. De geschiedenis staat bol van de oorlogen en allerlei gebeurtenissen die met elkaar verbonden zijn en effect hebben gehad op elkaar en op andere zaken, je kunt het altijd wel zo draaien of keren zodat het in je kraam te pas komt. Wat dat aangaat zou je gerust kunnen beargumenteren dat er geen Eerste en Tweede Wereldoorlog geweest zijn, maar dat die net zo goed één groot geheel vormen, 'de Wereldoorlog' zeg maar. Op zich houden de argumenten van de auteur in dit boek wel steek, alleen leiden ze in mijn ogen nergens naartoe, behalve dan naar de verandering van een naam en een concept, maar zonder dat dat de feiten verandert, behalve misschien op een paar plekken waarop je bepaalde gebeurtenissen net in een iets ander daglicht ziet. Maar dat doet er nu ook niet zo heel veel toe.
Dat gezegd zijnde, is het inhoudelijk zeker een heel goed boek. Het gaat hier om de middeleeuwen en het gaat over politiek en oorlog en dan weet je dus waar je aan toe bent: een hele resem namen van plaatsen, koningen en andere meer of mindere notabelen, waarvan helaas de helft dezelfde naam heeft. Dit boek overstapt (meer dan) tweehonderd jaar, dus het aantal Karels, Edwards, Hendrikken, Jannen, Fransen en ga zo maar door is absoluut niet van de lucht. Hoe aandachtig je het ook leest, je gaat op een gegeven moment sowieso de draad kwijtraken. Zeker omdat er dan ook nog allemaal verschillende allianties bij komen - die natuurlijk om de haverklap van positie veranderen, want anders zou het te gemakkelijk zijn. Om maar te zeggen: het is één grote chaos.
Desondanks wordt het verloop van alle gebeurtenissen zo helder als mogelijk is uitgelegd, en zul je sowieso wel een hoop opsteken en de grote lijnen kunnen volgen, geloof ik. De uitleg is soms tamelijk gedetailleerd, wat in andere gevallen lastig zou worden, maar hier zorgt het ervoor dat bepaalde namen vaker vermeld worden en dat biedt juist meer houvast om alles te begrijpen. Het is dus lang en complex, maar het is het ook waard.
Er wordt uiteraard aandacht besteed aan de grote, alom gekende zaken, zoals de Slag bij Crécy, de Slag bij Azincourt enzovoorts, maar ook nog aan ettelijke andere voorvallen die die periode gekleurd hebben. Voor de Nederlanders zit hier niet veel in dat als dicht bij huis zal aanvoelen, maar de Belgen - en vooral de Vlamingen - zullen vaak genoeg de namen van de Vlaamse steden lezen, en ook de Guldensporenslag wordt besproken.
De schrijfstijl is goed. Het leest vlot, met op de juiste plekken kortere zinnen, een wat meer staccato ritme dus, en op andere plekken gaan ze een paar regels door zonder dat dat kwaad kan. Er is dus veel afwisseling en die stijl blijft ook het hele boek lang behouden en consistent, dat is ook erg sterk werk. Over het algemeen is het een neutralere stem die de gang van zaken vertelt, maar af en toe komt er een lichte ondertoon van humor, ironie, ongeloof of onbegrip bovendrijven op plaatsen waar ook dat past. En één keer, toen Jeanne d'Arc (uitvoerig) besproken werd, voelde ik aan de auteur dat hij echt ontzag en waardering voor haar heeft. Het zat ergens in de formulering en de omschrijvingen van wat ze doet. En laten we eerlijk zijn: als je dat deel leest, kun je niet anders dan hem gelijk geven. Die goede balans tussen neutraliteit en betrokkenheid, het hele boek door op verschillende wijzes, maakt het nog aangenamer leesbaar.
En ook de vertaling, van Catalien & Willem van Paassen, is erg goed. Er zal zo nu en dan wel eens een typfout in hebben gestaan, da's in dit soort boeken onvermijdelijk, maar ze zijn me niet eens opgevallen - of ik heb ze niet onthouden. Dat de schrijfstijl waarover ik het zonet had, zo goed overkomt, is natuurlijk ook voor een groot deel aan hen toe te schrijven, dus mijn felicitaties daarvoor. Het zal niet gemakkelijk geweest zijn. Als ik twee kritische puntjes mag benoemen: er stond wat te vaak 'dit' en 'deze' in en wat te weinig 'dat' en 'die'. Meestal stoort me dat niet heel erg, maar hier vond ik het wat te ver gaan, al beterde het wel in ongeveer de laatste honderd bladzijdes. En ten tweede: er is één vertaalfout blijven staan. Iets dat de Nederlanders nooit zal opvallen - en daarom is die fout ook blijven staan - maar een paar oplettende Vlamingen die wat Frans en aardrijkskunde kennen zeker wel: de Slag bij Furnes. Dat is dus de Slag bij Veurne. Want Furnes is de Franse - en blijkbaar ook de Engelse - naam voor Veurne. Maar dat zullen ze niet geweten hebben bij de Nederlandse publicatie. Geen halszaak, natuurlijk, maar ik merkte het.
Naast de gebeurtenissen op zich besteedt Livingston ook aandacht aan de maatschappij en hoe die veranderde, soms door de gebeurtenissen zelf. Dat wordt niet altijd meteen duidelijk - soms blijft het een beetje impliciet, ook al staat het dikwijls wel expliciet vermeld - maar zeker eens je de stof wat beter begint te beheersen en te doorgronden, besef je hier en daar dat er alinea's en paragrafen in zitten waaruit blijkt dat de wereld (van de Fransen en de Engelsen in het bijzonder, maar ook die in het algemeen) langzaam verandert. Daarop ligt niet de nadruk, natuurlijk, maar het is wel een mooie toevoeging.
Het uitgangspunt van het boek staat me niet echt aan, maar wat maakt het ook uit? Inhoudelijk is het zeer sterk.