ஃபியடோர் தஸ்தாவெஸ்கியின் 'நிலவறைக் குறிப்புகள்' (1864) உலக இலக்கியத்தில் நவீனத்துவத்தின் விதைகளை விதைத்த படைப்பு. நூறு ஆண்டுகளுக்குப் பின் நகுலனின் 'நினைவுப்பாதை' (1970களில்) தமிழில் அதே மரபை முன்னெடுத்துச் செல்ல முயன்ற நாவல். இரண்டு நாவல்களும் தன்னுரையாடல் வடிவில், ஒரு தனிமனிதனின் உள்ளகப் பிளவுகளை வெளிப்படுத்தும் படைப்புகள். ஆனால் அவற்றின் அணுகுமுறைகளிலும் வெற்றியிலும் குறிப்பிடத்தக்க வேறுபாடுகள் உள்ளன.
இரு நாவல்களிலும் பேசுபவன் ஒரு தனிமைப்பட்ட, சமூகத்திலிருந்து விலகிய நபர். தஸ்தாவெஸ்கியின் 'நிலவறை மனிதன்' நாற்பது வயது ரஷ்ய அதிகாரி; நகுலனின் 'நவீனன்' இளம் தமிழ் எழுத்தாளன். இருவரும் வாசகர்களிடம் நேரடியாகப் பேசுகிறார்கள். "நான் நோயுற்ற மனிதன்... நான் தீய மனிதன்" என்று தொடங்கும் நிலவறை மனிதனைப்போல, "வார்த்தைகளே நீங்கள் என்னை எங்கே அழைத்துச் செல்கிறீர்கள்?" என்று கேட்கும் நவீனன் தன் கட்டுப்பாட்டை இழந்த நனவோட்டத்தை ஒப்புக்கொள்கிறான். இரு நாவல்களும் நேர்கோட்டு கதையமைப்பை நிராகரிக்கின்றன. நினைவு, பின்னோக்குப்பார்வை, திடீர் தாவல்கள் என இவையே கட்டமைப்பாக இருக்கின்றன. மிக முக்கியமாக, சுய வெறுப்பையும் சுய பெருமையையும் ஒரே நேரத்தில் கொண்டிருக்கும் மனத்தின் சிக்கலான இயல்பை, இரு படைப்புகளும் தனிமனிதனின் உள்ளக முரண்பாடுகளை வெளிப்படுத்துகின்றன.
'நினைவுப்பாதை' மென்மையான, அகமுகமான படைப்பு. நவீனன் வாசகனைத் தாக்குவதில்லை, தன் நினைவுகளைப் பகிர்கிறான். தஸ்தாவெஸ்கியின் நிலவறை மனிதன் தத்துவ கேள்விகளை எழுப்புபவன்; நகுலனின் நவீனன் இலக்கிய உலகின் அன்றாட பிரச்சனைகளில் சிக்கிக்கொண்டவன்.
.நகுலனின் நாவலில் பல பாத்திரங்கள் இருக்கின்றன, ஆனால் எதுவும் உயிர்ப்புடன் இல்லை. சிவன், நடராஜன், சுசீலா என இவர்கள் கருத்தாக்கங்களாக மட்டுமே இருக்கிறார்கள். ஆச்சர்யகரமாக, ஓரங்களில் மின்னிமறையும் சிறு பாத்திரங்கள் உண்டு. இருபத்தைந்து சவரன் நகையுடன் மாப்பிள்ளை தேடும் நாற்பது வயது பெண், கூலி வேலை செய்யும் நடராஜனின் தம்பி என இவர்கள் முக்கிய பாத்திரங்களைவிட ஆழமானவர்கள். இது நகுலனின் திறமையின் அறிகுறி என்றாலும், முக்கிய பாத்திரங்களின் வெற்றுத்தன்மை நாவலை பலவீனப்படுத்துகிறது.
'நினைவுப்பாதை' ஐந்து அத்தியாயங்களாக பிரிக்கப்பட்டாலும், ஒவ்வொன்றும் ஒரு நபரை மையப்படுத்தி அமைந்திருந்தாலும், முழு நாவலும் வட்டமிட்டுக்கொண்டே இருக்கிறது. தஸ்தாவெஸ்கி ஒரு நோக்கத்துடன் எழுதுகிறார் - பகுத்தறிவு யுகத்தை கேள்விக்குள்ளாக்க வேண்டும். நகுலன் நினைவோட்டத்தின் இயல்பான பாய்ச்சலையே நோக்கமாகக் கொள்கிறார். இது ஒருவகையில் துணிச்சல், ஆனால் வாசகனை இழுத்துச் செல்லும் சக்தியை குறைக்கிறது.
'நினைவுப்பாதை' நாவலின் தனித்தன்மை எதுவென்றால் அது எழுத்தாளனை எழுத்தாளனாகவே முன்வைப்பது. தஸ்தாவெஸ்கியின் நிலவறை மனிதன் ஓய்வு பெற்ற அதிகாரி; அவனுடைய தொழில் அவனுடைய பிரச்சனைகளுக்கு காரணமல்ல. ஆனால் நவீனன் ஒரு எழுத்தாளன், அவனுடைய எல்லா பிரச்சனைகளும் எழுத்துடன் தொடர்புடையவை. இது நகுலனுக்கு பின் வந்த பல எழுத்தாளர்களை குறிப்பாக சுந்தர ராமசாமி, கோபிகிருஷ்ணன், யுவன் சந்திரசேகர் எனப் பலரையும் பாதித்தது. அதனாலேயே, 'நிலவறைக் குறிப்புகள்' உலக இலக்கியத்தின் மிக முக்கியமான படைப்புகளில் ஒன்று. தனிமனிதனின் உள்ளக முரண்பாடுகளை இவ்வளவு தீவிரமாக, இரக்கமின்றி, உண்மையாக வெளிப்படுத்திய முதல் படைப்பு இது.