Vlaanderen, Brussel, Wallonië: een ménage à trois

by Guido Fonteyn

Niet het verschil in taal maar de aan- of afwezigheid van delfstoffen in de ondergrond bepaalde eeuwenlang de verhouding tussen Wallonië, Vlaanderen en Brussel. In de negentiende eeuw was Wallonië dankzij zijn natuurlijke rijkdom een van de rijkste en meest vooruitstrevende regio's op de planeet. In Vlaanderen controleerden veldwachters de huizen om te zien of de inwoners nog leefden. Waren de Vlamingen van honderd-en-zoveel-jaar geleden dan lui en de Walen harde werkers?

Dit is een boek over een ménage à trois en de voortdurend veranderende krachtsverhoudingen tussen de drie geliefden. Guido Fonteyn schetst hoe Brussel, traditioneel in het midden van het bed, altijd met het Waalse geld ging lopen en zo rijk werd dat de stad op het doodarme Vlaanderen en zijn périphérie begon te wegen. Maar ook hoe de holdings en de naamloze vennootschappen zich van Wallonië naar Vlaanderen verplaatsten, zoals ze zich nu verplaatsen van Vlaanderen naar elders.

Van het zinken bad van Napoleon tot de ontfransing van de Brusselse Rand: dit boek is een caleidoscoop van kleine en grote geschiedenissen.

186 pages, Paperback

First published January 20, 2014

Reviews

[Luc De Coster · Rating 3 out of 5]

Dit heb ik al eens gelezen, dacht ik. En inderdaad, dit boekje bevat veel gerecycleerde inhoud uit Fonteyn's "Afscheid van Margritte" (Meulenhoff/Manteau, 2004). Het verhaal van de opkomst en de teloorgang van de delfstoffen (kool en staal vooral) in Wallonië kenden we dus al. Ook de migratie vanuit een hongerend Vlaanderen richting Waalse mijnen en industrie werd al in het eerste boek grondig aangepakt. Fonteyn heeft intussen wel wat nieuwe research gedaan. In "Vlaanderen, Brussel, Wallonië: een ménage à trois" wordt het thema van de Vlaamse migratie in meer detail besproken en krijgen we ook een indrukwekkend overzicht van de mijnrampen sinds de 17e eeuw. Industriedoden schenen er gewoon bij te horen. De namen van de slachtoffers geven dan enig inzicht in de afkomst van het werkvolk. Ik lees Fonteyn graag omdat hij goed kan vertellen, veel terreinwerk doet en zijn betoog met feiten stoffeert. Leuke anekdotes ook: hoe hij op de verlaten mijnsite van Bois-du-Luc het bureau van de directeur betreedt dat ongeveer een halve eeuw lang op slot had gezeten en in een lade een arbeidsreglement uit 1910 vindt: men mag voedsel tot zich nemen tussen 11.30 en 12.00 edoch zonder het werk te onderbreken. Om een voorbeeld te geven van heel andere sociale tijden. Of het verhaal van Neutraal Moresnet, een lap grond in de buurt van het drielandenpunt met een zinkberg die zowel door de Pruisen als de Nederlanders geclaimd werd na de nederlaag van Napoleon in Waterloo. Neutraal Moresnet bleef een onafhankelijke zinkstaat tot na WOI en werd geregeerd door het bedrijf "Veille Montagne" nu Umicore (Zie ook "Groenten uit Balen" van Walter van den Broeck). Leuke weetjes voor de mensen. Positief is dus de manier waarop hij de Vlaamse aanwezigheid in het bloeiende Wallonië (1830 tot 1960)weet tot leven te brengen. Wie geinteresseerd is in recente geschiedenis van bij ons zal hier echt wel plezier aan beleven. Inzicht valt er ook te rapen over de grote verschillen in de economische geschiedenis van Vlaanderen en Wallonië. Maar toch heb ik ook een wrang gevoel. Het lijkt alsof er een kunstmatig slot aan dit boek is gebreid: in minder dan 10 haastige bladzijden wordt er dan uitgelegd dat zowel Vlaanderen als Wallonië, Vlamingen en Walen, door de Brusselse elite en Haute Finance uitgebuit werden (Société Generale, Bois Sauvages, etc.). Je kan evengoed naar "La belle gigue" van André Bialek luisteren. Vandaar ook dat de titel van dit boek een beetje een kunstmatige politiek boodschap lijkt. Ik vermoed hier de hand van de EPO uitgeverij die er blijkbaar veel aan gelegen is om maatschappelijke conflicten weer zo veel mogelijk langs de oude breuklijn kapitaal-arbeid te groeperen. Ga terug naar Meulenhoff, Guido!

[Thijs VA · Rating 4 out of 5]

Vlaanderen, Brussel, Wallonië leest vlot en behandelt een vergeten geschiedenis. De centrale these, zijnde de exploitatie van Waalse grond en Waals-Vlaamse arbeid door het Brusselse grootkapitaal als rode draad doorheen de Belgische geschiedenis, lijkt me wel nogal kort door de bocht en tendentieus.

[sarah · Rating 3 out of 5]

Wallonië raakt van welvarend delfstoffenindustrieparadijs tot in straatarm verval. Aan de hand van deze kwestie wil de auteur de basis van clichés die Vlamingen over de Walen hebben, ontkrachten. Vlamingen hebben gauw de neiging om van Walen te denken dat zij lui zijn, niet werken en profiteren van het socialezekerheidsstelsel. En dat dát de oorzaak zou zijn waarom Wallonië minder welvarend is.

In het boek maakt de auteur duidelijk dat de rijke aristocratie die in Brussel gevestigd was gulzig profiteerde van de grondstoffen die in Wallonië te vinden waren. Wanneer de vraag om delfstoffen verminderde, schonken de Brusselse rijken hun aandacht aan Vlaanderen, die beschikte over havens.

Het einde van het boek vond ik minder geslaagd. Alles leek in de rapte geschreven te zijn, alsof de auteur er snel van af wou geraken. In enkele bladzijden wou hij de Brusselse elite, die Wallonië en Vlaanderen uitgebuit heeft, behandelen. Ik vind dat het meer diepgang mocht hebben.

Het boek heeft een losse schrijfstijl. Af en toe, zelfs wat informeler dan de lezer zou verwachten. Ik heb het boek met plezier gelezen, maar soms wel gestoord aan de ongevraagde meningen van de auteur die veelvuldig in het boek voorkwamen.