Vrijuit: Over Rusland en de liefde voor een land die niet wederzijds bleek te zijn

by Iris de Graaf

En dan is het ineens oorlog. Iris de Graaf woont en werkt als Rusland-correspondent in Moskou, wanneer de Russische invasie van Oekraïne alles verandert. In haar persoonlijke verhalen lees je hoe het is om als jonge vrouw verslag te doen vanuit het land van haar grootmoeder. In Moskou bouwt ze een tweede thuis op, en tegelijkertijd voelt ze de dreiging en het patriottisme de lucht verzwaren. Totdat ze voor haar eigen veiligheid halsoverkop terug moet. Laat Iris je meenemen in het Rusland van Poetin, waar het woord oorlog verboden is, de veiligheidsdiensten elke kritische stem het zwijgen opleggen en de vrijheid verdwijnt.

Genres: Nonfiction, Politics, Audiobook

368 pages, Paperback

First published February 14, 2025

About the author

Iris de Graaf (1991) is a presenter of the Dutch television news program NOS Journaal. She previously worked as a reporter for NOS Stories, NOS op 3 and on the foreign desk. She studied Slavic studies and Journalism and in 2020 she became Russia correspondent for the NOS. In 2022, Iris was elected Woman of the Year by the Dutch edition of Harper's Bazaar and proclaimed Taalstaatmeester. Vrijuit is her first book.

Reviews

[Josephine Bensdorp · Rating 5 out of 5]

Ongelofelijk bijzonder boek, wat een inkijk geeft in een wereld die we ons eigenlijk niet voor kunnen stellen. Een dikke aanrader.

[Vere Metselaar · Rating 5 out of 5]

Een boek dat iedereen zou moeten lezen.

In haar boek beschrijft NOS-correspondent Iris de Graaf over hoe haar journalistieke werk in Rusland wordt beïnvloed door het uitbreken van de oorlog en de steeds strengere militaire censuur. Ze neemt je mee in haar liefde voor Rusland en de journalistiek, maar ook de angst voor de Russische autoriteiten om opgepakt te worden.
Iris laat de mooie kanten van Rusland zien, maar ook wat het voor haar, de journalisten in Rusland en de Russische bevolking betekent om te werken en te leven in een land waar de waarheid nooit volledig wordt verteld en waar je niet zomaar vrijuit kan spreken.

[Rocelle · Rating 5 out of 5]

Wat begint als een verslag van het werk van een correspondent in een bijzonder land in bijzondere omstandigheden (afgewisseld door fragmenten uit het verhaal van oma Katja), wordt langzaam maar zeker een bizarre thriller. De laatste 100 pagina’s ben ik echt doorheen gevlogen. Wat een icoon, die Iris!

[A. Oosthoek · Rating 4 out of 5]

“Ik hoop dat dit boek kan bijdragen aan een menselijker beeld van Rusland. Zodat we oog blijven houden voor de Russen, die net zo goed slachtoffer zijn van hun eigen regering en de repressie.”

—-

🎧 Tot me genomen als audioboek

Wauw. Ik begon hoopvol door de bijna 4,5 (!) sterren op GoodReads. De eerste hoofdstukken lezen aardig en bieden leuke inzichten in het leven van een correspondent en het leven van vóór de oorlog. De dubbele verhaallijn over De Graaf’s eigen Russische oma geeft het eveneens iets minder een ik-was-erbij gehalte zoals de memoires van de meeste willekeurige buitenlandse correspondenten toch vaak tekenen. Maar na het uitrekken van deel I met iets te uitgebreide omschrijvingen van de precieze liedjes op de speakers in een nachtclub en de specifieke cocktailopties komt deel II: De Oorlog.

Op enorm openhartige, soms pijnlijke, en vaak meeslepende wijze vertelt De Graaf over haar tijd in oorlogsgebied. Over de pijn van afgezonderd zijn, over de angst van een repressief regime en vooral ook over censorschap.

De vier sterren meer dan waard, maar als er nog een herdruk komt mag deel I wat mij betreft wat ingekort. Desalniettemin laat je niet ontmoedigen en lees het vooral.

[Tijs van de Vijver · Rating 2 out of 5]

trigger warning: zure recensie

Een reisverslag van een correspondent, en dan ook nog van één die in Moskou zat; ik begon met hooggespannen verwachtingen aan het meest gehypte boek over Rusland/Oekraïne van dit jaar. Het begint goed; je leest een schitterende prismavertelling, waarbij enerzijds het levensverhaal van Iris, anderzijds dat van haar Russische oma zich ontvouwt. Zeker richting het einde toe grijpt Iris' verhaal je naar de keel. Uiteindelijk beklijft echter het gevoel dat het, van pagina 50 tot 300 (van de 360), wel erg veel over Iris gaat en erg weinig over de oorlog: de maatschappelijke duiding is schaars en bovendien vaak vrij oppervlakkig ('ik bestelde een matcha latte met lavendel om rustig te worden'), met bar weinig aandacht voor wat er in Oekraïne gebeurt. En tot overmaat van ramp is het boek ook nog eens in die Amerikaansige millennialschrijfstijl geschreven. Met van die korte zinnen. En die allemaal met 'en' beginnen. Maar soms ook met 'maar'.

[Lindsay Op Den Camp · Rating 5 out of 5]

Heel indrukwekkend verhaal. Voor mij totaal onbegrijpelijk dat je die angst en eenzaamheid keer op keer aangaat. Ik kon me niet verplaatsen in haar, maar dat maakte het wellicht nog interessanter om te lezen.
De boodschap dat vrijheid niet vanzelfsprekend is, blijft ver van je bed in een land waar vrijheid nog zo vanzelfsprekend is. Maar in deze tijden natuurlijk tóch heel boeiend.
Zeker een aanrader!

[Donna · Rating 3 out of 5]

Een inkijkje in het leven van een correspondent in een land dat steeds represiever wordt. Een staat die liegt over de oorlog in Oekraïne en een volk dat te murf geslagen wordt om daadwerkelijk verzet te vertonen zonder alles te verliezen. De Graaf beschrijft het benauwende gevoel van een een totalitaire staat die het Rusland van haar en andere Russen afpakt, door oorlog, censuur (en daardoor zelfcensuur) en intimidatie (het open laten van de keukenkastjes, zodat je weet dat ze in je huis zijn geweest). Ze is extreem open, ook over wat dit correspondentschap doet met haar psyche.

Maar toch.
Ondanks dat ze zelf ook aankaart dat haar problemen niet zo erg zijn in vergelijking met Oekraïners of Russen aan het front, irriteert het mij heel erg dat ze klaagt dat ze haar Europese granola niet meer kan kopen in Moskou. Nadat ze heeft uitgelegd hoe ze met veel omwegen aan haar geld moet komen, omdat er niks meer op haar rekening over gemaakt kan worden vanuit Nederland, zit ze doodleuk te vertellen dat ze een nieuwe blazer heeft gekocht en frambozen van 25 euro. Dus zo moeilijk is het dan ook weer niet?

Ik vond het zeer ongemakkelijk om te lezen dat ze vreemd is gegaan. Ze noemt het nooit zo, maar zoenen met een andere man is gewoon wat het is, ook al heb je het zwaar onder een repressief regime. De relatie met L was sowieso belabberd als ik haar mag geloven, ze schildert L af als een lapzwans wat mij betreft. Toen hij zei "Als jij onze bubbel verbreekt, vergeef ik het je nooit" terwijl ze samen op vakantie waren en er voor het eerst een correspondent opgepakt werd in Rusland, kon ik alleen maar denken 'waarom blijf je bij zo'n vent?' Je bent een journalist die zulk belangrijk werk doet in tijden van oorlog, wie denkt hij wel niet dat hij is? Tenenkrommend.

I guess dat dit ook eerlijkheid is, maar het irriteerde mij mateloos in het perspectief van de vele Oekraïners en Russen die hun leven verloren zijn, en de armoede waarin de levenden moeten rondkomen. Ik vond het afleiden en zelfs afdoen van het belangrijke verhaal over Rusland, over journalisme onder een regime, hoe inspirerend De Graaf dan ook is als mens.

Ik ben wat irrationeel kritisch vermoed ik, maar even een ander geluid tussen de lovende recensies.

[Malou Hamers · Rating 3 out of 5]

Een interessant boek over het correspondentschap in Rusland tijdens de invasie van Oekraïne door Poetin. Ik had hoge verwachtingen en koesterde deze tijdens het begin van het lezen. De verhaallijn van Iris wordt afgewisseld met die van haar oma, die Rusland decennia geleden verliet.

Helaas blijft het verhaal vervolgens op de oppervlakte drijven. Er was veel potentie om de besproken thema’s, zoals armoede in Rusland, de verhouding met Oekraïne en de invloed van de staatsterreur op burgers, verder uit te werken maar helaas worden deze niet ten volste aangegrepen. In plaats daarvan gaat het veel over het persoonlijke leven van Iris en de invloed van dit alles op haar dagelijkse bezigheden. Ze valt een aantal keer in herhaling en ik sluimerde weg in mijn eigen gedachten tijdens het lezen. Pas aan het eind van het boek werd ik weer gegrepen door haar verhaal. Al met al een mooi verhaal met een aangrijpend thema, maar qua stijl niet mijn ding.

[Mari Janssen · Rating 5 out of 5]

deze kwam binnen. dacht niet nog zo verrast te kunnen worden...

[Robert Lambregts · Rating 5 out of 5]

Ik heb al jaren geen televisie meer. Om die reden kijk ik dus ook geen journaal en daardoor heb ik nog nooit van Iris de Graaf gehoord. Toch kreeg ik Vrijuit in handen en werd ik gegrepen door wat ik achterop las. Intrigerend, dacht ik, dus deed ik het open om het vervolgens te verslinden.
Wat een mateloos interessant verhaal, schokkend, verbazingwekkend, ontroerend en frustrerend. Ik voelde alles en ja, soms had ik ook andere gedachten over het waarom en over de situatie, maar toch begreep ik het ook wel. Maar de manier waarop Iris de Graaf het verhaal verteld. De dingen die ze heeft beschreven, vervlochten met haar eigen roots en de onderwerpen waarover ze verslag heeft gedaan, bleven boeien. Ik begrijp dat op het moment van beleven dit voor de auteur niet makkelijk moet zijn geweest en dat het schrijven van dit boek zowel moeilijk als therapeutisch zal zijn geweest. Maar het roept voor mij ook bewondering op. Ik vond dit echt een geweldig boek om te lezen en ben erg blij dat ik dit zo spontaan ben tegengekomen. 5 hele dikke sterren.

[Else van den Berg · Rating 5 out of 5]

Erg indrukwekkend, eerlijk en persoonlijk. De verhalen van oma Katja vond ik een heel mooie toevoeging.

[Eva Van Lieshout · Rating 5 out of 5]

Wat een bijzonder boek. Het vertelt het verhaal van Iris, die als correspondent in Rusland werkte, zowel voor als na het uitbreken van de oorlog. Ontzettend interessant om op die manier meer inzicht te krijgen in hoe het er in Rusland aan toe gaat. Het maakte me opnieuw dankbaar voor de vrijheid die we in Nederland hebben. Ik denk dat we ons vaak niet realiseren wat repressie met een volk doet.

Het verhaal werd afgewisseld met verhalen over haar Russische oma en persoonlijke ervaringen, wat ervoor zorgde dat het nergens ging vervelen. Het laatste deel las zelfs bijna als een thriller. Ik vond werkelijk elke bladzijde boeiend. Zeker een aanrader!

[May-Anne · Rating 5 out of 5]

Wat een prachtig en ongelooflijk interessant boek! 💛 Ik ben er in één weekend doorheen gevlogen.

Heel erg bijzonder om een inkijkje te krijgen in Iris’ leven als correspondent in het hedendaagse Rusland. Door het boek krijg je zowel meer inzicht in wat haar werk als correspondent inhoudt als ook wat het met iemand doet om te leven op een plek waar je continu op je hoede moet zijn omdat je door velen wordt gezien als ‘vijand’. Eén van de meest indrukwekkende boeken die ik dit jaar heb gelezen! 🙏🏻

[Karlijn Slob · Rating 3 out of 5]

Vrijuit; het luisterboek.

Niet mijn ding. Enerzijds omdat het over de journalistiek gaat. Ik erger me altijd aan boeken waar journalisten centraal in staan. Vooral de manier en de toon waarop ze soms over redacteuren en de werkdruk spreekt, vond ik ergerlijk.

Waarom lees je hem dan? Hoor ik je vragen. Nou, ik wilde weten waarom ze nu uiteindelijk uit Rusland moest vluchten. Spoiler; daar kom je niet achter!

Wel vond ik de kwetsbaarheid die ze in het boek liet zien bewonderenswaardig. Ze sprak openlijk haar onzekerheden, over haar persoonlijke worstelingen. En natuurlijk ook mooi dat ze het kon afwisselen met het verhaal van haar oma.

Ik zou het luisterboek (ingelezen door haarzelf) niet aanraden. Soms kwam het op mij wat zeurderig over. Dus als je besluit hem te willen oppakken, gewoon de geschreven versie lezen als je het mij vraagt.

[Sarah De Vits · Rating 5 out of 5]

4,5 ⭐️ Heel interessant om meer inzicht te krijgen in het Rusland van vandaag!

[Lotte Kist · Rating 5 out of 5]

Geluisterd als luisterboek. Echt zo ontzettend indrukwekkend en goed geschreven. Ik viel van de ene in de andere verbazing.

[Sophie Schermer · Rating 5 out of 5]

In 1 ruk uitgelezen! Over het correspondentschap in Rusland in tijden van militaire censuur en repressie, maar ook waarin ze de liefde voor haar tweede thuisland beschrijft. Iris de Graaf slaagt er goed in om in dit boek verschillende kanten van Rusland te belichten.

Aanrader!!

[Pim Jansen · Rating 5 out of 5]

Ik vond dit boek geweldig!!! Het was zo inzichtelijk en persoonlijk, en ik heb er zoveel van geleerd over Rusland, de oorlog met Oekraïne, hoe het dagelijks leven eruitziet voor de gewone Rus en het perspectief van een correspondent. Zeer aan te raden!

[Jellina Keulen · Rating 5 out of 5]

Finished it almost in one go. Cried a few times. Bedankt voor je verhaal Iris!

[Sanne · Rating 5 out of 5]

Een eerlijk, wreed, maar toch prachtig verslag van een correspondentschap in een land vol repressie en militaire censuur. Ik ben er echt in een paar dagen doorheen gevlogen. Echt alleen maar respect voor deze schrijfster die tot het allerlaatste moment dat het écht niet meer kon, verhalen bleef maken over een gecompliceerd land vol nuances in donkere tijden.

[Wouter Kronenberg · Rating 5 out of 5]

Diep geroerd over dit prachtig opgetekende verhaal van Iris de Graaf. En bedroefd, dat het hoofdstuk ‘oorlog’ nog altijd voortduurt en er geen beweging lijkt te zitten richting een beter perspectief voor Oekraïne én Rusland. Maar, zelfs als lezer en totale onbekende voor Iris de Graaf, heeft ze het zo intiem en dichtbij zichzelf geschreven, dat de opluchting van haar met tegenzin hervonden vrijheid, ook voor de lezer bijna als een persoonlijke opluchting voelt. Knap gecomponeerd, dit debuut.

[Kimberly Tijl · Rating 3 out of 5]

3.5⭐️ Ik moest voor mijn challenge een boek genre lezen die ik niet eerder gelezen heb. Dat bleek nogal een uitdaging en door de challenge al meerdere jaren te doen was er geen genre meer over. Ik moest dus een beetje creatief zijn. Ik had nog nooit een Nederlandse memoir gelezen en nog nooit een Nederlands luisterboek geluisterd, daar ging ik dus voor. Ik hoorde veel goede verhalen over dit boek en ook leden uit mijn boekenclub waren enthousiast. Zelf weet ik vrij weinig van Rusland en vond het daardoor echt super leerzaam. Mijn favoriete stukken waren die over de oma van Iris, Katia. Ik leerde veel over de Russische geschiedenis en hoe alles daar werkt. Mega boeiend! Iris verteld fijn en ik kan het luisterboek zeker aanraden. Ik heb zeker betere memoirs gelezen vandaar de 3.5, maar ik heb het zeker met plezier gelezen en vind Iris echt een stoere vriuw waar ik bewondering voor heb!

[Geert Westerhuis · Rating 4 out of 5]

Iris omschrijft op verhalende wijze haar correspondentschap. Dit doet ze op een menselijke manier, wat haar verhaal enorm tastbaar maakt. Dit boek heeft mij Rusland weer een tikje beter doen begrijpen. Een absoluut rabbit hole waar ik de komende maanden dieper in ga duiken!

—————————————————————————————

Ik spreek een vrouw aan en vraag haar waarom zij denkt dat de autoriteiten dit archief sluiten. 'Eerlijk?' zegt ze ongemakkelijk. 'Ik ben bang om dat hardop tegen jou te zeggen. Ik lees dagelijks de berichten over wie ze allemaal weer hebben opgepakt en waarvoor. Ik kan niet meer zeggen wat ik echt denk, en al helemaal niet tegen een Nederlandse journalist. Maar je kunt denk ik wel raden wat ik ervan vind.' Ze laat een pauze vallen en haar ogen worden waterig. ‘We gaan terug naar een dictatuur en verdwijnen opnieuw achter het ijzeren gordijn. En dat is godvergeten pijnlijk.'

[Daphne · Rating 5 out of 5]

Toen ik in 2022 Iris ontmoette was ik meteen onder de indruk van haar en haar verhaal. Toen ik zag dat ze haar eigen boek had geschreven, kon ik ook niet anders dan het meteen te lezen/luisteren.

Vrijuit is een prachtig geschreven boek over de wereld van journalistiek, waarin Iris je meeneemt in haar leven tijdens haar correspondentschap in Rusland. Ze laat je zien hoe het is om journalist te zijn ten tijde van censuur en welke impact dit heeft op niet alleen haar werk, maar ook haar privé situatie. Bijzonder is ook hoe ze het verhaal van haar oma Katja met haar eigen verhaal heeft vervlochten.

Dat dit verhaal werkelijkheid is, blijft niet te bevatten. Wat mij het meest raakte, is dat het zo eerlijk, met kwetsbaarheid en liefde is geschreven.

Het luisterboek is echt een aanrader! Iris leest haar verhaal zelf voor, waardoor het echt bij je binnenkomt. Daarbij heeft ze ook nog eens een mega fijne stem om naar te luisteren. Diep respect voor deze powervrouw en een boek dat iedereen zou moeten lezen!

[Rachel Singelenberg · Rating 5 out of 5]

Vrijuit is een indrukwekkend en persoonlijk verslag van Iris de Graaf over haar tijd als correspondent in Rusland. Vooral haar ervaringen rond het uitbreken van de oorlog in Oekraïne maken diepe indruk. Ze schrijft openhartig over de moeilijke balans tussen haar werk, haar eigen veiligheid, die van haar collega’s én het contact met haar familie en vrienden.

Bijzonder vond ik ook het verhaal over haar oma, die ooit zelf de reis terug naar Rusland maakte — vol emotie, geschiedenis en familiebanden. Dit geeft het boek een extra gelaagdheid. Een moedig, eerlijk en meeslepend boek dat het persoonlijke met het politieke verweeft

[Daisy v Otterdijk · Rating 5 out of 5]

Wat een indrukwekkend en boeiend boek! Het geeft een goede inkijk van Rusland vanuit het perspectief van de mensen daar. Bijzonder om te lezen wat de repressie doet met een land en hoe de mensen worden onderdrukt.

Het boek neemt je mee in de keuzes die Iris maakt op zowel zakelijk als persoonlijk aspect, maar ook de invloeden die het werk als correspondent met zich meebrengen in tijden van oorlog.

Dikke aanrader! 5⭐️

[Stijn Wiemerink · Rating 4 out of 5]

wauw, wat een verhaal. erg verfrissend om voor de verandering het verhaal vanuit iemand te horen die werkt en woont in Rusland.

wat begint als een verhaaltje over haar eigen periode in Rusland eindigt als een ware thriller. je zou haast niet geloven dat het een echt gebeurt verhaal is

[Rebecca · Rating 5 out of 5]

Wat een indrukwekkend en goed geschreven boek zeg. Iris neemt je op realistische wijze mee naar het Rusland waarin zij heeft gewoond en gewerkt en raakt ondanks de heftige onderwerpen nooit haar nuance kwijt.

[Hilde Tol · Rating 4 out of 5]

In dit boek wordt een heel levendig beeld geschetst van wat het betekent om in het Rusland van nu te wonen, met de strenge censuur. Zo pijnlijk hoe de geschiedenis in Rusland zich keer op keer herhaalt. Ooit zal Rusland vrij zijn. ❤️

[Sasja Dijkstra · Rating 5 out of 5]

Boek leest makkelijk wegen schetst een helder beeld van het huidige Rusland en de onvrijheid van meningsuiting icm intimidatie en gevaar.