‘Tussen waan en zin’ is het laatste werk van Brenda Froyen. Net zoals in haar eerste boek uit 2014, ‘Kortsluiting in mijn hoofd’, vertelt ze in dit boek over de dramatische ontwrichting die een psychose kan veroorzaken. Na jaren van stabiliteit krijgt Brenda in juni 2023 opnieuw te kampen met acute psychotische ervaringen. Wat volgt zijn een opeenvolging van waanbelevingen die zich manifesteren in een enorme dadendrang.
Net zoals 11 jaar geleden, bij haar eerste psychotische episode, wordt daarbij opnieuw met harde dwang gereageerd op Brenda’s onrust. Meermaals wordt ze uitgescholden, opgesloten en vastgebonden in een isoleercel. Dit boek is een aanklacht tegen de vaak willekeurige en soms vernederende behandeling van psychiatrische patiënten.
Overmedicalisering, gedwongen opname en het gebruik van isoleercellen zijn ook vandaag nog te al vaak schering en inslag. Aan de andere kant heeft Brenda gelukkig ook ondersteunende en inspirerende zorgverleners ontmoet én kreeg ze af en toe ook effectief de zorg die ze nodig had.
Brenda Froyen volg ik al sinds jaar en dag. Ze kreeg te maken met een postpartum psychose na de geboorte van haar derde zoontje en heeft het niet gemakkelijk gehad tijdens haar periode in de psychiatrie. En daarom is ze boeken beginnen schrijven: ze kwam op tegen de wanpraktijken in de psychiatrie en probeert sindsdien ook mensen te sensibiliseren over wat een psychose nu precies is. Ik las in dat kader een groot deel van haar boeken en haar persoonlijke verhaal raakt me enorm. In 2023 heeft ze opnieuw een psychotische episode doorgemaakt ten gevolge van haar bipolariteit. In oktober 2024 heeft ze haar definitief laatste manuscript ingediend en kort daarna is ze uit het leven gestapt, wat me niet onberoerd heeft gelaten.
Ik volgde haar ook op sociale media en toen ik zag hoe ze weer afgleed in het beest dat psychose heet, wist ik niet of ik als buitenstaander veel kon doen. De wanen over verkrachting en een oude familiegeschiedenis, de achterdocht, haar dwingende karakter waren weer terug en ze verloor zo ook haar greep met de realiteit. Tegelijkertijd werd ze in de psychiatrie ook nooit echt goed geholpen, want ze was een lastige patiënte die onrust creëerde.
Ieder hoofdstuk begint met een passage over de psychose en ieder stuk eindigt met een uitleg hoe ze haar reacties en gedrag binnen de psychose kadert, dus ziekte-inzicht had ze volgens mij eigenlijk echt wel. Het boek eindigt ook met twee mooie interviews: eentje met Jip, haar oudste zoon en eentje met Jan, haar man. Haar zonen en man leden ook onder haar psychotische toestand, want vrienden en familie haakten steeds meer en meer af, terwijl ze net steun nodig hadden. Haar man, Jan, kreeg het hard te verduren onder de psychotische toestand van Brenda, maar toch bleef hij als een baken achter haar staan.
De volgende passage in het boek intrigeert me enorm: ‘Zij vertelde me dat ik wellicht meer spiegelneuronen heb dan gemiddelde mensen. Ik neem sneller de sfeer in een gezelschap waar. Noem het een vorm van hoogsensitiviteit, als je wil. Of een vorm van neuroceptie, dat woord gebruikt mijn psychologe. ‘Jij bent het hertje in de kudde dat als eerste gevaar of een onveilige situatie waarneemt, dat haar oren spitst, terwijl de andere rustig verder grazen.’
Ik hoop dat Brenda Froyen met haar boeken toch een zaadje heeft gepland voor een betere en menselijkere psychiatrie. Zij heeft het beest dat psychose heet niet overleefd, maar ze was toch wel een heel straffe madam, die van haar zwaktes haar sterktes maakte.
ik heb Brenda persoonlijk gekend. Kort nadat haar eerste boek uitkwam gaven we een voordracht op dezelfde studiedag in Limburg. Het klikte meteen. Die dag sprak ze me ook over de plannen voor een volgend boek: "Uitgedokterd"..Na dat eerste boek, wat ze later haar boze boek noemde schreef ze een verbindend boek waarin ze mensen aan het woord liet die met herstelondersteunende zorg bezig waren. Brenda interviewde me voor "Uitgedokterd' over Kwartiermaken en over sociaal herstel.
Het huidige boek "Tussen waan en zin" (2025), verschenen na haar dood, lijkt een nieuw boze boek..11 jaar na die eerste traumatiserende opname gebeuren er in 2023 opnieuw enkele traumatiserende dwangervaringen. Er lijkt niet echt veel veranderd in de psychiatrie.
Van de vijf ervaringen met de politie tijdens haar psychotische periode zijn er twee positief en drie gematigd tot ook heel slecht.
Ook nu blijft Brenda verbindend. Ze wil ook dat dit boek iets zou veranderen ten goede, vandaar de vele tips voor hulpverleners en voor politie. Wat me vooral hier bij blijft is de verschrikking van de ervaring psychotisch te zijn. Het is de hel, ook voor omstaanders, zoals voor familie en vrienden. Haar man Jan is haar altijd blijven steunen ook al stond hij zelf soms in het midden van de storm. Voor anderen was de ervaring te heftig en ze namen wat afstand. Dit sociale isolement verdubbelt het gevoel van vervreemding van de psychotische belevingen.
Doorheen het hele boek blijft Brenda op zoek gaan naar de oorzaken van de psychose. Deze zijn tegelijkertijd biomedisch en sociaal..Een belangrijk element lijkt het intergenerationeel trauma: De onduidelijke dood van een tante dat een familiegeheim moest blijven. Voor Brenda zijn de psychotische belevingen niet onlogisch maar terug te brengen rond dit trauma. Deze betekenis daaraan kunnen geven maakt de psychotische belevingen tot iets zinvol. Deze zin zorgt ervoor dat mensen met psychotische belevingen niet worden afgeschreven als gek. Enkele weken na het inleveren van het manuscript voor dit boek bij de uitgever stapte Brenda uit het leven. Haar dood geeft het positieve einde van het boek een andere kleur. De hoop dat er telkens weer een nieuwe lente komt zoals ze het steeds zei klinkt niet meer duidelijk, ware het niet dat de strijd van Brenda (op het einde noemde ze zich een strijdster voor de mensenrechten van mensen met een psychische kwetsbaarheid) echt veel verandering in de wereld van de geestelijke gezondheidszorg heeft teweeggebracht. Haar werk is niet af, maar haar boeken zullen altijd belangrijk blijven voor hen, voor ons, die haar werk verder zetten: het bereiken van een meer humane psychiatrie
Heel boeiend om meer te leren over psychose, een must voor alle hulpverleners en mensen daarbuiten. Brenda stelt zichzelf met dit boek open bij haar kwetsbaarheid en durft kritisch zijn over onze samenleving, stigma en de instutities psychiatrie en politie. Veel sterkte aan al haar naasten. Wat een krachtige vrouw was zij, die hopelijk heel wat ogen heeft doen opengaan in de ggz en waar hopelijk intussen heel wat veranderd is of waar ze allesinds mee bezig zijn.
Net zoals het eerste boek, ook nu weer e zoveel emoties! verontwaardiging, respect, begrip, boosheid, bezorgdheid,... Als zorgverlener ook diepe schaamte. Laten we met z'n allen beter zorgen voor mekaar en niet wegkijken bij wantoestanden. En vooral mekaar van mens tot mens benaderen.
Ik hoop dat dit boek mensen opnieuw aanzet tot denken. De strijd die Brenda gevoerd heeft is ongelooflijk knap en het is aan ons allemaal om deze strijd verder te zetten. ❤️
In haar laatste boek (het vervolg op haar eerste boek Kortsluiting in mijn hoofd dat in 2014 verscheen) vertelt Brenda over haar tweede reeks van psychoses die begon in juni 2023 nadat ze jaren vrij van klachten en medicatie was geweest. Over hoe zij die psychoses beleefde, over de impact die die psychoses op haar en haar omgeving hadden, over hoe ze naar de betekenissen achter (haar) psychoses zocht, over hoe ze soms werkelijke hulp en soms ook nu nog, net als bij haar eerste reeks psychoses in 2012, allesbehalve werkelijke hulp vond, over hoe hard stigma en taboe branden,... . Een krachtig, eerlijk, schrijnend, kwetsbaar boek waar ook hoop uit weerklinkt. Brenda en haar omgeving tonen zich eerlijk, kwetsbaar en krachtig in het boek, moedig van hen en ook moedig van Brenda haar man Jan dat hij haar strijd op zijn manier verderzet vind ik. Zo blij en dankbaar dat dit boek nog postuum werd uitgegeven. Dit lijkt me zo belangrijk en Brenda zou dit ook zo gewild hebben. Brenda begreep wat er echt toe deed in het leven en streed voor menselijkheid, rechtvaardigheid,... . Willen we logischerwijs niet allemaal een gezonde, menselijke wereld van, voor en door iedereen die de juiste prioriteiten stelt? Ik alvast wel en Brenda wou dat ook. Dank je voor het schrijven van dit boek en voor wie je was en de vele goede/belangrijke dingen die je in je leven deed lieve Brenda en dank je aan iedereen die aan dit boek heeft bijgedragen en ervoor heeft gezorgd dat het postuum werd uitgegeven. Jammer dat je de wereld nooit in een betere staat als de huidige staat zal kunnen zien lieve Brenda. Dat zou ik je zo gunnen en dat gun ik ons allen zo. Ik hoop dat zoveel mogelijk mensen dit boek en al haar andere boeken, opiniestukken, blogs,… lezen, herlezen, erover reflecteren en dat we met velen de handen in elkaar kunnen slaan om haar stem blijvend te laten weerklinken, om haar werk verder te zetten, uit respect voor haar en haar strijd, werk en lijden en in het belang van ons allen. Ik ga dit boek alvast als aankoopsuggestie opgeven bij verschillende bibliotheken. We mogen haar stem en haar werk niet verloren laten gaan. We zijn allemaal mens en allemaal kwetsbaar en we hebben naast verschillen vooral ook veel overeenkomsten. Ik hoop nog steeds dat o.a. samen mens zijn zonder meer ooit overal de standaard wordt in deze wereld. O.a. dat is zo hard nodig in het belang van ons allen. Dit boek telt 189 pagina's en de naar mijn mening prachtige foto op de cover van het boek is van Hilde Segers van Klikout (ik ken haar niet) en stond in kleur ook op haar doodsprentje zag ik op een foto. In kleur vind ik de foto nog mooier en Hilde Segers maakte nog andere prachtige foto's van Brenda en haar gezin zag ik al eerder. Ik mis je zo hard lieve Brenda en ik zal je nooit vergeten. ❤️💔❤️🤗
Eerder las ik al eens het boek "kortsluiting in mijn hoofd" van Brenda, waarin zij haar psychotische episode beschrijft. Helaas maakte zij in 2023 opnieuw een psychotische episode door, waarover zij dit boek heeft geschreven. Een zeer indrukwekkend en indringend verhaal over hoop en wanhoop, en over een gezin dat vecht om door en heftige een moeilijke periode heen te komen. Het verhaal van een intelligente en slimme vrouw die werkzaam is in het onderwijs en een aantal boeken op haar naam heeft staan. Maar ook worstelt met een psyche die haar soms in de steek laat. Dit is een boek dat mij bij vlagen woedend maakt op falende hulpverlening. Van politie agenten die totaal respectloos met Brenda om zijn gegaan op momenten dat het mis ging. Op hulpverlening die denigrerend omgaan met hun patiënten en hen soms aan hun lot overlaten in mensonterende omstandigheden, geen controles uitvoeren wanneer zij in de isoleer zitten, en grappen maken over patiënten. En plaatsvervangend boos op mensen uit haar directe omgeving. Een opmerking van een basketbal coach van de kinderen van Brenda die vindt dat zij beter weet wat haar kinderen nodig hebben dan Brenda zelf. Het maakte me ook plaatsvervangend verdrietig.... Dit is zo'n boek die alle hulpverleners zouden moeten lezen. Tijdens een psychose verliezen patiënten hun grenzen waardoor zij enorm kwetsend en ongepast kunnen reageren. Maar dat is onderdeel van de ziekte waar zij op dat moment mee strijden. Het is nooit persoonlijk bedoeld. Ik vond het een heel heftig boek om te lezen. En wat alles nog veel verdrietiger maakt, is dat Brenda kort na het inleveren van het manuscript, het leven heeft verlaten. Want behalve de psychotische perioden die vaak ook manisch verlopen, volgt een diepe depressie. Het is ontzettend verdrietig dat zo'n sprankelende vrouw het leven niet meer aan kon. Ik had voor haar en haar gezin gehoopt dat dit boek een happy end kende, zoals Brenda zelf ook ervaarde bij het inleveren van het manuscript. Ik hoop dat dit boek mensen kan helpen. Mensen die zelf ook worstelen met psychische problemen, maar vooral ook de hulpverlening waar nog veel te verbeteren valt. Toch schrijft Brenda ook lovende over hulpverleners die wel door het vuur voor haar zijn gegaan en haar wel goede zorg hebben gegeven. Maar al met al is dit een zeer schrijnend verhaal
Een heel aangrijpend relaas van een psychose die terugkwam. De schrijfster kreeg een eerste psychose na haar derde bevalling, een zogenaamde postpartum psychose. Tien jaar later, in een stressvolle periode, kwam de ziekte terug. Gevolgd door een reeks depressies. Met dramatische afloop, want toen het manuscript waarin ze haar wedervaren deed af was, pleegde de 46-jarige moeder van 3 tienerzonen zelfmoord. Toch gingen de nabestaanden door met de publicatie.
Het boek is een belangrijk document humain. Niet alleen door het taboe-onderwerp van psychoses en andere geestesziekten, maar ook omdat het naar mijn aanvoelen niet vaak voorkomt dat mensen die daar het slachtoffer van worden de kracht (én het talent, én de middelen en, vooral niet te vergeten, de moed) hebben om erover te schrijven. Mogelijk was dat ook een van de problemen van Brenda: ze was iets te mondig (of zo lijkt het toch in haar boek).
Dit boek is ook actueel door de zaak Chovanec en aanverwanten: hoe goed gaat de politionele en medische wereld om met psychoses?
Een aanrader voor wie niet afschrikt van de donkere kantjes van het leven of gewoon (zoals ik) geïnteresserd is in de problematiek.
Als lezer kan ik alleen maar veel bewondering hebben voor het moedig relaas van Brenda Froyen.
Ik hoop dat dit boek ook daadwerkelijk verandering teweegbrengt in de manier hoe men omgaat met mensen die een psychose ervaren, en met psychisch kwetsbare mensen tout court.
Dat de auteur zichzelf het leven benam, nadat ze het manuscript naar de uitgeverij verstuurde, maakt het extra confronterend.
Onbeschrijfelijk. Prachtig. Een boek om in één ruk uit te lezen, alleen is het daar te zwaar voor. Iedereen die ook maar iets met hulpverlening te maken heeft of in contact zou kunnen komen met psychose zou dit boek moeten lezen. Hopelijk wordt het in bepaalde opleidingen vast opgenomen zodat Brenda's noodzakelijke strijd verder kan gezet worden.
Hoopvol en intens verdrietig, mild en keihard. Het overlijden van Brenda heeft me echt geraakt. Met dit boek heeft ze weer iets moois en bijzonder zinvol achtergelaten. Verrijkend om te lezen, hartverscheurend om te weten. Veel sterkte aan wie Brenda moet missen.
Prachtig boek! Héél aangrijpend! Een aanklacht tegen wanpraktijken in de psychiatrie, het gebruik ( of misbruik?) van medicatie én veelal het misbruiken van machtsposities... Een aanrader! Jammer genoeg is het Brenda toch teveel geworden, waardoor ze uit het leven stapte. R.I.P.!
Ik heb dit boek in kleine stukjes moeten lezen omwille van de heftigheid waarmee het binnen kwam. Een groots en zo gemeend postuum saluut aan Brenda voor haar dappere strijd. Ik weet nog niet hoe maar ik beloof mijn bijdrage te leveren. Uit diep respect voor jou Brenda 💜💜💜
Heel mooi en kwetsbaar geschreven. Jammer hoe de gezondheidszorg haar heeft teleurgesteld, maar tegelijk ook mooi om te zien dat er toch enkelen het verschil voor haar maakten. Wat een moedige vrouw en zo’n ondersteunend netwerk. 🕊️
Wat een heftig, beklijvend relaas van een dame met kwetsbaarheden maar zoveel meer was dan die kwetsbaarheden. Een appel om steeds de mens te blijven zien, om in verbinding te treden, ook al is dit ontzettend moeilijk en uitdagend. Ik wens alle nabestaanden heel veel warmte, troost en begrip toe.
Ik hoop dat dit boek naar het Engels vertaald wordt en bereikbaar is in the VS. Veel mensen zouden er wat aan hebben, gemakkelijk lezen en begrijpbaar.
Brenda Froyen volgde ik al een tijdje op sociale media. Ze inspireerde met haar projecten, met haar gedachten, de strijd die ze voerde, tot er ook posts kwamen die verontrusterend waren. Toch leek ze de draad weer op te pikken. Het was dan ook erg schrikken om te lezen dat ze er op een dag niet meer was. Ook al kende ik haar niet persoonlijk, toch kwam dit hard binnen.
Net voor haar overlijden werkte ze nog aan dit boek, dat later alsnog zou worden uitgegeven. Het is een sterk boek, met Brenda’s geschiedenis in het achterhoofd. Het toont eens te meer haar strijd tegen het gezondheidssysteem, wat er verkeerd loopt, maar ook wat er goed loopt. Haar botsen tegen muren, maar ook de liefde en zorgen van veel mensen om haar heen.
Ze wilde vooral de boodschap meegeven om niet op te geven, dat er oplossingen zijn. Dat ze die zelf niet gevonden of gekregen heeft is extra pijnlijk.
Een belangrijk boek, erg goed voorgelezen door Anke Verschueren.