Een Nederlandse schrijver met geheugenverlies probeert zich zijn ontmoeting met Bohumil Hrabal te herinneren, de Tsjechische schrijver die hij bewondert en van wie hij graag literaire tips wil krijgen. Hij sprokkelt dagboeken, krantenknipsels en oude agenda’s bijeen en raakt verdwaald in verhalen vol absurde belevenissen en hevige dilemma’s van zijn Tsjechische vrienden in de destijds door de Russen gecontroleerde wereld achter het IJzeren Gordijn. Het brengt hem op zijn Theorie van Echte (Tsjechië) en Onechte (Nederland) Landen. In Echte Landen is het geweten een luxeproduct. De vraag is of dat ook geldt voor het geheugen.
"Omdat ik daar steeds meer ervaring in krijg, in dat vergeten, mag ik me deskundig achten en stellen dat het van sommige ervaringen en gebeurtenissen in het verleden heel prettig is dat ze […] zijn verdwenen, maar andere vergeten feiten ervaar ik als een gemis wat ik pas merk als ze via mijn dagboekaantekeningen en mijn krantenstukjes of via mijn vrouw weer tot mij komen en het is dan opvallend dat ik de gebeurtenissen in wat ik ‘echte landen’ noem eerder in mijn falende herinneringen toelaat dan die uit onechte landen […]."
De schrijfstijl is, volgens een andere lezer die ik erover sprak, geënt op Hrabals stijl zelf. Knap! Vermoedelijk gaat dit nog meer leven wanneer je Hrabals werk leest. In elk geval vind ik deze roman van Rik Zaal een leuke toevoeging in de literaire collectie.
Dit boek gaat over een dementerende schrijver/journalist die het leven en werk van de Tsjechische schrijver Hrabal probeert te reconstrueren. Beide verhaallijnen zijn al snel niet meer te ontwarren en dat zelfs in de schrijfstijl van Hrabal. Je leest over het leven in totalitaire staten en hoe een « zuiver » geweten daar moeilijk mee te rijmen valt, zeker voor de culturele elite, en de schrijver is kwistig met vaak grappige anekdotes in die sfeer. Aanrader voor wie openstaat voor een vleugje Oost-Europa.
“(..) op mijn leeftijd (is) het geheugen (ook) een soort luxe product”
Interessant, lekker, klein boekje. Met een zeer specifieke schrijfstijl van paginalange zinnen zonder leestekens, als gedachtenstromen die ongehinderd voort flaneren. Recente geschiedenis, vriendschap, ouderdom, …
Over leven in 'echte landen' (Tsjecho-Slowakije) en 'onechte landen' (Nederland). Zijn collaboratie en corruptie verplicht om je gram te halen en te overleven achter het IJzeren Gordijn? Had Hrabal gelijk toen hij de Klement Gottwald aanvaardde? En wat zegt ons geweten? Een ding is zeker: geheugenverlies verlost ons van veel problemen.