موج دوم، تجدد آمرانه در ایران؛ تاریخ برنامه‌های عمرانی سوم تا پنجم

by سعید لیلاز

کتاب پیش رو حول محور موج دوم «توسعه امرانه» در تاریخ معاصر ایران دور می‌زند که از سال (۱۳۴۱ تا ۱۳۵۷) خورشیدی به مدت شانزده سال به طول انجامید. در این دوره، سه برنامه عمرانی اجرا شد. که اولی و دومی با انضباط بسیار به اجرا درآمد اما برنامه سوم به موج افزایش شدید درآمدهای نفتی برخورد که در سر راه خود تقریبا همه چیز را برای همیشه با خود برد؛ از برنامه و برنامه ریزی گرفته تا خود رژیم شاه. در عین حال از اواخر دهه ۱۳۴۰ خورشیدی برخی تحولات بین المللی مانند جنگ اعراب و اسرائیل (۱۹۶۷ میلادی، کودتای حزب بعث اعراق (۱۹۶۸)، زمین گیر شدن ایلات متحده در جنگ ویتنام (۱۹۶۸ تا ۱۹۷۲)، بحران واترگیت (۱۹۷۲) به شدت گرفتن دیکتاتوری در ایران و تسریع روند فروپاشی کمک کرد. در پایان، اختلالی کوچک در درآمدهای نفت که به شدت بر شکاف طبقاتی افزوده بود، کافی بود برای فروپاشیدن نظامی که پس لرزه‌های سقوط آن هنوز ادامه دارد.

Genres: Economics

624 pages, Paperback

First published January 1, 2013

Reviews

[Saman]

به کتاب امتیاز نمی‌دم چون کامل نخوندمش. فعلا یه نگاه سرسری و روزنامه وار خوندم و اینجا می‌نویسم تا یادم باشه یه روزی کمل بخونمش. سعید لیلازی که در مصاحبه هاش حرفهای غیردقیق زیادی می‌زنه و خیلی اوقات با شوخی در کلام و سخنوری خوب میخواد بحث رو جلو ببره با سعید لیلازی که این کتاب رو نوشته برای من متفاوت بود. کتاب تا جایی که بررسی کردم کتاب مستند و دقیقی بود. سه برنامه عمرانی رو بررسی کرده. بررسی کرده یعنی کامل و دقیق با استناد به آمارهای مستخرج از منابع رسمی این کار رو کرده. علاوه بر جداول و هزینه کردها، بعد سیاسی هر دوره و تلاطمات اون دوره رو هم بررسی کرده. زیرپوستی از شاه انتقاد کرده که خیلی جاها به ویژه از اواسط دهه چهل به بعد با دخالتهای بیجاش به پیشبرد برنامه ها صدمه زده.زیرپوستی که میگم نه به این معنی که در لفافه این کار رو کرده، بیشتر منظورم اینه که یه طوری نقد کرده که فکر نکنی مجری شبکه افق کتاب رو نوشته!

در کل تو نگاه روزنامه وار که فقط بعضی جاهاش مکث و دقت داشتم از کتاب راضی بودم ؛تا نظر نهاییم باشه واسه روزی که کامل خوندمش. کتاب 602 صفحه است و قیمت 265 تومن. میتونم بگم اگر به قیمت روز بخواد در بیاد میشه حدود 900 تومن.واقعیتشم من کتاب رو به خاطر قیمت مناسبش خریدم:)

[Ali · Rating 4 out of 5]

کتاب سرشار از آمار و ارقام مختلفه که هر کدام رو میشه از دید خوش بینانه و بد بینانه، تفسیر کرد.
فقط در سال 55، هزینه های نظامی کشور، معادل 17 برابر کل پرداختی های عمرانی، کشاورزی و منابع طبیعی بوده(صفحه579). تازه قرار داد های نظامی در سال 57، به مراتب رقم بالاتری در مقایسه با سال 55 داشتن.
یا در مقایسه دیگه ای، هزینه توسعه انسانی برنامه پنجم(در بازه زمانی 52 الی 56)، معادل 1 میلیارد دلار در نظر گرفته شده بود. هرچند که بدون شک، روند پیشرفت سواد آموزی در این مدت، قابل تحسین بوده ولی در حالی که درسال 57، هنوز بیش از نیمی از جمعیت کشور حتی سواد خواندن و نوشتن هم نداشتند، 20 برابر بودجه توسعه انسانی معادل با 20 میلیارد دلار در همین مدت، صرف خرید تسلیحات نظامی شده بود.
قطعا رشدی که در زمینه های صنعت، کشاورزی و ساختمان در بازه زمانی اجرای برنامه های سوم تا پنجم حاصل شده، قابل چشم پوشی نیست. همچنین ریخت و پاش های بی قاعده و خارج از برنامه

[Aban · Rating 4 out of 5]

کتاب از کیفیت خوبی برقرار است. دکتر محمد علی اکبری نیز هدایت این رساله را برعهده داشته است. با این حال طبیعی است که این کتاب همچون هر کتاب دیگری خالی از اشکال نباشد.
پرسش محوری که این کتاب طرح میکند این است که آیا این برنامه های عمرانی اجرا شده از سوی رژیم سابق موجب انقلاب شد یا عدم اجرای درست این برنامه ها خصوصا پس از افزایش قیمت ناگهانی قیمت نفت.

[Dariush Zein · Rating 5 out of 5]

کتاب مستند عالی در مورد سیاست های اقتصادی حکومت پهلوی دوم بین سال های 41تا56 که نظام اجتماعی ایران متحول کرد و در نهایت به انقلاب ختم شد .همچنین کتاب به سیاست های شاه ونتایج آنها در قبال پول های هنگفتی که در اثر افزایش قیمت نفت به ایران سرازیر شده بود می پردازه