What do you think?
Rate this book
เปลี่ยนอีสานให้เป็น "ไทย" : อุดมการณ์รัฐชาติกับสำนึกการเมืองของคนที่ราบสูง
หลังเหตุการณ์เปลี่ยนแปลงการปกครองสยามใน พ.ศ. 2475 บรรยากาศทางการเมืองของไทยได้เปิดกว้างมากขึ้น กลายเป็นพื้นที่ให้ชาวอีสานเข้ามามีส่วนร่วมและแสดงออกทางการเมืองในฐานะพลเมืองของรัฐไทย ไม่ว่าจะเป็นกลุ่มนักการเมืองอีสาน ที่เข้ามาทีส่วนร่วมในเวทีการเมืองระดับชาติ ด้วยการสนับสนุนการปกครองในระบอบรัฐธรรมนูญ และร่วมเสนอแนวทางการพัฒนาประเทศให้เจริญรุ่งเรือง ขณะที่กลุ่มชาวบ้านในชนบทภาคอีสานที่ขาดโอกาสในการเข้าถึงเวทีการเมืองระดับประเทศ ก็แสดงออกถึงความคาดหวังต่อการแก้ไขปัญหาและการพัฒนาคุณภาพชีวิต ผ่านการเคลื่อนไหวเรียกร้องทางการเมือง
แต่การตื่นตัวทางการเมืองของชาวอีสานเหล่านี้ไม่ได้เป็นผลมาจากการเปิดกว้างทางการเมืองหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 เท่านั้น ทว่าเป็นพัฒนาการที่มีความต่อเนื่องยาวนานมาตั้งแต่สมัยสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ที่เปลี่ยนแปลงสถานภาพของผู้คนและพื้นที่ภาคอีสาน จากปริมณฑลแห่งอำนาจให้กลายเป็นส่วนหนึ่งของรัฐชาติสมัยใหม่ ผ่านการบูรณาการเชิงอำนาจ การบูรณาการเชิงพื้นที่ และการบูรณาการเชิงความคิด ซึ่งมีการดำเนินการอย่างเข้มข้นนับตั้งแต่ทศวรรษ 2430 เป็นต้นไป เป็นผลให้ผู้คนในภาคอีสานเกิดความรู้สึกว่าตนเองเป็นส่วนหนึ่งของรัฐไทย ตลอดจนการมีสำนึกทางการเมืองที่นำไปสู่การความเคลื่อนไหว และการแสดงออกทางการเมืองต่างๆ กระทั่งการปกครองแบบประชาธิปไตยส่งผลให้การเมืองไทยเปิดกว้างมากขึ้น ชาวอีสานจึงได้ใช้เวทีการเมืองใหม่เป็นพื้นที่ในการแสดงออก ตลอดจนการเข้าไปมีส่วนร่วมทางการเมืองอย่างแข็งขันในขบวนการเสรีไทย
แม้ว่าภายหลังการรัฐประหาร พ.ศ.2490 จะส่งผลให้บทบาทของนักการเมืองอีสานที่มีความโดดเด่น หลายคนต้องถึงจุดจบจากความพยายามกวาดล้างศัตรูทางการเมืองของรัฐบาลทหาร แต่กระนั้นพลังการเคลื่อนไหวของมวลชนในภาคอีสาน ได้ถูกจุดประกายและหยั่งรากลึกลงแล้ว การต่อสู้ของพวกเขายังดำเนินต่อไปจากรุ่นสู่รุ่นตราบที่ระบอบอำนาจนิยมและปัญหาความทุกข์ยากของชาวอีสานยังคงดำรงอยู่
แต่การตื่นตัวทางการเมืองของชาวอีสานเหล่านี้ไม่ได้เป็นผลมาจากการเปิดกว้างทางการเมืองหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 เท่านั้น ทว่าเป็นพัฒนาการที่มีความต่อเนื่องยาวนานมาตั้งแต่สมัยสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ที่เปลี่ยนแปลงสถานภาพของผู้คนและพื้นที่ภาคอีสาน จากปริมณฑลแห่งอำนาจให้กลายเป็นส่วนหนึ่งของรัฐชาติสมัยใหม่ ผ่านการบูรณาการเชิงอำนาจ การบูรณาการเชิงพื้นที่ และการบูรณาการเชิงความคิด ซึ่งมีการดำเนินการอย่างเข้มข้นนับตั้งแต่ทศวรรษ 2430 เป็นต้นไป เป็นผลให้ผู้คนในภาคอีสานเกิดความรู้สึกว่าตนเองเป็นส่วนหนึ่งของรัฐไทย ตลอดจนการมีสำนึกทางการเมืองที่นำไปสู่การความเคลื่อนไหว และการแสดงออกทางการเมืองต่างๆ กระทั่งการปกครองแบบประชาธิปไตยส่งผลให้การเมืองไทยเปิดกว้างมากขึ้น ชาวอีสานจึงได้ใช้เวทีการเมืองใหม่เป็นพื้นที่ในการแสดงออก ตลอดจนการเข้าไปมีส่วนร่วมทางการเมืองอย่างแข็งขันในขบวนการเสรีไทย
แม้ว่าภายหลังการรัฐประหาร พ.ศ.2490 จะส่งผลให้บทบาทของนักการเมืองอีสานที่มีความโดดเด่น หลายคนต้องถึงจุดจบจากความพยายามกวาดล้างศัตรูทางการเมืองของรัฐบาลทหาร แต่กระนั้นพลังการเคลื่อนไหวของมวลชนในภาคอีสาน ได้ถูกจุดประกายและหยั่งรากลึกลงแล้ว การต่อสู้ของพวกเขายังดำเนินต่อไปจากรุ่นสู่รุ่นตราบที่ระบอบอำนาจนิยมและปัญหาความทุกข์ยากของชาวอีสานยังคงดำรงอยู่
360 pages, Paperback
Published March 1, 2025
1 person is currently reading
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 2 of 2 reviews
January 27, 2026
เราคิดว่าเรื่องนี้เป็นประวัติศาสตร์ของการเผชิญหน้าระหว่างรัฐกับผู้คน ระหว่างอุดมการณ์แบบศูนย์กลางกับชีวิตจริงในพื้นที่ ที่จริงเราก็มองเป็นอาณานิคมภายใน (internal colonialism) ได้อยู่เหมือนกันนะ เพราะเป็นกระบวนการที่รัฐศูนย์กลางอย่างไทยใช้อำนาจทางภาษา วัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ และเศรษฐกิจครอบงำพื้นที่ชายขอบ ทำให้ภาษาและอัตลักษณ์อีสานถูกลดสถานะเป็นของรอง ความรู้และเรื่องเล่าท้องถิ่นถูกแทนที่ด้วยเรื่องเล่าของรัฐชาติ วัฒนธรรมถูกทำให้ดูด้อยหรือต้องพัฒนา และโครงสร้างเศรษฐกิจเอื้อศูนย์กลางเหนือภูมิภาคอื่น
สิ่งหนึ่งที่ข้อมูลชุดนี้ทำให้เราต้องทบทวน คือ ความเข้าใจแบบง่าย ๆ ที่มักอธิบายว่าการตื่นตัวทางการเมืองของอีสานเกิดขึ้นหลัง 2475 หรือเกิดจากบุคคลผู้ยิ่งใหญ่ไม่กี่คนในสภา แต่ความจริงแล้วการลุกขึ้นคิด ลุกขึ้นตั้งคำถามของผู้คนบนที่ราบสูงนี้เกิดขึ้นก่อนที่พวกเขาจะมีเสียงในระบบการเมืองเสียอีก และที่สำคัญมันไม่ได้เกิดจากความคิดลอย ๆ ด้วย แต่เกิดจากการที่รัฐเข้ามาอยู่ในชีวิตประจำวันอย่างจริงจัง
เมื่อรัฐสยามเริ่มบูรณาการตัวเองในเชิงอำนาจ พื้นที่ และความคิด เรามองว่ามันเหมือนเป็นการนิยามใหม่ว่าใครคือประชาชน และประชาชนควรมีชีวิตแบบไหน ทั้งที่ว่าการอำเภอ ศาลากลาง ทะเบียนราษฎร ภาษี แผนที่ รถไฟ โรงเรียน ทั้งหมดนี้เป็นเครื่องมือที่ทำให้รัฐมองเห็นชาวบ้าน และในขณะเดียวกันก็ทำให้ชาวบ้านเริ่มมองเห็นรัฐในฐานะอำนาจที่หลีกเลี่ยงไม่ได้
เราคิดว่าจุดเปลี่ยนสำคัญอยู่ที่ว่ารัฐเข้ามาเรียกร้องอะไรจากผู้คน การเก็บภาษีเป็นตัวเงิน การบังคับให้ต้องมีเอกสารยืนยันตัวตน การกำหนดหลักสูตรการศึกษาแบบเดียวกันทั้งประเทศ สิ่งเหล่านี้สร้างแรงกดดันใหม่ให้กับชีวิตที่เคยพึ่งพาธรรมชาติและชุมชนเป็นหลัก ชาวบ้านก็ต้องถูกบังคับไปโดยปริยาย ทั้ง ๆ ที่ถ้ามองในความเป็นจริงสมัยนั้นเงินทองหายากพอสมควร เพราะแต่ละหลังคาเรือนทำเกษตรกรรมเพื่อยังชีพเฉย ๆ จะได้ตัวเงินมาจากที่ไหน
และถ้ามองลงไปลึก ๆ ชาวบ้านเองก็ไม่ได้เงียบอย่างที่รัฐคิด เมื่อช่องทางตามกฎหมายไม่ตอบสนอง เสียงเหล่านี้จึงค่อย ๆ เปลี่ยนจากการร้องขอเป็นการประท้วง นี่คือการเมืองในรูปแบบที่คนธรรมดาพอจะทำได้ เป็นกระบวนการที่เต็มไปด้วยการต่อรอง ความขัดแย้ง และผลลัพธ์ที่รัฐเองก็ควบคุมไม่ได้ อีสานได้สร้างสำนึกทางการเมือง รูปแบบการเคลื่อนไหว และตัวแทนในสภาที่แหลมคมขึ้นเรื่อย ๆ โดยอีสานไม่ได้ถูกหลอมให้เป็นไทยอย่างราบรื่น สำหรับเราเลยทำให้รู้ว่าเรื่องนี้มันอธิบายได้ดีว่าทำไมอีสานถึงยังคงเป็นพื้นที่การเมืองที่มีพลัง มีคำถาม และไม่ยอมจำนนต่อความเป็นศูนย์กลางจนถึงทุกวันนี้
สิ่งหนึ่งที่ข้อมูลชุดนี้ทำให้เราต้องทบทวน คือ ความเข้าใจแบบง่าย ๆ ที่มักอธิบายว่าการตื่นตัวทางการเมืองของอีสานเกิดขึ้นหลัง 2475 หรือเกิดจากบุคคลผู้ยิ่งใหญ่ไม่กี่คนในสภา แต่ความจริงแล้วการลุกขึ้นคิด ลุกขึ้นตั้งคำถามของผู้คนบนที่ราบสูงนี้เกิดขึ้นก่อนที่พวกเขาจะมีเสียงในระบบการเมืองเสียอีก และที่สำคัญมันไม่ได้เกิดจากความคิดลอย ๆ ด้วย แต่เกิดจากการที่รัฐเข้ามาอยู่ในชีวิตประจำวันอย่างจริงจัง
เมื่อรัฐสยามเริ่มบูรณาการตัวเองในเชิงอำนาจ พื้นที่ และความคิด เรามองว่ามันเหมือนเป็นการนิยามใหม่ว่าใครคือประชาชน และประชาชนควรมีชีวิตแบบไหน ทั้งที่ว่าการอำเภอ ศาลากลาง ทะเบียนราษฎร ภาษี แผนที่ รถไฟ โรงเรียน ทั้งหมดนี้เป็นเครื่องมือที่ทำให้รัฐมองเห็นชาวบ้าน และในขณะเดียวกันก็ทำให้ชาวบ้านเริ่มมองเห็นรัฐในฐานะอำนาจที่หลีกเลี่ยงไม่ได้
เราคิดว่าจุดเปลี่ยนสำคัญอยู่ที่ว่ารัฐเข้ามาเรียกร้องอะไรจากผู้คน การเก็บภาษีเป็นตัวเงิน การบังคับให้ต้องมีเอกสารยืนยันตัวตน การกำหนดหลักสูตรการศึกษาแบบเดียวกันทั้งประเทศ สิ่งเหล่านี้สร้างแรงกดดันใหม่ให้กับชีวิตที่เคยพึ่งพาธรรมชาติและชุมชนเป็นหลัก ชาวบ้านก็ต้องถูกบังคับไปโดยปริยาย ทั้ง ๆ ที่ถ้ามองในความเป็นจริงสมัยนั้นเงินทองหายากพอสมควร เพราะแต่ละหลังคาเรือนทำเกษตรกรรมเพื่อยังชีพเฉย ๆ จะได้ตัวเงินมาจากที่ไหน
และถ้ามองลงไปลึก ๆ ชาวบ้านเองก็ไม่ได้เงียบอย่างที่รัฐคิด เมื่อช่องทางตามกฎหมายไม่ตอบสนอง เสียงเหล่านี้จึงค่อย ๆ เปลี่ยนจากการร้องขอเป็นการประท้วง นี่คือการเมืองในรูปแบบที่คนธรรมดาพอจะทำได้ เป็นกระบวนการที่เต็มไปด้วยการต่อรอง ความขัดแย้ง และผลลัพธ์ที่รัฐเองก็ควบคุมไม่ได้ อีสานได้สร้างสำนึกทางการเมือง รูปแบบการเคลื่อนไหว และตัวแทนในสภาที่แหลมคมขึ้นเรื่อย ๆ โดยอีสานไม่ได้ถูกหลอมให้เป็นไทยอย่างราบรื่น สำหรับเราเลยทำให้รู้ว่าเรื่องนี้มันอธิบายได้ดีว่าทำไมอีสานถึงยังคงเป็นพื้นที่การเมืองที่มีพลัง มีคำถาม และไม่ยอมจำนนต่อความเป็นศูนย์กลางจนถึงทุกวันนี้
May 1, 2025
สนุกมากครับ เล่าได้ละเอียด เกร็ดเล็กเกร็ดน้อย อ้างอิงครบถ้วน ผมคนใต้อ่านเพลินมากครับ
Displaying 1 - 2 of 2 reviews