Wat zullen de mensen zeggen?

by Tahrim Ramdjan

Tahrim Ramdjan hoorde al talloze malen dat mensen zoals hij eigenlijk niet kunnen bestaan, of te complex zijn en een keuze moeten maken. Hij ziet er Indiaas uit, terwijl hij vooral een band met Suriname voelt en geboren Nederlander is. Hij spreekt met een Gooische r, terwijl hij opgroeide in de Bijlmer en naar school ging in Oud-Zuid in Amsterdam. Hij is openlijk homoseksueel én weigert afstand te doen van zijn islamitische achtergrond. Hij is progressief, maar hoeft zelf geen open relatie of seks in de kleedkamers van sportscholen. Hij stond op de zwarte lijst van de Belastingdienst, toch gelooft hij als jurist heilig in de staat.

Wat zullen de mensen zeggen? is een manifest tegen hokjesdenken en dogmatiek. Een ode aan de mensen die tussen wal en schip vallen.

Genres: Nonfiction

240 pages, Paperback

First published March 7, 2025

About the author

Tahrim Ramdjan (1998) komt uit Amsterdam en is jurist en journalist. Hij studeerde staats- en bestuursrecht aan de Universiteit van Amsterdam en werkt voor Het Parool als verslaggever en coördinator opinie.

Reviews

[Justin Mensah · Rating 4 out of 5]

Persoonlijk. Filosofisch. Herkenbaar. Mooi.

[Sandrijn W. · Rating 4 out of 5]

Joris Luijendijk schreef over de zeven vinkjes. Tahrim Ramdjan heeft er drie: man, gymnasium, universiteit. Over dat leven met drie vinkjes gaat deze serie maatschappelijke beschouwingen, waardoor je gaat opzoeken wie Hannah Belliot ook alweer was, waardoor je nu weet dat men in de Bijmer liever niet met de gordijnen open leeft en waarin je leert dat het nodig is om als jonge schrijver/journalist op je oude school (lees: wit categoriaal gymnasium) het advies ' Kom een keer Oud-Zuid uit' aan leerlingen te geven.

[Jasper · Rating 4 out of 5]

De auteur onderzoekt zijn identiteit door de lens van intersectionaliteit en laat zien hoe verschillende aspecten van wie hij is met elkaar verweven zijn: homoseksueel en islamitisch, Surinaams-Hindostaans en Nederlands, opgegroeid in de Bijlmer maar met een Gooise R. Hij weigert te kiezen tussen deze identiteiten en benadrukt hoe fluïde het concept van ‘zelf’ eigenlijk is.

Dit alles doet hij aan de hand van korte essays, die variëren van introspectief en persoonlijk tot opiniestukken. Hij schrijft over racisme en uitsluiting, over schoonheidsidealen en waarom hij zich aangetrokken voelt tot blonde mannen (en zich daar ongemakkelijk over voelt), over zijn ervaringen met discriminatie, maar ook over bredere thema’s als nationalisme, gender en de sociale druk om bepaalde progressieve ideeën over te nemen - wat hij de tirannie van de progressievelingen noemt.

Het ene essay spreekt me meer aan dan de andere, maar de kernvraag blijft interessant: hoe navigeer je een identiteit die door zoveel verschillende werelden wordt gevormd?
Zeker de moeite waard!

[Loes Lammertink · Rating 5 out of 5]

Dit boek opent nieuwe hoekjes in je sociaal bewustzijn en het maakt je een stukje wijzer. Het is een slim boek zonder dat het aanvoelt als huiswerk. Zeker lezen!

[Nien · Rating 5 out of 5]

Ik lees niet vaak non-fictie, maar deze van oud klasgenootje Tahrim kon natuurlijk niet onbreken :)

Leest fijn weg en biedt mooie nieuwe inzichten, zeker een aanrader dus

[Vincie · Rating 4 out of 5]

"Het was bizar om te horen dat woorden die jaren nagalmden in mijn hoofd, volledig vergeten waren door de afzender ervan. En tegelijk stemde het me ook hoopvol. Zijn opmerking had me gedefinieerd - zowel beschadigd als gevormd - en nu begreep ik dat ikzelf mogelijk degene was die daar zoveel waarde aan had toegedicht, meer nog dan hij." ~ bladzijde 155

Wat een mooi boek! Vooral het hoofdstuk 'Veel plezier met de rest van je leven' vond ik ontroerend, dat heb ik echt met tranen in mijn ogen gelezen, en het was tegelijkertijd heel troostend. Ik geloof dat ik boeken van Camus moet gaan lezen (al stonden die al op m'n "wil-ik-lezen"-lijst).

Het boek bevat veel informatie, met minstens zoveel onderbouwingen aan bronnen die in de bronnenlijst per hoofdstuk genoteerd zijn, maar is toch super toegankelijk om te lezen. Je wilt 't eigenlijk niet wegleggen, je leest het zo uit. Daarnaast geeft het je ook nieuwe perspectieven mee, zonder belerend te zijn. Heel interessant om te lezen - en ik denk dat er voor iedereen wel wat herkenning in zit, ongeacht in welk hokje je door de ander (of door jezelf) wordt geplaatst.

Bij de eerste hoofdstukken dacht ik: dit boek wordt zeker een 5*-beoordeling, maar nadat een aantal hoofdstukken vooral in gingen op homoseksualiteit miste ik de afwisseling van onderwerpen die bij de eerste hoofdstukken zo fijn waren. Uiteraard helemaal prima (en heel belangrijk) dat het daar over gaat, maar ik vind dat persoonlijk iets minder interessant om uiteindelijk in mijn boekenkast te willen zetten. Neemt niet weg dat dit boek zeker een aanrader is!

[Teun Bastiaans · Rating 5 out of 5]

Een heel persoonlijk verhaal waarin op een mooie en soepele manier wordt afgewisseld tussen indringende en vormende persoonlijke ervaringen, en hoe dit relateert aan systemische en maatschappelijke vraagstukken, zoals racisme, sexualiteit en sociale klasse, en de interacties hiertussen. Hokjes limiteren en doen geen recht aan de complexiteit van ieder persoon, dit boek is daar een prachtig voorbeeld van.

[DARSHÀN · Rating 2 out of 5]

Openhartig en – op sommige vlakken – herkenbaar verhaal met een paar goede essays, zoals over Ramdjan’s Surinaams-Hindoestaanse heritage. Zijn toon is trots, maar tegelijkertijd kritisch op zowel zijn eigen gemeenschap als zichzelf. Het feit dat hij daar in het boek een balans in heeft gevonden, is erg knap.

Aan de andere kant: niet alle informatie en bevindingen uit de meeste essays zijn even ‘nieuw’.

[Marloe · Rating 4 out of 5]

De hoofdstukken hebben een fijne opbouw; persoonlijke anekdotes wisselt Tahrim af met wetenschappelijke theorieën en verwijzingen naar anderen. Het boek biedt mooie inzichten en wellicht herkenning voor de lezer.

[lonniezonnie · Rating 5 out of 5]

Damn, wat kan Tahrim je goed meenemen in zijn wereld. Een verhaal dat me aan het denken zette. Hoofdstuk 4 raakte me enorm. Ik zou het boek aan iedereen aanraden.

[Jeroen · Rating 5 out of 5]

Tahrim Ramdjan heeft een prachtig boek geschreven. Hij heeft de lezer veel te bieden. Hij laat zien wat het betekent om van de norm af te wijken:

- Als je niet hetero maar homo bent,
- Als je niet wit bent maar een huidskleur hebt, die verwijst naar je Indische en Surinaamse (voor)ouders,
- Als je geen christen bent maar moslim,
- Als je niet opgegroeid bent in Oud-Zuid maar in de Bijlmer.

Ramdjan laat ook zien hoe zij, die wel de norm (meerderheid) zijn, reageren op hem. Dit is vaak zeer intolerant en soms zelfs gewelddadig. Met zijn integratie en zijn waarden en normen is niets mis. Het zijn de witte Nederlanders, die vaak totaal niet openstaan voor mensen zoals hij, dat wil zeggen, iedereen die afwijkt van hun norm.

Hij schrijft ook zeer invoelend over verlies en rouw. Natuurlijk heeft dat alles te maken met de dood van zijn vader, terwijl hij nog zeer jong was.
Het meest raakte mij het beeld van de jonge Tahrim: zijn onzekerheid, zijn angsten, zijn verdriet, zijn depressie, zijn isolement, zijn wanhoop. Waar hij uiteindelijk goed uitkomt.
Van deze persoonlijke ervaringen heeft hij iets moois en universeels weten te maken, iets waar veel mensen zich in kunnen herkennen.

Onderstaand citaat trof me bijzonder, omdat het waar is, maar het in eerste instantie raar en ongepast lijkt om zoiets te denken of op te schrijven:

"Gemis is een luxe, besef ik nu. Als je iemand mist, denk je. Als je iemand mist, leef je."

[Mette Oorthuys · Rating 3 out of 5]

Een interessante bundel essays over intersectionaliteit, waarin wetenschappelijke inzichten worden afgewisseld met persoonlijke ervaringen. Juist die persoonlijke stukken vond ik erg raak en die hadden wat mij betreft dan ook meer ruimte mogen krijgen.

[Rogier · Rating 4 out of 5]

Ik heb deze review meermaals herschreven omdat het boek, of beter gezegd de bundel, in elk hoofdstuk een andere sfeer oproept en daarmee moeilijk in zijn geheel te vatten is.

Enerzijds snijd het hout wat Ramdjan schrijft. Voor de ingelezenen in DEI is het niet revolutionair maar verbind het weldegelijk enkele belangrijke elementen met elkaar die te vaak onverbonden blijven. Intersectionaliteit alom, we love to see it! Echter ben ik het niet altijd met hem eens; zijn hoofdstuk m.b.t. seksualiteit voelt eenzijdig.
Anderzijds leest het bij vlagen als een (taai) college. Het wordt soms wat "ranterig" en voelt daardoor als een therapeutische 'schrijf het van je af' opdracht wat het een beklemmende leeservaring maakt.

De kracht van het boek zit hem in de momenten dat Ramdjan de lezer echt dichtbij laat komen en concrete ervaringen optekend. Dan voel je dat er een verbondenheid onstaat, die weer afzwakt als we terugstijgen naar de meta analyse.

Verder is het 'Amsterdam dit, Amsterdam dat' gehalte erg hoog. Ik ben maar gaan googelen waar al die wijken liggen. Het is een begrijpelijke reflex en een natuurlijk referentiekader maar het irriteert snel. Zo leer je dat de "randstedelijke" homo toch ook weer een soort apart is met eigen kenmerken en gedragingen.

Tot slot nog geleerd dat Erik Mouthaan op mannen valt?? Of leef ik onder een steen?

Al met al dus best een werk om op te kauwen maar ook om van te leren!

[Elias Marseille · Rating 4 out of 5]

''Ik had in mijn campagne beloofd om, als ik verkozen zou worden, broodjes döner in de kantine aan te bieden. Ik won met twee derde van de stemmen. Na een halfjaar werden mijn broodjes döner uit de verkoop gehaald, omdat ze te goor waren. Dat maakte me niets uit, want ik had iets wezenlijkers ervaren dan ik ooit voor mogelijk had gehouden'' - Het verhaal van Tahrim zit vol met mooie anekdotes die worden afgewisseld met maatschappelijke beschouwingen. Voor een eerste boek vind ik het zeer goed gelukt. Ik wisselde om de zoveel tijd hardop lachen met een open mond af.

[Puck De · Rating 2 out of 5]

Heel persoonlijk, relevant en belangrijk boek wat je perspectief verbreedt en bepaalde denkbeelden in een ander daglicht zegt en nieuwe kanten belicht.

Tegelijkertijd worden er soms vergelijkingen gemaakt die niet helemaal opgaan, zo’n specifieke voorbeelden aangehaald dat ik twijfel of dat voldoende kan dienen als bewijsvoering, waardoor je me soms wat snel kwijt was.. het greep me daardoor wat minder en na een tijdje moest ik moeite doen om te blijven boeien

Wel een perspectief wet vaker gehoor zou moeten worden en waar meer aandacht naartoe zou mogen gaan

[Juna · Rating 4 out of 5]

Tahrim nodigt uit om je eigen vooroordelen te her- en erkennen, op een positieve manier en met de nodige zelf- reflectie en spot. Erg verfrissend. Iedereen, en zeker Amsterdammers, zal hoe anders Tahrim ze ook zijn, dingen herkennen. De volgende lezer is mijn moeder, die zelf jarenlang van de Bijlmer naar het gymnasium in het centrum pendelde.

[Benthe · Rating 4 out of 5]

Mooi geschreven en interessant te lezen dat je meerdere identiteiten naast elkaar kunt hebben, het ene hoeft het andere niet uit te sluiten. Ook herkenbaar omdat Tahrim in Amsterdam is opgegroeid. Aanrader!

[Saskia H · Rating 4 out of 5]

Een heel eerlijk boek wat je echt aan het denken zet en de Nederlandse samenleving een spiegel voorhoudt. Analyserend en tegelijkertijd heel persoonlijk geschreven.

[Klaas Feijnenbuik · Rating 4 out of 5]

Mooi verhaal, een boek waarin open en eerlijk geschreven wordt over de wisselwerking tussen seksualiteit, religie, familie, opleidingsniveau en culturele achtergrond.

[Nina · Rating 5 out of 5]

Elk mens dat in Amsterdam woont of zich Amsterdammer noemt zou dit boek moeten lezen. Tahrim's ervaringen en inzichten over hoe hij opgegroeid is in Amsterdam zijn boeiend tot de laatste bladzijde.