What do you think?
Rate this book
Het bos en de rivier
Hoe combineert Anselm Kiefer in zijn werk brute esthetiek met overdonderende beladenheid? Karl Ove Knausgård zocht hem op, sprak hem uitvoerig en volgde hem naar de bronnen van zijn kunst: het bos en de rivier van zijn jeugd.
Anselm Kiefer is een kunstenaar van het grote gebaar, van monumentaal werk, waarin menselijke figuren veelal lijken te ontbreken. Maar hoe kunnen zijn lege landschappen dan toch zulke sterke gevoelens oproepen? Karl Ove Knausgård schrijft over zijn ontmoetingen met Kiefer zoals hij zijn romans schrijft: tastend, zoekend, omcirkelend. De kunstenaar laat zich beperkt kennen, zowel in zijn kunst als in de gesprekken. Maar gaandeweg komt de schrijver, en dus ook de lezer, dichterbij de oplossing van het raadsel. In dit fraai geïllustreerde boek ontrafelt Knausgård het mysterie. Wie is Anselm Kiefer?
Anselm Kiefer is een kunstenaar van het grote gebaar, van monumentaal werk, waarin menselijke figuren veelal lijken te ontbreken. Maar hoe kunnen zijn lege landschappen dan toch zulke sterke gevoelens oproepen? Karl Ove Knausgård schrijft over zijn ontmoetingen met Kiefer zoals hij zijn romans schrijft: tastend, zoekend, omcirkelend. De kunstenaar laat zich beperkt kennen, zowel in zijn kunst als in de gesprekken. Maar gaandeweg komt de schrijver, en dus ook de lezer, dichterbij de oplossing van het raadsel. In dit fraai geïllustreerde boek ontrafelt Knausgård het mysterie. Wie is Anselm Kiefer?
- GenresArtNonfictionEssays
170 pages, Hardcover
First published January 8, 2021
12 people are currently reading
229 people want to read
About the author
Karl Ove Knausgård
76 books7,442 followersNominated to the 2004 Nordic Council’s Literature Prize & awarded the 2004 Norwegian Critics’ Prize.
Karl Ove Knausgård (b. 1968) made his literary debut in 1998 with the widely acclaimed novel Out of the World, which was a great critical and commercial success and won him, as the first debut novel ever, The Norwegian Critics' Prize. He then went on to write six autobiographical novels, titled My Struggle (Min Kamp), which have become a publication phenomenon in his native Norway as well as the world over.
Karl Ove Knausgård (b. 1968) made his literary debut in 1998 with the widely acclaimed novel Out of the World, which was a great critical and commercial success and won him, as the first debut novel ever, The Norwegian Critics' Prize. He then went on to write six autobiographical novels, titled My Struggle (Min Kamp), which have become a publication phenomenon in his native Norway as well as the world over.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 29 of 29 reviews
April 29, 2025
Wat Anselm Kiefer en Karl Ove Knausgård o.a. met elkaar gemeen hebben, is dat ze meesters zijn in hun vak en daarin tot de grootste, beroemdste en meest succesrijke levende vertegenwoordigers behoren. Knausgård raakte geïntrigeerd door het werk van Kiefer en gaat op zoek naar de man of de mens achter of in zijn kunst. Die zoektocht leidt tot de vaststelling dat werk en leven in het geval van Kiefer los van elkaar moeten worden gezien, ook al is er wel een autobiografische bron, met name 'Het bos en de rivier'.
De eerste ontmoetingen tussen de schrijver en de schilder voelen onwezenlijk ongemakkelijk aan en Knausgård bezit de ideale pen om dat gevoel op te wekken. Hij vulde immers een zesdelige cyclus met zijn eigen leven, waarin schaamte en ongemak regelmatig ten top gedreven werden. Ook hier is het vooral hijzelf die aanvankelijk niet weet hoe zich te gedragen in het bijzijn van de ongrijpbare, giechelende Kiefer. Maar gaandeweg wordt het ijs toch gebroken, ook al blijft de vraag wat de drijfveren van de schilder precies zijn in zijn omgang met de schrijver.
Vanuit banale dialogen (ook later in het boek, wanneer ze samen een adellijke familie bezoeken in Kiefers geboortestreek) duikt Knausgård regelmatig de filosofische diepte in en komt zo op sterke passages waarin wezenlijke elementen over Kiefers werk en over kunst in het algemeen worden aangesneden. Kiefers trouwe pr-assistente krijgt een mooie rol toebedeeld en de beschrijvingen van de ateliers en het échte werk vormen een mooie aanvulling op Anselm, de film van Wim Wenders. Bovendien putte Knausgård ongetwijfeld de nodige inspiratie voor zijn De morgenster-cyclus.
Voor mij, na vorig jaar een overzichtstentoonstelling in Voorlinden, een ideale voorbereiding om over twee weken de dubbele Van Gogh-Kiefer-tentoonstelling in Amsterdam te gaan bezoeken.
De eerste ontmoetingen tussen de schrijver en de schilder voelen onwezenlijk ongemakkelijk aan en Knausgård bezit de ideale pen om dat gevoel op te wekken. Hij vulde immers een zesdelige cyclus met zijn eigen leven, waarin schaamte en ongemak regelmatig ten top gedreven werden. Ook hier is het vooral hijzelf die aanvankelijk niet weet hoe zich te gedragen in het bijzijn van de ongrijpbare, giechelende Kiefer. Maar gaandeweg wordt het ijs toch gebroken, ook al blijft de vraag wat de drijfveren van de schilder precies zijn in zijn omgang met de schrijver.
Vanuit banale dialogen (ook later in het boek, wanneer ze samen een adellijke familie bezoeken in Kiefers geboortestreek) duikt Knausgård regelmatig de filosofische diepte in en komt zo op sterke passages waarin wezenlijke elementen over Kiefers werk en over kunst in het algemeen worden aangesneden. Kiefers trouwe pr-assistente krijgt een mooie rol toebedeeld en de beschrijvingen van de ateliers en het échte werk vormen een mooie aanvulling op Anselm, de film van Wim Wenders. Bovendien putte Knausgård ongetwijfeld de nodige inspiratie voor zijn De morgenster-cyclus.
Voor mij, na vorig jaar een overzichtstentoonstelling in Voorlinden, een ideale voorbereiding om over twee weken de dubbele Van Gogh-Kiefer-tentoonstelling in Amsterdam te gaan bezoeken.
August 15, 2025
"Als we ons voorstellen dat de wereld alles is wat wordt gedacht, gezegd, gedaan en gezien, en de aarde alles is wat er is, en dat alles wat is, op zichzelf bestaat, als het ware van ons afgewend, gaat er een afgrond open in de werkelijkheid. In de kunst die probeert door te dringen tot alles wat is, en het geheim ervan probeert bloot te leggen, wordt die afgrond zichtbaar, en die overweldigt ons. Dat geldt misschien nog meer voor een schilderij van Van Gogh dan voor om het even welk ander schilderij, omdat Van Gogh geen talent had, hij kon niet schilderen, hij moest vechten voor elke penseelstreek en in zekere zin de schilderkunst opnieuw uitvinden, van nul af aan.
Daardoor wordt de strijd met het schilderij zichtbaar, en die strijd, leek Kiefer te willen zeggen, vormt het centrale element in de kunst, waar alles vandaan komt: de strijd tussen hij die kijkt en dat wat is. Dat wat is kunnen we niet vatten, het geheim ervan is ondoorgrondelijk, en bijgevolg is alle kunst mislukt, want die kan alleen maar een restant zijn van een oorspronkelijk inzicht of een oorspronkelijk visioen laten zien, dat nooit kan worden afgebeeld zoals het echt is, in zijn pure vorm, omdat de kunstenaar steeds wordt tegengewerkt door de middelen die hem ter beschikking staan. Het geschapene wordt altijd ook door de scheppende vernietigd." (p. 159)
Enerzijds een mooie introductie op het werk van Kiefer en hoe Knausgard die heeft ervaren tijdens een aantal ontmoetingen doorheen de jaren waarin hij aan een artikel werkt over de kunstenaar, anderzijds een schitterende reflectie over wat kunst is en kan zijn. Sommige stukken zijn theoretisch en abstract, maar telkens met een link naar de werken van de Duitse kunstschilder en beeldhouwer. Veelgelaagde en bijzonder interessante lectuur.
Daardoor wordt de strijd met het schilderij zichtbaar, en die strijd, leek Kiefer te willen zeggen, vormt het centrale element in de kunst, waar alles vandaan komt: de strijd tussen hij die kijkt en dat wat is. Dat wat is kunnen we niet vatten, het geheim ervan is ondoorgrondelijk, en bijgevolg is alle kunst mislukt, want die kan alleen maar een restant zijn van een oorspronkelijk inzicht of een oorspronkelijk visioen laten zien, dat nooit kan worden afgebeeld zoals het echt is, in zijn pure vorm, omdat de kunstenaar steeds wordt tegengewerkt door de middelen die hem ter beschikking staan. Het geschapene wordt altijd ook door de scheppende vernietigd." (p. 159)
Enerzijds een mooie introductie op het werk van Kiefer en hoe Knausgard die heeft ervaren tijdens een aantal ontmoetingen doorheen de jaren waarin hij aan een artikel werkt over de kunstenaar, anderzijds een schitterende reflectie over wat kunst is en kan zijn. Sommige stukken zijn theoretisch en abstract, maar telkens met een link naar de werken van de Duitse kunstschilder en beeldhouwer. Veelgelaagde en bijzonder interessante lectuur.
May 4, 2025
Bijzonder portret, bijzondere dialoog tussen kunstenaar en schrijver, tussen mens en mens. Maar het mocht van mij wat meer naar de diepte gaan.
March 26, 2025
"'Alles stroomt,' schreef Heraclitus in zijn metafoor over de rivier. 'Alles is onbeweeglijk en onveranderlijk,' was het antwoord van Parmenides, die Heidegger, de denker van het bos, als uitgangspunt nam voor zijn filosofie. Tussen die twee, de rivier en het bos, ligt Kiefers plaats, nu eens aangetrokken tot de ene, dan weer tot de andere kant."
December 4, 2023
Damit habe ich nicht gerechnet!
6 Bücher habe ich von Knausgård gelesen
Bd.1-5 seiner autobiographischen Kampf-Reihe und das Jahreszeitenbuch "Winter". Immer standen ausschließlich er und seine Befindlichkeiten im Vordergrund und meistens hat mich das auch interessiert, aber nicht immer vom Hocker gerissen.
Anders hier:
In "Der Wald und der Fluss" begibt sich
Knausgård auf Spurensuche, Anselm Kiefer und seine Kunst zu erforschen.
Bis jetzt habe ich die Beschäftigung mit Kiefers Kunst immer gemieden, die Düsternis seiner Bilder,
dunkel, ernst und bedrohlich, seine Materialien Blei, Asche, Stroh, das Fehlen von Farben - haben mich abgeschreckt, aber besonders die Abwesenheit von Persönlichem, von Menschlichkeit und Intimität. Eine existenzielle Schwere liegt in seinen gigantischen 6 bis 8 Meter hohen Bildern und hallenfüllenden Installationen.
Ein Zugang zu Kiefers Kunst zu finden, war mir bis jetzt, bis Knausgård, unmöglich.
Doch Knausgård nähert sich langsam an Kiefers Wesen und Kunst an.
Chronologisch beschreibt er, wie er Kiefers Retrospektive in der Royal Academy of Art sah und den Entschluss fasste, den Künstler um Illustrationen für ein Buch zu bitten.
Das erste, eindrucksvolle Kennlerntreffen - Knausgård beschreibt ausführlich Kiefers gigantisches Atelier (das auch seine Wohnstätte ist), hat mich sehr beeindruckt, aber auch die Schilderungen, wie er Kiefer bei der Arbeit mit flüssigem Blei beobachtet.
Viele Male trifft der Autor den Künstler, interviewt ihn, besucht mit ihm wohlhabende Grafenfreunde, begleitet ihn zu seinem Elternhaus nach Donaueschingen - und kommt nach und nach zu dem Schluss, dass Kiefer nicht für seine Kunst lebt, sondern in ihr, weil seine Kunst eine eigene Denkweise repräsentiert.
Vermutlich weil Heidegger für Anselm Kiefer ein wichtiger Philosoph ist, zieht Knausgård ihn zur Erklärung heran.
Jetzt nach der Lektüre habe ich fast das Gefühl, ich würde Kiefer kennen oder hätte eine Ahnung, was diesen Menschen und seine Kunst ausmacht.
Ein einfühlsames und ehrliches Porträt, dass diese unerreichbare Künstlergestalt doch etwas nah- und fassbarer gemacht hat.
Heftige Leseempfehlung für alle Kunstfans!
6 Bücher habe ich von Knausgård gelesen
Bd.1-5 seiner autobiographischen Kampf-Reihe und das Jahreszeitenbuch "Winter". Immer standen ausschließlich er und seine Befindlichkeiten im Vordergrund und meistens hat mich das auch interessiert, aber nicht immer vom Hocker gerissen.
Anders hier:
In "Der Wald und der Fluss" begibt sich
Knausgård auf Spurensuche, Anselm Kiefer und seine Kunst zu erforschen.
Bis jetzt habe ich die Beschäftigung mit Kiefers Kunst immer gemieden, die Düsternis seiner Bilder,
dunkel, ernst und bedrohlich, seine Materialien Blei, Asche, Stroh, das Fehlen von Farben - haben mich abgeschreckt, aber besonders die Abwesenheit von Persönlichem, von Menschlichkeit und Intimität. Eine existenzielle Schwere liegt in seinen gigantischen 6 bis 8 Meter hohen Bildern und hallenfüllenden Installationen.
Ein Zugang zu Kiefers Kunst zu finden, war mir bis jetzt, bis Knausgård, unmöglich.
Doch Knausgård nähert sich langsam an Kiefers Wesen und Kunst an.
Chronologisch beschreibt er, wie er Kiefers Retrospektive in der Royal Academy of Art sah und den Entschluss fasste, den Künstler um Illustrationen für ein Buch zu bitten.
Das erste, eindrucksvolle Kennlerntreffen - Knausgård beschreibt ausführlich Kiefers gigantisches Atelier (das auch seine Wohnstätte ist), hat mich sehr beeindruckt, aber auch die Schilderungen, wie er Kiefer bei der Arbeit mit flüssigem Blei beobachtet.
Viele Male trifft der Autor den Künstler, interviewt ihn, besucht mit ihm wohlhabende Grafenfreunde, begleitet ihn zu seinem Elternhaus nach Donaueschingen - und kommt nach und nach zu dem Schluss, dass Kiefer nicht für seine Kunst lebt, sondern in ihr, weil seine Kunst eine eigene Denkweise repräsentiert.
Vermutlich weil Heidegger für Anselm Kiefer ein wichtiger Philosoph ist, zieht Knausgård ihn zur Erklärung heran.
Jetzt nach der Lektüre habe ich fast das Gefühl, ich würde Kiefer kennen oder hätte eine Ahnung, was diesen Menschen und seine Kunst ausmacht.
Ein einfühlsames und ehrliches Porträt, dass diese unerreichbare Künstlergestalt doch etwas nah- und fassbarer gemacht hat.
Heftige Leseempfehlung für alle Kunstfans!
This entire review has been hidden because of spoilers.
March 14, 2025
Na het zien van de tentoonstelling in Van Gogh en Stedelijk museum móet je eigenlijk dit boek wel lezen, want alles valt op z’n plaats. Het ongemak bij de ontmoetingen van auteur én kunstenaar, maken het bovendien een oprecht betoog. Panta rhei, alles stroomt! dit boek is het mooiste kleine eerbetoon aan een kunstenaar dat ik tot nu toe las.
July 19, 2025
ontmoet nooit je helden zeggen ze. maar wat als ze elkaar ontmoeten? dat gaat ongemakkelijk, maar is zeer inzichtelijk. ik had al een tijd geen Knausgard meer gelezen, nadat ik mijn zoon naar hem had vernoemd (niet per se causaal verbonden maar toch). ik had zijn zelfbewuste, onzekere gedachtentrant gemist merkte ik. en Kiefer fascineert al heel lang, maar nog extra sinds de recente tentoonstelling in het van Gogh en Stedelijk, waarvoor de zaadjes al in dit boek worden gezaaid, ten gelegenheid waarvan dit boek ook in het Nederlands vertaald werd.
March 31, 2025
Mooi inkijkje in de man achter al die waanzinnige werken. Hij blijft toch ook mysterieus en ongrijpbaar, ondanks Knausgards dappere poging.
June 20, 2025
ik heb dit graag en vooral heel langzaam gelezen en enorm van genoten.
Knausgård is fantastisch en Kiefer blijft ongrijpbaar. Dit boek met al de twijfels van Knausgård in combinatie met Kiefer zijn persoonlijkheid en zijn tentoonstelling in Amsterdam is meesterlijk.
Knausgård is fantastisch en Kiefer blijft ongrijpbaar. Dit boek met al de twijfels van Knausgård in combinatie met Kiefer zijn persoonlijkheid en zijn tentoonstelling in Amsterdam is meesterlijk.
March 7, 2021
Vet ikke helt hvordan jeg skal kategorisere, og dermed hvordan tolke, Skogen og elva. Jeg har selv ikke kjennskap til Anselm Kiefer, utenom googlingen jeg gjorde av bildene hans underveis mens jeg lese, samt illustrasjonene i selve boka. Knausgård har inntatt rollen som en slags journalist, men i møte med Kiefer blir den rollen noe annet enn han forventet. Kiefer møter han som en venn og en bekjent, en som gir og deler. Videre inviteres han på en rekke private og høytidelige sammenkomster over flere år med Kiefer. Kulminasjonen av alle disse møtene skulle bli en artikkel, en undersøkelse av forholdet mellom Kiefer som person og hans kunst. 5 år etter første møte ble den publisert i NY Times. Boka er en utbrodering av artikkelen. https://www.nytimes.com/2020/02/12/ma...
Hva er relasjonen mellom en kunster og hans kunst? En filosof og hans filosofi? Disse spørsmålene drøftes underveis i teksten. Selv om det begynner i det partikulære og konkrete med Kiefer, stiller Knausgård de samme spørsmålene med større grad av universalitet. Kiefer slo gjennom med provoserende fotografier, der han poserte med nazihilsen ved flere anledninger. Dette ble naturligvis kontroversielt. Det trekker Knausgård videre til andre sammenligninger, den store filosofen Martin Heidegger var medlem i nazipartiet, farger dette hans filosofi? Kommer hans filosofi derfra? Er dette absolutt adskilte, uavhengige størrelser? Er forenelse nødvendig, eller kan de (må de?) holdes separat?
.. Det nyttet ikke å se etter kunsten i kunstneren. Bare å se etter kunstneren i kunsten ga mening. Skriver Knausgård tidlig. Senere viser dette seg å være hans konklusjon i forsøket på å skrive artikkelen, som dermed er mislykket. Å kontekstualisere Kiefers kunst i hans liv er å avspores, det tilfører ingenting, det er det motsatte av kunst, skriver han. Dette kan forstås som at personen er underordnet sin kunst, at utfoldelsen er noe som kunsteren deltar i, heller enn står fullstendig ansvarlig for. Det skapes ikke helhetlig av vedkommende, men vokser frem som en deltakelse. Visjonen, som idé - som ting i seg selv - kan med nødvendighet aldri manifesteres i sin fullkommenhet. Dette er fordi kunststykket, som materialisert, er karakterisert av sin begrensethet. Knausgård tenker på Kiefers kunst som friksjonen mellom tilblivelsen av en autonom idé, i møte med den fysiske virkelighet, som av natur begrenser og setter preg.
Dermed blir selve kampen med bildet synlig, og den kampen, så Kiefer ut til å mene, er den sentrale i kunsten, det alt kommer fra: kempen mellom den som ser, og det som er.
Jeg forstod brått at det var her det hadde funnet sted. Ikke bare i dette landet, og ikke bare i denne bye, men også her ved dette universitetet. At det var her Heidegger hadde vært rektor under nazistene.
Anselm Kiefer: Jeg lurte på hvordan jeg ville ha handlet når s�� store ånder som Carl Schmitt, Martin Heidegger, Céline og Gottfried Benn hadde latt seg forføre.
Vitenskapen beskriver verden abstrakt, mens verden er konkret, og de to virkelighetsnivåene er det bare kunsten, med sitt tredje språk, som kan føre sammen.
Hva er relasjonen mellom en kunster og hans kunst? En filosof og hans filosofi? Disse spørsmålene drøftes underveis i teksten. Selv om det begynner i det partikulære og konkrete med Kiefer, stiller Knausgård de samme spørsmålene med større grad av universalitet. Kiefer slo gjennom med provoserende fotografier, der han poserte med nazihilsen ved flere anledninger. Dette ble naturligvis kontroversielt. Det trekker Knausgård videre til andre sammenligninger, den store filosofen Martin Heidegger var medlem i nazipartiet, farger dette hans filosofi? Kommer hans filosofi derfra? Er dette absolutt adskilte, uavhengige størrelser? Er forenelse nødvendig, eller kan de (må de?) holdes separat?
.. Det nyttet ikke å se etter kunsten i kunstneren. Bare å se etter kunstneren i kunsten ga mening. Skriver Knausgård tidlig. Senere viser dette seg å være hans konklusjon i forsøket på å skrive artikkelen, som dermed er mislykket. Å kontekstualisere Kiefers kunst i hans liv er å avspores, det tilfører ingenting, det er det motsatte av kunst, skriver han. Dette kan forstås som at personen er underordnet sin kunst, at utfoldelsen er noe som kunsteren deltar i, heller enn står fullstendig ansvarlig for. Det skapes ikke helhetlig av vedkommende, men vokser frem som en deltakelse. Visjonen, som idé - som ting i seg selv - kan med nødvendighet aldri manifesteres i sin fullkommenhet. Dette er fordi kunststykket, som materialisert, er karakterisert av sin begrensethet. Knausgård tenker på Kiefers kunst som friksjonen mellom tilblivelsen av en autonom idé, i møte med den fysiske virkelighet, som av natur begrenser og setter preg.
Dermed blir selve kampen med bildet synlig, og den kampen, så Kiefer ut til å mene, er den sentrale i kunsten, det alt kommer fra: kempen mellom den som ser, og det som er.
Jeg forstod brått at det var her det hadde funnet sted. Ikke bare i dette landet, og ikke bare i denne bye, men også her ved dette universitetet. At det var her Heidegger hadde vært rektor under nazistene.
Anselm Kiefer: Jeg lurte på hvordan jeg ville ha handlet når s�� store ånder som Carl Schmitt, Martin Heidegger, Céline og Gottfried Benn hadde latt seg forføre.
Vitenskapen beskriver verden abstrakt, mens verden er konkret, og de to virkelighetsnivåene er det bare kunsten, med sitt tredje språk, som kan føre sammen.
November 10, 2025
Karl Ove Knausgård hat ein seltenes Talent: Er schreibt über Kunst, als würde er über das Leben selbst schreiben. In Der Wald und der Fluss begegnet er dem Werk Anselm Kiefers nicht als Kritiker, sondern als Suchender tastend, offen, berührt.
Wie schon in seinen autobiographischen Büchern ist auch hier sein Stil zaghaft, zart und erstaunlich nahbar. Knausgård schreibt, als würde er selbst nicht genau wissen, wohin ihn die Betrachtung führt, und genau das macht die Lektüre so faszinierend. Es ist kein kunsttheoretischer Essay, sondern eine fast poetische Annäherung an einen Künstler, der im Verborgenen bleiben möchte.
Knausgård schaut, beschreibt, fragt. Er geht an Kiefers Werk heran wie ein neugieriges Kind, ohne Angst vor Bedeutung oder Pathos. Zwischen Pinselstrichen und Materialien entdeckt er nicht nur Kunst, sondern Menschlichkeit, Zweifel, Scheitern, Schöpfung.
Gerade in dieser stillen, vorsichtigen Art liegt die große Stärke des Buches. Knausgård gelingt es, Kunst verständlich und fühlbar zu machen, nicht durch Analyse, sondern durch Empathie. Er zeigt, dass große Kunst nicht erklärt, sondern erlebt werden will.
Für Menschen, die sich für Kunst interessieren, ist dieses Buch zweifellos ein Muss.
Doch vielleicht ist es gerade für jene noch wertvoller, die sich bisher nicht an Kunst herangewagt haben. Denn Knausgård nimmt seine Leser:innen an die Hand, leise, ehrlich, ohne zu belehren.
Ein bewegendes, sanftes Buch. Und wie so oft bei Knausgård bleibt am Ende das Gefühl, etwas zutiefst Menschliches berührt zu haben.
Eine klare Empfehlung.
Wie schon in seinen autobiographischen Büchern ist auch hier sein Stil zaghaft, zart und erstaunlich nahbar. Knausgård schreibt, als würde er selbst nicht genau wissen, wohin ihn die Betrachtung führt, und genau das macht die Lektüre so faszinierend. Es ist kein kunsttheoretischer Essay, sondern eine fast poetische Annäherung an einen Künstler, der im Verborgenen bleiben möchte.
Knausgård schaut, beschreibt, fragt. Er geht an Kiefers Werk heran wie ein neugieriges Kind, ohne Angst vor Bedeutung oder Pathos. Zwischen Pinselstrichen und Materialien entdeckt er nicht nur Kunst, sondern Menschlichkeit, Zweifel, Scheitern, Schöpfung.
Gerade in dieser stillen, vorsichtigen Art liegt die große Stärke des Buches. Knausgård gelingt es, Kunst verständlich und fühlbar zu machen, nicht durch Analyse, sondern durch Empathie. Er zeigt, dass große Kunst nicht erklärt, sondern erlebt werden will.
Für Menschen, die sich für Kunst interessieren, ist dieses Buch zweifellos ein Muss.
Doch vielleicht ist es gerade für jene noch wertvoller, die sich bisher nicht an Kunst herangewagt haben. Denn Knausgård nimmt seine Leser:innen an die Hand, leise, ehrlich, ohne zu belehren.
Ein bewegendes, sanftes Buch. Und wie so oft bei Knausgård bleibt am Ende das Gefühl, etwas zutiefst Menschliches berührt zu haben.
Eine klare Empfehlung.
May 26, 2025
“Als we ons voorstellen dat de wereld alles is wat wordt gedacht, gezegd, gedaan en gezien, en de aarde alles is wat er is, en dat alles wat is, op zichzelf bestaat, als het ware van ons afgewend, gaat er een afgrond open in de werkelijkheid. In de kunst die probeert door te dringen tot alles wat is, en het geheim ervan probeert bloot te leggen, wordt die afgrond zichtbaar, en die overweldigt ons.”
November 24, 2025
'Anselm Kiefers kunst wordt buiten hem om gecreëerd -los van wat hij zegt, los van wat hij denkt, los van wie hij is. Zijn kunst is een plaats. De plaats waar hij naar binnen gaat wanneer hij verf, lood, stro en as laag voor laag op een doek aanbrengt.
Kiefers plaats ligt tussen de rivier en het bos.
Dat is de plaats waar je naartoe gaat als je voor een van Kiefers schilderijen staat. De sfeer, de zeggingskracht... alles straalt vanuit het binnenste van het schilderij, dat op zichzelf staat.'
Karl Ove Knausgard doet het onmogelijke in dit boek: Anselm Kiefer begrijpen.
Kiefers plaats ligt tussen de rivier en het bos.
Dat is de plaats waar je naartoe gaat als je voor een van Kiefers schilderijen staat. De sfeer, de zeggingskracht... alles straalt vanuit het binnenste van het schilderij, dat op zichzelf staat.'
Karl Ove Knausgard doet het onmogelijke in dit boek: Anselm Kiefer begrijpen.
May 25, 2025
Ik twijfel tussen drie en vier sterren. De bespiegelingen over kunst vind ik heel interessant, daar zou ik vier sterren voor willen geven. Het portret van Kiefer krijgt geen diepte, misschien omdat Knausgard geen vat op hem kreeg. Wat Kiefer bezielt komt niet uit de verf, op geen enkele manier. Dus houdt Knausgard het bij de beschrijvingen van hun ontmoetingen, van de omgevingen van Kiefer. En dat is mij drie sterren waard.
July 2, 2025
Fijn om te lezen. Kiefer is door dit boek wel iemand geworden voor mij, hoe ongrijpbaar ook, meer dan alleen een naam bij een schilderij. Verrassend om te weten dat hij geen vooropgezet doel heeft bij het werken. Wat hij schildert en wat je daar aan betekenis aan zou kunnen kleven, ontstaat gaandeweg. Knausgård stelt vast dat Kiefer plekken schildert, ruimtes waar je kan verblijven, op jouw eigen manier. Daar kan ik wel wat mee bij het kijken naar zijn werk. Goed geschreven, persoonlijk en met veel gevoel voor entourage en detail. Maar dat is Knausgård wel toevertrouwd natuurlijk. Zou nu graag zijn boek over Munch lezen, helaas moeilijk te krijgen.
December 31, 2025
Just imagine: Till not long ago I didn’t even like Anselm Kiefer’s work! I haven’t seen much of it, I just thought it was huge, dark, empty and threatening… I didn’t see its beauty and I didn’t get the point of it. I just thought: ‘Well, that’s modern art…’, meaning ‘modern art’ in the negative sense of the term. But let me start at the beginning:
I love what Karl Ove Knausgård writes and I love art. Obviously I was terribly happy when I discovered in 2019 that he wrote a book called So Much Longing in So Little Space: The Art of Edvard Munch. Knausgård has written this book in 2017, when he was curating an exhibition of Munch’s works at the Munch museum in Oslo, an exhibition that was called ‘Towards the forest – Knausgård on Munch, Experience Edvard Munch as seen through the eyes of Karl Ove Knausgård’. I enjoyed reading that book immensely and it made me look at Munch’s work in a different way, more compassionate. It made me love it even more. You can imagine how delighted I was when I discovered in January 2020 that one can visit the same exhibition in Düsseldorf, which is just a few hours away from where I live by train. I was able to visit it just a few weeks before the Covid pandemic started. An unforgettable experience.
Now, 5 years later, there’s a huge exhibition of Anselm Kiefer in the Van Gogh museum and the Stedelijk museum in Amsterdam. That’s why, I guess, this book that Knausgård wrote a few years ago about Kiefer was translated into Dutch (As much as I know this book wasn’t translated into English yet…). This is a different case, I thought, since I loved Munch and I don’t like Kiefer, but I was wondering: Will Knausgård do the magic again?
Knausgård, intrigued by Kiefer’s work, wrote him a letter and asked if they can meet. The met quite a few times during a period of 5 years, including the time Knausgård was working on his Munch project. Each time they met in a different setting. This book is Knausgård’s report of these meetings and he’s attempt to get to know Kiefer and the essence of his work. Knausgård makes you feel as if you are there too, with both of them.
Knausgård introduces you to Kiefer: Great, megalomaniac, obsessed, inspiring, surprising, creating. He shows you Kiefer’s other side too, the private one: Social, warm, open, amusing, vulnerable, human. Knausgård looks up at him, trying to reach him, always unsure about their relationship. Sometimes Kiefer is very serious, playing his role of a famous artist. At other moments they are just two friends, having a laugh, sharing hilarious moments . Who’s the real Kiefer? What does Knausgård search for? Kiefer was born around the time Knausgård’s father was born. If you read My Struggle: Book 1 you know why he may still be searching for contact with a father figure…
Knausgård tells you how Kiefer works. In immense ateliers, surrounded by workers, he climbs high to pour boiling lead on a huge painting, telling the workers where to spread it. You can almost feel the unbearable heat. It sounds more like the Middle ages. As if Knausgård writes about Michelangelo. Kiefer is an alchemist.
Knausgård shows you Kiefer’s artworks. While Munch’s work is an attempt to get a grip of life, Kiefer lets things go and create themselves. While Munch leaves you no space at all, Kiefer sets you in an infinite empty world. His spaces are not empty but full of something you cannot see. The forest and the river are guilty landscapes.
Knausgård wonders: What is the relationship between an artist and his works? Can you find traces of the artist in his work? Or is it the other way round, meaning the works of art leaves traces in the artist?
Anselm Kiefer, ‚Sag mir wo die Blumen sind‘, 2024. Photo by Peter Tijhuis on www.stedelijk.nl
Keeping this message in mind I went to visit Anselm Kiefer’s exhibition in Amsterdam. It starts at the Van Gogh museum with the sketches Kiefer made as a young student while following Van Gogh’s footsteps. These sketches are shown alongside the one Van Gogh made. The young Kiefer was less after what Van Gogh show and more after how he worked. The exhibition ends in the Stedelijk museum, with later works of Kiefer and a monumental work he created especially for this exhibition: ‘Sag mir wo die Blumen sind‘, a work inspired by Marlene Dietrich famous version of Pete Seeger’s song. An artist who grew up in the guilty landscapes of World War II, confronts us with the nightmare of war. The most current work of art I ever saw. I felt like crying, I wanted to scream.
Seeing Kiefer’s works of art with my own eyes, as well as Knausgård’s, touched me deeply. I was overwhelmed by what cannot be described by words. Most of Kiefer’s art hangs on the walls and yet it’s often three-dimensional, more like sculptures. I felt I didn’t watch Kiefer’s works but stepped inside them. Definitely one of the most impressive exhibitions I ever visited.
Remember I asked myself if Knausgård can do the magic again? The answer is YES! He did!
One can visit the exhibition ‘Sag mir wo die Blumen sind‘ in Amsterdam till June 9th, 2025. Believe me: You don’t want to miss it!
P.S. If you wish you can read another review of mine of a book about Anselm Kiefer.
Quotes
I love what Karl Ove Knausgård writes and I love art. Obviously I was terribly happy when I discovered in 2019 that he wrote a book called So Much Longing in So Little Space: The Art of Edvard Munch. Knausgård has written this book in 2017, when he was curating an exhibition of Munch’s works at the Munch museum in Oslo, an exhibition that was called ‘Towards the forest – Knausgård on Munch, Experience Edvard Munch as seen through the eyes of Karl Ove Knausgård’. I enjoyed reading that book immensely and it made me look at Munch’s work in a different way, more compassionate. It made me love it even more. You can imagine how delighted I was when I discovered in January 2020 that one can visit the same exhibition in Düsseldorf, which is just a few hours away from where I live by train. I was able to visit it just a few weeks before the Covid pandemic started. An unforgettable experience.
Now, 5 years later, there’s a huge exhibition of Anselm Kiefer in the Van Gogh museum and the Stedelijk museum in Amsterdam. That’s why, I guess, this book that Knausgård wrote a few years ago about Kiefer was translated into Dutch (As much as I know this book wasn’t translated into English yet…). This is a different case, I thought, since I loved Munch and I don’t like Kiefer, but I was wondering: Will Knausgård do the magic again?
Knausgård, intrigued by Kiefer’s work, wrote him a letter and asked if they can meet. The met quite a few times during a period of 5 years, including the time Knausgård was working on his Munch project. Each time they met in a different setting. This book is Knausgård’s report of these meetings and he’s attempt to get to know Kiefer and the essence of his work. Knausgård makes you feel as if you are there too, with both of them.
Knausgård introduces you to Kiefer: Great, megalomaniac, obsessed, inspiring, surprising, creating. He shows you Kiefer’s other side too, the private one: Social, warm, open, amusing, vulnerable, human. Knausgård looks up at him, trying to reach him, always unsure about their relationship. Sometimes Kiefer is very serious, playing his role of a famous artist. At other moments they are just two friends, having a laugh, sharing hilarious moments . Who’s the real Kiefer? What does Knausgård search for? Kiefer was born around the time Knausgård’s father was born. If you read My Struggle: Book 1 you know why he may still be searching for contact with a father figure…
Knausgård tells you how Kiefer works. In immense ateliers, surrounded by workers, he climbs high to pour boiling lead on a huge painting, telling the workers where to spread it. You can almost feel the unbearable heat. It sounds more like the Middle ages. As if Knausgård writes about Michelangelo. Kiefer is an alchemist.
Knausgård shows you Kiefer’s artworks. While Munch’s work is an attempt to get a grip of life, Kiefer lets things go and create themselves. While Munch leaves you no space at all, Kiefer sets you in an infinite empty world. His spaces are not empty but full of something you cannot see. The forest and the river are guilty landscapes.
Knausgård wonders: What is the relationship between an artist and his works? Can you find traces of the artist in his work? Or is it the other way round, meaning the works of art leaves traces in the artist?
'Het had dus geen zin om de kunst in de kunstenaar te zoeken. Het had alleen zin om de kunstenaar te zoeken in de kunst.What is the value of this book and these interviews? Shouldn’t we search for Kiefer in his works? Isn’t this what one should do while visiting the Kiefer exhibition?
Dus waar was Kiefer in zijn kunst?' p.30
'Al het andere was een spel. Met andere woorden, een kunstenaar interviewen stond lijnrecht tegenover de kunst zelf en was alleen interessant op zichzelf, niet met betrekking tot de kunst, waarvan het interview voor altijd afgesneden was.' p.73-74Realising this helps Knausgård to meet Kiefer, an extraordinary, somehow eccentric and not always easy to reach person alongside watching his works of arts. At the end the most fascinating thing is Knausgård own view. You get to see Kiefer through Knausgård’s eyes. This book about Kiefer is at the same time about Knausgård too.
''Knausgård!' riep hij uit. Hij kwam naar me toe en ja hoor, hij kuste me op beide wangen, zoals ik al had gevreesd. Maar daar nam hij geen genoegen mee. Hij verkondigde vorstelijk dat het nu tijd was voor het diner, waarna hij me bij de arm pakte en me langzaam door de hal naar de brede trap leidde, als een vader die zijn dochter naar het altaar leidt. Ik gloeide, en terwijl ik me in mijn hoofd in allerlei bochten wrong om me te bevrijden, merkte ik dat de rest van het gezelschap ons achterna kwam.' p.99During their last meeting Kiefer seems to be absentminded and confused. Did they grow apart?
'Zo ongeveer begreep ik Kiefer. En daar stopt ook ongeveer het gesprek over kunst, want ook kunst is iets op zichzelf dat woorden niet kunnen onthullen. Het lijkt alsof de kunst het geheim niet alleen laat zien, maar er tegelijkertijd ook over waakt.' p.159
Anselm Kiefer, ‚Sag mir wo die Blumen sind‘, 2024. Photo by Peter Tijhuis on www.stedelijk.nl
Keeping this message in mind I went to visit Anselm Kiefer’s exhibition in Amsterdam. It starts at the Van Gogh museum with the sketches Kiefer made as a young student while following Van Gogh’s footsteps. These sketches are shown alongside the one Van Gogh made. The young Kiefer was less after what Van Gogh show and more after how he worked. The exhibition ends in the Stedelijk museum, with later works of Kiefer and a monumental work he created especially for this exhibition: ‘Sag mir wo die Blumen sind‘, a work inspired by Marlene Dietrich famous version of Pete Seeger’s song. An artist who grew up in the guilty landscapes of World War II, confronts us with the nightmare of war. The most current work of art I ever saw. I felt like crying, I wanted to scream.
Seeing Kiefer’s works of art with my own eyes, as well as Knausgård’s, touched me deeply. I was overwhelmed by what cannot be described by words. Most of Kiefer’s art hangs on the walls and yet it’s often three-dimensional, more like sculptures. I felt I didn’t watch Kiefer’s works but stepped inside them. Definitely one of the most impressive exhibitions I ever visited.
Remember I asked myself if Knausgård can do the magic again? The answer is YES! He did!
One can visit the exhibition ‘Sag mir wo die Blumen sind‘ in Amsterdam till June 9th, 2025. Believe me: You don’t want to miss it!
P.S. If you wish you can read another review of mine of a book about Anselm Kiefer.
Quotes
'Sommige mensen zijn zo bekend dat je ervan uitgaat dat je ze nooit zult ontmoeten...
Anselm Kiefer is voor mij altijd zo'n naam geweest, misschien wel meer dan welke andere hedendaagse kunstenaar ook, omdat zijn kunstwerken zo monumentaal zijn, zo beladen door de tijd, zo bezwaard door de geschiedenis, en omdat het private, het kleine en persoonlijke, er geheel in ontbreekt.' p.12-13
'Maar ook al heeft zijn naam door de jaren heen een andere betekenis gekregen, en ook al lopen de meningen over zijn kunst uiteen, toch hebben zijn schilderijen nog steeds hetzelfde effect als dertig jaar geleden: je wordt er sprakeloos van.' p.15
'Maar het opmerkelijkste was de afwezigheid van mensen, terwijl alle ruimtes en landschappen juist tot aan de rand met het menselijke waren beladen. Misschien, bedacht ik terwijl ik op de tentoonstelling rondliep, is dat wel Kiefers hoofdthema: de manier waarop we de wereld een lading geven.
Hoe kan een leeg landschap met geschiedenis beladen zijn?
Wat is geschiedenis eigenlijk?' p.16-17
'We leven met andere woorden in de tijd van De Schreeuw. En dan mag kunst niet meer gericht zijn op het urgente, op het oplossen van de tijd en het opheffen van de ruimte, maar moet kunst juist gaan over het tegenovergestelde. Ze moet ons de ruimte, en daarmee de tijd, teruggeven. Dat was wat ik gewaarwerd op Kiefers tentoonstelling Walhalla. Er waren geen mensen in de wereld die hij liet zien, alleen ruimtes zonder tijd, of beter gezegd gevuld door alle tijd. Het lijden was ingehouden en daardoor duidelijker en beangstigender.' p.34
'...wij leven honderd jaar later, voor ons ziet de geschiedenis er anders uit, en als as in de context van een kunstwerk wordt gebruikt, associëren we dat in de eerste plaats met de uitroeiing van de Joden.
Niets van dat alles zit in de as zelf, het zit in ons.' p.49
'De afstand tussen hem en zijn kunst was ook geen mysterie, maar een manier om zichzelf en zijn kunst te beschermen, door beide op zichzelf te laten bestaan.
Tegelijkertijd zat er in heel wat van zijn schilderijen een sterke nabijheid, en waar kon die anders vandaan komen dan van hem en wat hij was?' p.61
'Telkens als Kiefer een tentoonstelling opende of deelnam aan een evenement leek er een groot diner of feest op te volgen waar altijd dezelfde mensen aanwezig waren, de meeste uit de kunstwereld. Het was net een koninklijk hof, iedereen was daar voor hem, terwijl hij er voor niemand leek te zijn, zijn gedachten waren elders.' p.153
'Even later wandelden we door onderaardse gangen en kwamen we in grotachtige ruimtes, waarvan sommige vol loden bedden stonden, met hier en daar foto's erboven, en ik bedacht dat Kiefer als een Midasgedaante was: alles wat hij aanraakte veranderde in kunst. Of dat een zegen of een vloek was, wist alleen hij.' p.155
''Wat we zien, is een met vakkundige helderheid opgebouwd schilderij, zei hij. 'En toch worden we ontroerd, om niet te zeggen overweldigd. Ondanks de eenvoudige compositie spreekt het schilderij tot ons. We hebben het gevoel dat onze eigen onzekere benadering van de wereld is blootgelegd.'
Onze eigen onzekere benadering van de wereld. Dat we eigenlijk niets over die wereld weten. Dat laat de kunst ons zien. Niet het antwoord op het mysterie, maar het mysterie zelf.' p.158
January 5, 2025
Karl Ove Knausgård ist hauptsächlich bekannt für seine monumentalen autobiographischen Werke, von denen ich bisher keines gelesen habe. Ich bin in der Bücherei über "Der Wald und der Fluss" gestolpert und habe das Buch spontan mitgenommen, weil ich neugierig darauf war, einmal etwas von Knausgård zu lesen. Der Autor beschreibt darin quasi die Recherchearbeiten für einen Zeitungsartikel, den er über den Künstler Anselm Kiefer verfasst hat. Ich hatte zu Kiefer vorher genauso wenig Bezug wie zu Knausgård, aber dem Autor ist es auf jeden Fall gelungen, einen Einblick darin zu geben, was an Kiefers Kunst so viele Menschen reizt. Das Buch hat nur knapp 200 Seiten und ist sehr angenehm und flüssig zu lesen, weswegen ich es in nur zwei Tagen verschlungen habe. Wenn sich mir in der Zukunft die Gelegenheit bietet, dann werde ich auf jeden Fall versuchen, Werke von Anselm Kiefer im Original zu sehen.
January 12, 2026
2.5* Let me preface my review by saying that Anselm Kiefer, as an artist, is a very interesting premise to write about. He is a figure who readily speaks to the imagination, embodying the sense of monumentality that both he and his work demand. It was my interest in Anselm Kiefer, and art in general, that led me to this book. I went in blind, having received it as a gift.
Karl Ove Knausgård’s accounts of his time spent with Kiefer were, at times, a chore to sift through. While there are genuinely interesting anecdotes and valuable insights into Kiefer’s artistic practice and character, these moments are spread sporadically throughout the book. Too often surrounded by lengthy and comparatively less engaging retellings of Knausgård’s travels and experiences alongside Kiefer. Losing, at times momentum and focus.
While the book may appeal to dedicated readers of Knausgård (which i'm not, this being my first introduction to him and his writing style), I found that it tested my patience as i was primarily seeking insight into kiefer as an artist and (his) artistic practice.
Karl Ove Knausgård’s accounts of his time spent with Kiefer were, at times, a chore to sift through. While there are genuinely interesting anecdotes and valuable insights into Kiefer’s artistic practice and character, these moments are spread sporadically throughout the book. Too often surrounded by lengthy and comparatively less engaging retellings of Knausgård’s travels and experiences alongside Kiefer. Losing, at times momentum and focus.
While the book may appeal to dedicated readers of Knausgård (which i'm not, this being my first introduction to him and his writing style), I found that it tested my patience as i was primarily seeking insight into kiefer as an artist and (his) artistic practice.
March 31, 2021
"Jeg dannede mig så småt et billede af Kiefers barndom. Hans mor var ligeglad med ham, hans far kom såret hjem fra en krig ingen talte om, han boede hos sin bedstemor i seks år. Han cyklede rundt på egnen her, kendte hver eneste landsby, han havde slægtninge her og der, og han kunne lide at tegne og male. De boede trangt, han hadede sin autoritære far, han drømte om at blive noget stort - og i denne tysk-katolske efterkrigsverden var det store menneske for en lille dreng konkretiseret i paven."
April 6, 2025
Erg interessant boek over Anselm Kiefer. Geen standaard biografie. Het blijft ook een beetje afstandelijk, maar je leert de persoon en schilder Kiefer leert kennen en ook de schrijver Knausgard op een bepaalde manier. Door dit boek er over aan het denken om naar de tentoonstelling in het Stedelijk te gaan
November 12, 2025
Karl Ove Knausgård heeft een scherpe pen en daar hou ik van. Ook het ongrijpbaar verstilde in het werk van Anselm Kiefer boeit me.
Nu Knausgård op zoek gaat naar de drijfveren van Kiefer verschijnen niet alleen verklaringen, maar ook universele beschouwingen over kunst en kunstenaarschap.
Die zoektocht is literair mooi verwoord! 4/5
En stilde een persoonlijke honger: 5/5
Nu Knausgård op zoek gaat naar de drijfveren van Kiefer verschijnen niet alleen verklaringen, maar ook universele beschouwingen over kunst en kunstenaarschap.
Die zoektocht is literair mooi verwoord! 4/5
En stilde een persoonlijke honger: 5/5
July 31, 2024
Her får man en personlig vinkling av en verdensberømt kunstner. Hvordan lever kunsten og kunstneren to separate liv?
E syns noe ble for abstrakt. Kanskje man burde studert kunst selv for å forstå boken fullt ut. Likevel interessant. 4/5
E syns noe ble for abstrakt. Kanskje man burde studert kunst selv for å forstå boken fullt ut. Likevel interessant. 4/5
April 29, 2022
Muligens er to stjerner litt strengt, men ja. Helt ok bok.
September 23, 2024
Hm. Like ambivalent jeg som boken selv. Don't meet your idols? Har ikke to så store kunstnere større samtaler?
April 26, 2025
De onbevattelijkheid van de kunst van Kiefer stroomt door in de onbevattelijkheid van zijn persoonlijkheid.
July 14, 2025
3,5⭐️ Boeiende zoektocht naar de ware kunst van Anselm Kiefer. Een plaats ergens tussen bos en rivier. Toegankelijk en toch ongrijpbaar.
September 7, 2025
De Duitse kunstenaar Anselm Kiefer groeide op tussen de rivier en het bos in het Zwarte Woud. Dat vond de Noorse schrijver Karl Ove Knausgård een fascinerende gedachte en hij koos Het bos en de rivier als titel van zijn boek over Kiefer. Het boek verscheen naar aanleiding van een artikel dat hij over de kunstenaar schreef. Knausgård, wereldberoemd geworden met de zesdelige autobiografische romanserie Mijn strijd, stelde eerder een expositie samen met minder bekend werk van de kunstenaar Edvard Munch, over wie hij het boek Zoveel verlangen op zo’n klein oppervlak schreef.
Anselm Kiefer was voor Knausgård een naam van een hedendaagse kunstenaar die hem intrigeerde omdat zijn kunstwerken ‘zo monumentaal zijn, zo beladen door de tijd, zo bezwaard door de geschiedenis, en omdat het private, het kleine en persoonlijke, er geheel in ontbreekt.’ Anselm Kiefer, een actieve zeventiger, is allang gecanoniseerd en mag de grootste nog levende kunstenaar ter wereld worden genoemd. ‘Zijn naam is een soort merk geworden, en als kunstenaar vertegenwoordigt hij niet langer het nieuwe en subversieve, maar maakt hij deel uit van het establishment.’ Kiefer heeft de gave om toeschouwers zijn schilderijen in te laten zuigen, zo oordeelt Knausgård. ‘Ik keek niet zomaar naar een schilderij, het was alsof het schilderij me omsloot en me vervulde met zijn stemming, waartegen ik geen verweer had.’ lees hier verder
Anselm Kiefer was voor Knausgård een naam van een hedendaagse kunstenaar die hem intrigeerde omdat zijn kunstwerken ‘zo monumentaal zijn, zo beladen door de tijd, zo bezwaard door de geschiedenis, en omdat het private, het kleine en persoonlijke, er geheel in ontbreekt.’ Anselm Kiefer, een actieve zeventiger, is allang gecanoniseerd en mag de grootste nog levende kunstenaar ter wereld worden genoemd. ‘Zijn naam is een soort merk geworden, en als kunstenaar vertegenwoordigt hij niet langer het nieuwe en subversieve, maar maakt hij deel uit van het establishment.’ Kiefer heeft de gave om toeschouwers zijn schilderijen in te laten zuigen, zo oordeelt Knausgård. ‘Ik keek niet zomaar naar een schilderij, het was alsof het schilderij me omsloot en me vervulde met zijn stemming, waartegen ik geen verweer had.’ lees hier verder
Displaying 1 - 29 of 29 reviews