Samotność Portugalczyka

by Iza Klementowska

Kto rządził w domu António de Oliveiry Salazara, dlaczego João Soares został tylko w piżamie, co słychać wewnątrz fortu w Caxias, kogo Eryk zabiera ze sobą do Angoli, dlaczego Kinkas spędzał całe dnie na cmentarzu, a dom Rui przypominał pomnik? Losy Portugalczyków to tylko pretekst, by się przyjrzeć świadomemu lub nie, chcianemu lub nie, warunkowemu lub nie odosobnieniu. To nie Portugalia pięknych wybrzeży i fado, lecz Portugalia podsłuchów, cieni na ścianie, niepewności i niespełnionych obietnic. To Portugalia okrojona z terytorium i dumy.

Genres: Nonfiction, Polish Literature, Reportage, Portugal, Poland

208 pages, Hardcover

First published August 25, 2014

Reviews

[M. · Rating 5 out of 5]

Wkrótce po tym, jak zaczęłam czytać tę książkę, dostrzegłam pewne analogie. Estado Novo niczym dobra zmiana. Salazar niczym prezes. Katolicyzm jako jedyna słuszna droga. Krzewienie patriotyzmu i religii z taką siłą, że łatwo przekracza się granice i mamy do czynienia z nacjonalizmem i bigoterią. Oczywiście jest to całkowicie niezamierzone, książka została wydana bowiem w 2014 roku, ale sięgając po nią dziś, dwa lata później, można zauważyć podobne modele zachowań obecne w Portugalii i w Polsce.
"Samotność Portugalczyka" to jednak dużo więcej niż tylko szkice o dyktaturze, choć bardzo podobały mi się rozdziały dotyczące Salazara. Autorka opisuje losy Portugalczyków, tych z urodzenia i tych z wyboru, którzy próbują się odnaleźć w otaczającej rzeczywistości. Podsłuchy, donosy, kolonializm, kryzys finansowy - w tle zaś ludzie i ich codzienność. Warto przeczytać!

[Piotr Szymański · Rating 4 out of 5]

Świetny reportaż historyczno - współczesny o Portugalii opowiedziany ustami żywych ludzi. Polecam, bądźcie gotowi na smutek.

[Paulina · Rating 2 out of 5]

Książka w której widać rękę Szczygła - literacko jest bardzo dobrze, ale to książka o wszystkim, a więc w gruncie rzeczy o niczym, z bardzo poszarpaną i nierówną narracją

[Marianna the Booklover · Rating 3 out of 5]

3,5/5. Portugalia w pigułce, dobrze się czyta. W sumie nie wiem aż tak dużo o tym kraju, tak popularnym jako kierunek turystyczny, więc była to dla mnie ciekawa lektura.

[Edoterlia · Rating 3 out of 5]

No i Portugalia wskoczyła na bucket listę.

[Nina]

Niewybitne i chyba muszę sobie zrobić przerwę od czarnego

[Roksolana Sviato · Rating 5 out of 5]

Окрім того, що мені давно цікава Португалія (я понад 15 років туди вибиралася і хотіла потрапити - може, вперше під впливом фільмів Вендерса і через подругу з Лісабона), ця країна тепер для мене завжди матиме особливе місце в пам"яті. Це була моя остання країна напередодні повномасштабного вторгнення. І тепер картини лютневого цвітіння Магнолії в Коїмбрі, курортний пляж у Каш-Кайші і стрімкі вулички Лісабона назавжди асоціюватимуться для мене також із тим світом, який у мене був колись і в який мені вже ніколи не повернутися.
Ну, але якщо залишити цей ліричний відступ за дужками, то це просто дуже хороша репортажна книжка про країну, написана з любов"ю і до мови, і до людей, і до місць. Але не тільки на емоціях, а й на основі власне репортажної роботи.
Польська репортажна школа тут відчувається дуже сильно. В чомусь це навіть мінус, бо десь майже впізнаєш "прийоми" страших майстрів. Але водночас це той міцний каркас, який тримає всю книжку.
Тут дуже класно врівноважено історію і сучасність. Багато про колоніальне минуле Португалії і страх від нього відмовитись; про диктатуру Салазара; про комуністів, які постраждали від рук правих; про правих, які опинилися на маргінесах У нових реаліях і часом втрачали все майно; про мігрантів із колишніх колоній, які опинилися в Португалії, та португальців, які обрали життя в колоніях. Окремий розділ, який мене особливо зворушив, - про Арістідеша де Соуза Мендеша, посла Португалії у Франції, який під час Другої світової порушив приписи державного керівництва, яке тоді взагалі майже не пускало іноземців у країну (щоб не розізлити Гітлера), і за кілька днів червня 1940 року власноруч видав близько 30 тисячі віз іноземцям (велику частину з них складали євреї). А тоді ще поїхав на пункт перетину, де цих людей все одно не хотіли пропускати і допоміг їм фізично перетнути кордон, щоб здобути шанс втекти із Європи на кораблях (переважно в США).
Також багато цікавого про Португалію сучасну: від розмов із одним із найпопулярніших нині письменників Гонсало Таваришем до комерційно-релігійного містечка Фатіма, де є відома статуя Богородиці на місці начебто її явлення і чуд. І багато власне Лісабона з його особливою неквапно-мирною атмосферою, яка все одно виявляється почасти туристичною ілюзією, за якою ховається багато різного.
Кожен розділ - це не просто факти, а історія конкретних людей. І всі ці історії зроблено майстерно і, як я вже сказала на початку, з любов’ю.
Трохи жаль, що я не прочитала цю книжку перед поїздкою. Але тепер хочу поїхати колись у Португалію знову і подивитися вже свіжим поглядом.

[Świat Między Stronami Karolina · Rating 2 out of 5]

2,5 ⭐️

[Flightless.Bird16 · Rating 3 out of 5]

Ok

[Justyna · Rating 4 out of 5]

koniecznie przed wizytą w portugalii

[Wojciech Podsiadły · Rating 4 out of 5]

O tęsknocie (w tym za utraconą wielkością), totalitaryzmie i postkolonialnej tożsamości. Ubogaciło.

[cwieczka · Rating 2 out of 5]

Bardzo się ten reportaz źle czytało. Dobrane przez autorkę historię były po prostu nieciekawe, w ogóle wydaje się, że niektóre z nich podsumowywały różne dostępne na dany temat materiały.
Książka jest też słaba językowo, jakby "poszarpana", a z powodu użycia dużej ilości słów portugalskich, nazwisk- ciężko za niektórymi myślami autorki nadążyć.
Niewiele się też z tej książki da dowiedzieć o samej Portugalii- w zasadzie jedyna rzecz to Salazar i krajobraz byłego mocarstwa kolonialnego.

[Maciej Bliziński · Rating 4 out of 5]

Przeczytałem tę książkę już po kilku podróżach do Portugalii, którą bardzo lubię. Nie zaskoczyła mnie swoją smutną stroną, bo to się dało wyczuć podczas podróży. Zaskoczyła mnie natomiast strona historyczna, bo książka w dyskretny sposób przemyca wiedzę o historii Portugalii.

[Paulina Frankiewicz · Rating 3 out of 5]

W 2014 roku ukazał się poświęcony Portugalii zbiór tekstów Izy Klementowskiej. Pierwszy i wciąż jedyny książkowy reportaż poświęcony temu krajowi. Na książkę składa się kilkanaście tekstów, stylem i długością nadających się do publikacji w prasie (zresztą trzy z nich to faktycznie przedruki). Bardzo dobrze się te reportaże czyta, to lektura na dwa wieczory. Trudno jednak pozbyć się wrażenia anegdotyczności całości. To rozczarowuje, bo nie bardzo mamy gdzie doczytać więcej. ▪︎

Tym, co się absolutnie reporterce udało jest tytuł zbioru. Teksty o wyrazistych bohaterkach i bohaterach świetnie przedstawiają SAMOTNOŚĆ PORTUGALCZYKA i wyjaśniają jej powody. (Czy jest do książka pisana pod konkretną tezę? Być może.) Klementowska opisuje kraj, który niegdyś rozciągał się na pół świata, a dziś zajmuje skrawek ziemi przez Hiszpanię wyizolowany od reszty Europy. Pojawia się więc problem poczucia winy za kolonializm oraz tego, czy mieszkańcy Angoli czy Mozambiku mają prawo czuć się w Portugalii u siebie. Są nakreślone hiszpańsko-portugalskie relacje - w perspektywie historycznej i współczesnej i sporna kwestia wstąpienia do UE. Postacią, która najczęściej powraca jest Antonio de Oliveira Salazar, portugalski odpowiednik (i zwolennik) gen. Franco, na szczęście o znacznie mniejszej sile rażenia. Sporo jest o Rewolucji Goździków, wydarzeniu, z którego, mam wrażenie, słynie Portugalia poza granicami kraju. Z kwestii społeczno-politycznych ważne miejsce zajmuje wynikająca z bezrobocia bieda; zbiór otwiera tekst poświęcony feminizmowi i roli kobiety. ▪︎

Podejmując wszystkie te stricte reporterskie tematy, Klementowska skupia się na losach poszczególnych ludzi i mentalności całego narodu. Dzięki temu odnosi się wrażenie, jakbyśmy sami rozmawiali z jej bohaterkami i bohaterami. Plusem jest również to, że dostajemy bardzo różnorodny, nieoczywisty obraz tamtego społeczeństwa. Z drugiej strony Klementowska nie wypuszcza się poza Lizbonę, a przynajmniej o tym nie pisze. Trochę szkoda, bo o ile w Warszawie też mieszają się superróżni ludzie, trudno zapomnieć, że ta stołeczna perspektywa jest tylko jedną z wielu, niekoniecznie miarodajną. ▪︎

Książka spodoba się Wam, jeśli lubicie LUDZI Z PLACU SŁOŃCA Oli Lipczak. Klementowska w podobny sposób bawi się konwencją reportażu. Przeplata plany czasowe i historie swoich bohaterek i bohaterów. Miałam ponownie pojechać do Portugalii w ostatnie wakacje, co niestety się nie udało. Dzięki SAMOTNOŚCI PORTUGALCZYKA wróciłam do niej myślami. Wiem, że jest tam jeszcze wiele do odkrycia, dlatego czuję niedosyt. Chetnie przeczytałabym kolejne teksty autorki na ten temat. Nie zmienia to faktu, że warto ten zbiór reportaży przeczytać.

[Mati 'Matimajczyta' · Rating 3 out of 5]

The beginning of the book really appealed to me, since I like Mrs. Izabela and her books, so I started reading with a positive attitude. Unfortunately, as time went on, that attitude began to fade. On one hand, the book is interesting, as it brings readers closer to the history of the Portuguese as well as people who came to Portugal because they decided to make it their home. As always, the stories told were engaging and somewhat shifted my perspective on the world.

However, while reading, I started to wonder what the real purpose of writing this book was. I don't quite understand what was so important to the author that she decided to conduct these particular interviews. I missed a stronger explanation or a clear emphasis on the book’s main goal.
In many of the interviews, I also felt a certain “closedness” in the protagonists. Their statements were shallow and lacked detail; it was as if they were unsure of what they were saying or didn’t really want to open up. Because of this, these stories seemed flat and often limited only to dry facts from their lives, without additional context that would help explain why these people and these stories were included in the book.

The writing style was good, light, without unnecessary length, but the overall tone was simply very calm at times even boring. I felt like I was reading about ordinary stories of people living anywhere in the world, rather than about “Lonely Portuguese,” as the title suggests. I missed that sense of uniqueness and a deeper exploration of loneliness in the Portuguese context.

[Aleksander Nowinski · Rating 4 out of 5]

Przeczytana w wolnych chwilach w czasie urlopu w Portugalii książka była mi potrzebna do zrozumienia choćby częściowo tego kraju. Mimo pewnych zastrzeżeń moim zdaniem zadanie to spełniła, przedstawiając nieco pogłębiony opis tego kim są i czego pragną Portugalczycy - o ile w ogóle ma sens tak uogólniać w przypadku jakiegokolwiek narodu.
Książka w dużej mierze emocjonalna, opisująca ludzi i przeżycia z mniejszym naciskiem na fakty, ale taki ma być reportaż. Bardzo dużo - niemal połowa - o Salazarze, i chyba dobrze, bo kiedy podróżuje się przez Portugalię z przewodnikiem w ręku ten temat prawie się nie pojawia. Zdziwiło mnie to, że można aktywnie zwiedzać przez kilka tygodni kraj i przeoczyć czterdzieści lat dyktatury, która odcisnęła wielkie piętno na narodzie, więc fakt, że 'Samotność Portugalczyka' wypełniła tę lukę jest bardzo fajny.
W ogóle o Portugalii trudno jest znaleźć fajną literaturę, szukałem też jakichś książek o wojnach kolonialnych i tym co Portugalczycy przeżyli pod koniec swojej afrykańskiej historii w Angoli i Mozambiku - nie ma za dużo książek, to nie Wietnam, ich mała tragedia nie zostawiła odcisku w światowej kulturze.
Z książki chyba jestem zadowolony, całkiem przyzwoite 4+.

[Witoldzio · Rating 3 out of 5]

Ksiazke przeczytalem z przyjemnoscia, sa ta w wiekszosci krociutkie rozdzialiki, jak gdyby malowane piorkiem, moze ciut za fragmentaryczne. Dla tych ktorzy kochaja ten kraj ksiazka moze wydawac sie ciut za chuda jesli chodzi o tresc. Nie dowiemy sie z ksiazki moze za duzo, a ci ktorzy juz co nieco wiedza moga tylko delektowac sie wyobrazaniem sobie ze sa razem z autorka chodza po Lizbonie. Dla Polakow ciekawe sa te historie o faszystowskiej dyktaturze, wzbogacaja nasze zrozumienie historii. Ci ktorzy kraju nie znaja zastanowia sie jak kompletnie inne doswiadczenie historyczne ma ten dzis malo wazny narod. Autorka rozmawia z osobami w roznym wieku i roznej plci i rasy, z emigrantami, ale i tez z szanowanymi literatami. Najlepszym rozdzialem w ksiazce jest ten dluzszy, o konsulu Mendezie, tu autorka dala nam znak ze moze wzniesc sie na prawdziwe wyzyny literackie.

[Lalaith · Rating 4 out of 5]

“Codziennie o szóstej rano płynę promem przez Tag do Lizbony i obserwuję ludzi. O poranku na pokładzie jest bardzo cicho, wszyscy jeszcze senni, rozespani i mało przytomni. Biały siedzi koło czarnego, czarny koło Araba, Arab koło białego. Czasem przez pomyłkę czyjeś dziecko przytuli się do ramienia nie swojej matki lub komuś głowa opadnie we śnie na ramię sąsiada. Taki obrazek trwa za każdym razem dziesięć minut. Wtedy mam wrażenie, że rzeczywiście jesteśmy jednością, zjednoczony portugalski naród. Ten prawdziwy, który ciężko pracuje, zamiast się bawić do białego rana. Gdy wracam wieczorem, jest już inaczej. Czarni siedzą przy czarnych, biali przy białych, Arabowie przy swoich. I omijamy się wzrokiem. Jakby przez dzień zdarzyło się coś, co mogłoby poróżnić porannych sąsiadów.”

[Bry · Rating 4 out of 5]

Przyjemne czytadełko. Najbardziej zaskakujące jest, że Portugalia to kraj dość biedny na tle Europy. Wydawałoby się, że Zachód to lepszy świat, a tu taki wyjątek. Kryzys jest większy niż w Polsce. Byłam w Portugalii i rzeczywiście widać niechęć tutejszych do obcych, również turystów.
Język portugalski jest podobny w brzmieniu do polskiego. Dużo w nim "ż", "sz", "z", jest bardzo twardy jak na jedną rodzinę z hiszpańskim, włoskim i francuskim.
Zaskoczyło mnie, że w Portugalii był komunizm. Wydawało mi się, że popularność partii socjalistycznych w tym kraju wynika z nieznajomości socjalizmu. A jednak po okresie kolonizacji i bogactwa, doświadczyli gorszych czasów: i faszyzmu i komunizmu, a na koniec zostali małym, biednym krajem. Nie do końca zadowolonym z członkostwa w UE.

[Piotr · Rating 4 out of 5]

Niezwykle ciekawa, różnorodna i wielowątkowa opowieść - czy "reportaż"? skoro on już tak dawno temu przekroczył swoje granice? - o Portugalii i Portugalczykach - czy ściślej: ludziach mówiących po portugalsku. W intrygującym kontrapunkcie do "Lizbony. Miasta światła". Dopowiadająca i rozszerzająca wręcz kilka jej najważniejszych wątków. Szczególnie samego Salazara i jego niesławnych policji politycznych.
Bardzo dobrze napisana - widać, że Pani Iza jest godną uczennicą swoich reporterskich Mistrzów.
A że, niejako mimo woli, obok opowieści o życiu pod rygorami Novo Estado i jego dziedzictwem, wyszła równoległa opowieść o kraju "dobrej zmiany"... tym lepiej dla książki.

[Agata · Rating 5 out of 5]

Fantastyczna książka ukazująca historię i kulturę Portugalczyków z wielu perspektyw. Dojrzały język i styl, ciekawe zabiegi językowe, każda z historii jest inna od poprzedniej, bardzo przyjazne tempo i tak zbudowane opisy, że czułam się, jakbym Autorce towarzyszyła na każdym kroku. Bardzo rzetelny reportaż z bogatą bibliografią. Dużo o historii i polityce, ale też życiu przeciętnego Portugalczyka, tego rodowitego jak i tego z kolonizowanych stron świata. Dzięki tej lekturze czuję, że zrozumiałam choć trochę jaka naprawdę jest Portugalia i życie w niej, co bardzo ubogaciło moją podróż po tym kraju.

[Krzysztof · Rating 5 out of 5]

To mozaika krótkich esejów i reportaży na różne tematy, najczęściej stawiająca sobie za punkt orientacyjny doświadczenie konkretnych ludzi. W przeciwieństwie do suchego wykładu czy notki na Wikipedii, pozwala to zbudować sobie emocjonalne powiązania z ważnymi wydarzeniami czy miejscami i przyswoić je sobie na znacznie głębszym poziomie, zbliżonym do prawdziwego zrozumienia. Życzyłbym sobie, żeby o każdym kraju istniała książka podobnego formatu, pozwalająca zapoznać się z jego historią i teraźniejszością w tak naturalny sposób.

[Justyna · Rating 4 out of 5]

Wartosciowy do przeczytania dla kazdego, kto interesuje sie prawdziwa Portugalia i prawdziwa mentalnoscia Portugalczykow. Jako ekspatka zyjaca w tym kraju ze swojej perspektywy moge wszystko potwierdzic.

Niby Estado Novo a daleko w sredniowieczu ze swoim rasizmem, mizoginizmem, zawodowa wrecz zazdroscia i brakiem ambicji.

Jesli chcesz tu przyjechac na emeryture, bo jest ladna pogoda, to najpierw zaakceptuj dokad naprawde chcesz jechac.

[ajsinfajer · Rating 3 out of 5]

kilka luzno dobranych, lapidarnych reportazy-opowiadan. nie wszystkie mnie przekonaly, kilka bylo ciekawych, jak te o slynnym konsulu Mendesie, ktory uratowal tysiace emigrantow w trakcie IIw, rasizmie w Portugalli opowiedzianym przez pryzmat trojki mieszkancow czy wyrywkowe opowiesci o bohaterach zdjec z lizbonskiego bazarku.

[Kacper]

jprdl co za peak czarne. Bardzo sztampowy ten reportaz z bardzo siermiezna konstrukcja i nieciekawa narracja. Jest rozdzial o targu staroci ktory moglby byc z ktoregolowiek innego miejsca, jakas srednio znana historyjka feministyczna sprzed 40 lat, historyjka wojenna inspirowana pomnikiem, urban legend z niedawnej historii

[MJ Fic · Rating 4 out of 5]

Bardzo ciekawy reportaż, łączący historię Portugalii z teraźniejszością. O przeszłości opowiada w sposób ciekawy, konfrontując ją z relacjami ludzi i współczesnymi wydarzeniami. Wielowątkowy, chociaż skupiony na minionym wieku XX, szczególnie na postaci Antonio de Oliveiry Salazara oraz jego Estado Novo.

[Artur Skowroński · Rating 3 out of 5]

Dowiedziałem się trochę o Portugali, trochę o Salazarze, trochę o Angoli.

Fajna na plażę jak już jesteście tam na wakacjach i chcecie obrazek w głowie sobie miejsca zbudować, ale nie polecam jakoś mocno jeśli rzeczywiście chcecie lepiej zrozumieć Portugalię. O wszystkim i trochę o niczym. Ale ogólnie przyjemne.

[Pralka Frania · Rating 2 out of 5]

Z jednej strony sporo się dowiedziałam o historii Portugalii i jej wpływie na współczesność, z drugiej strony znuzylam bo zabrakło mi w tym oceanie faktów emocji. Ubogaciłam się, tak, rozumiem trochę więcej, choć wciąż nie czuje, żebym żywo dotknęła portugalskiej tkanki. Jakoś tak te historie stały trochę obok mnie.

[Michał · Rating 3 out of 5]

Książka zawiera kilka interesujących reportaży, a styl autorki jest przejrzysty i pozbawiony zbędnych ozdobników. Widać, że czerpała z dobrych wzorców Czarnego. Mimo to całości brakuje spójnej wizji i polotu. Reportaże wydają się być zebrane dość przypadkowo a książka sprawia wrażenie bardzo chaotycznej.

[Juzi · Rating 5 out of 5]

Wspaniale opowiedziana historia Portugalii - dyktatury Salazara, jej kolonialnej przeszłości i przemian politycznych. Klementowska rozmawia z Portugalczykami o ich marzeniach, dużych i małych problemach, porusza trudne historyczne i społeczne tematy. Świetnie podany skrawek historii. Polecam.