‘De-democratisering’, zo noemt Reginald Moreels het gevaar dat onze samenleving bedreigt. De eigen identiteit wordt heiligverklaard, agressie gebanaliseerd, racisme gedoogd. Burgers voelen zich niet betrokken bij beslissingen die hun leven veranderen. Intussen neemt de sympathie voor een sterke leider weer toe. Moreels stelt een tweevoudige remedie voor. Hij pleit voor een wettelijk bindende burgerdemocratie, alsook voor een innoverende waardenpedagogie die begint bij de eerste levensjaren. ‘Ethocratie noem ik dit. Met als bodem wederzijds respect en liefde waar het kan.’
Echte democratie blijft een verre droom. Maar het is een droom die leidt naar maatschappelijke betrokkenheid, waarin vrijheid, verantwoordelijkheid en gelijkwaardigheid hun evenwicht moeten zoeken. Het is een droom die realiteit zou worden indien het woord ‘vertrouwen’ weer een deel wordt van de samenleving. ‘Vertrouwen in zichzelf, vertrouwen in de andere, vertrouwen in onze gastheer en levensvijver, de planeet. Deze waarden zijn mijn kompas zelf al moet ik elke dag moeite doen om ze toe te passen.’
Réginald Moreels (°1949) is chirurg. Hij was medeoprichter van Artsen Zonder Grenzen in België. Hij zetelde in de senaat en was achtereenvolgens staatssecretaris en minister van Ontwikkelingssamenwerking. Hij verleende ook zijn medewerking aan projecten van de Belgische Technische Coöperatie (BTC), nu Belgisch Ontwikkelingsagentschap, voor volksgezondheid in Burundi en Ruanda. Hij is nog altijd actief als oorlogschirurg en opereerde recent onder andere in Mosul en in Kivu.
Democratie bestaat nog niet van Réginald Moreels is een provocatief boek dat stelt dat echte democratie nog niet volledig is gerealiseerd. Hoewel het boek enkele interessante ideeën en kritische observaties biedt over politieke participatie en macht, is het belangrijk te benadrukken dat democratie uiteraard wél bestaat in de praktijk.
Het boek kan soms warrig aanvoelen, met sprongen tussen theorie, voorbeelden en persoonlijke reflecties die de rode draad af en toe moeilijk te volgen maken. Toch biedt het stof tot nadenken over de tekortkomingen en uitdagingen van democratische systemen, en kan het lezers aanzetten om kritisch na te denken over hoe democratie in hun eigen context functioneert.
Een interessant, maar niet altijd even helder boek voor wie zich wil verdiepen in de theoretische kanten van democratie en de vraag wat “echte” democratie eigenlijk inhoudt.