Te gast in de kerk: Zo beleven bezoekers van buiten de kerk een dienst

by René van Loon

In 'Te gast in de kerk' onderzoekt theoloog René van Loon hoe bezoekers van buiten de kerk een dienst beleven. Vijftig plaatselijke kerken (katholiek, protestants en evangelisch) nodigden gasten uit van buiten de kerk. 152 mensen bezochten een dienst, van Terneuzen tot Leeuwarden, en vulden een vragenlijst in. Voel je je welkom? Kun je volgen wat er wordt gezegd? Spreekt de muziek je aan? Ervaar je iets van God of het goddelijke? In dit boek toont Van Loon de resultaten van zijn onderzoek. Daarnaast reflecteert hij erop en vraagt zich af wat de kerk hiermee kan. Ook geeft hij aan hoe een kerk zelf een dergelijk onderzoek kan doen.

290 pages, Kindle Edition

Published March 20, 2025

Reviews

[Matthijs · Rating 3 out of 5]

In zijn studieverlof onderzocht de Rotterdamse predikant René van Loon hoe buitenstaanders de kerkdienst beleven. Hij nodige 152 mensen, die niet of niet meer naar een kerkdienst gaan, uit om een kerkdienst te bezoeken en daarna een vragenlijst in te vullen over hoe zij de kerkdienst hadden beleefd. De gasten gingen naar rooms-katholieke, protestantse en evangelische diensten. De gedachte voor het onderzoek was: als de kerkdienst voor het gemeentelijke leven van zoveel waarde is, waarom steken we er dan niet meer energie in om gasten uit te nodigen mee te doen? Waarom wel een missionaire cursus maar geen werving voor de kerkdienst? Hij liet de respondenten reageren op hoe ze een kerkgebouw beleefden, hoe de aankomst was, de binnenkomst, hoe zij de muziek beleefden. De uitkomst van het onderzoek is dat het de moeite loont om als kerk energie te steken in het uitnodigen van mensen die nog nooit of al heel lang geen kerk meer van binnen hebben gezien. De resultaten waren zo divers dat er geen algemeen patroon te zien is, maar wel dat elke vorm van kerkdienst voor een bepaalde groep een aantrekkingskracht kan hebben. Wil je als kerk gasten uitnodigen, dan kun je er voor kiezen om de vorm van de dienst om te gooien. Je kunt er ook voor kiezen om de manier zoals je die hebt te blijven doen, maar wel nog beter te doen dan je al doet. Van Loon besluit zijn onderzoek met een aantal belangrijke aanbevelingen: Ga er vanuit dat er belangstelling is voor het christelijk geloof. Help gemeenteleden om niet-kerkelijken uit te nodigen. Betrek niet-kerkelijken bij een onderdeel van een dienst: laat hen meezingen in een projectkoor of organiseer een preekvoorbereidingsgroep waarin ze kunnen meedenken over de preek. Zorg dat de mensen in de buurt weten dat de kerk er is en laat zien hoe zij een kerkdienst kunnen bijwonen. Bied gasten de mogelijkheid om te reageren op hoe zij de dienst ervaren hebben. Persoonlijk zou ik dan zelf eerder voor een persoonlijk gesprek gaan dan om die vragenlijst te laten invullen. In ieder geval een aanwinst voor evangelisatiecommissies en kerkenraden die willen nadenken over hoe mensen in de eigen omgeving in aanraking kunnen komen met het evangelie. De dragende gedachte in dit boek is: schroom niet om hen voor een kerkdienst uit te nodigen, maar wees ook bereid om hen daarin te begeleiden.

[Bertus Tichelaar · Rating 4 out of 5]

Bezoekers van buiten de kerk zijn best positief over een kerkdienst, als ze die bezoeken. Dat blijkt uit het onderzoek van de Rotterdamse dominee René van Loon. Hij deed een beroep op allerlei kerken en groepen om mensen van buiten de kerk uit te nodigen, en om hen een uitgebreide vragenlijst te laten invullen. Ruim 150 mensen waren te gast in 50 verschillende kerken of groepen. En dat leverde dus redelijk positieve feedback op. De gasten zijn positief over de groep mensen die ze aantreffen, maar ook over de preek of toespraak. Orgelmuziek werd minder gewaardeerd, en ook bidden en collecteren leverden soms vragen of kritische opmerkingen op.
Met dit onderzoek laat Rene van Loon de kerken in een interessante spiegel kijken!
Wat mij opviel tijdens het lezen:
“Gastvrijheid is voor een christelijke gemeente van het allergrootste belang, omdat het een centrale kernwaarde is in de bijbel.”

“Uiteindelijk deden aan het onderzoek 50 plaatselijke kerken mee (11 katholiek, 32 protestants en 7 evangelisch). In totaal kwamen er 152 vragenlijsten binnen (…)”

“Al met al geven de reacties van de deelnemers duidelijk aan dat het gebouw voor hen ter zake doet. (…) Het kerkgebouw is het visitekaartje van de kerkgemeenschap. Het is de moeite waard om er aandacht aan te schenken. (…) De drempel van de kerk blijkt gemiddeld genomen niet erg hoog te zijn, al blijft er nog altijd het nodige werk aan de winkel als het gaat om gastvrijheid. En (…) goed zittende stoelen of banken zijn wel heel welkom.”

“In de evangelische stroming is de gastvrijheid het grootst, daarna volgende protestantse en de katholieke stroming. (…) De ontmoeting met mensen wordt het vaakst genoemd als iets wat de gasten in positieve zin is bijgebleven.”:

“Terwijl klassieke kerkmuziek in muzikale zin voor 36% van de deelnemers enigszins of heel aansprekend is, geldt voor hedendaagse kerkmuziek dat dit aandeel op 81% ligt.  (…) Zowel jongeren als ouderen laten duidelijk zien gemiddeld meer aangesproken te worden door hedendaagse kerkmuziek dan door orgelmuziek. (…) Als het gaat om het orgel als instrument, spreekt dit mensen die de kerk niet echt kennen heel weinig aan. (…) De waardering voor een mix van klassieke en hedendaagse kerkmuziek is bijna net zo groot als de waardering voor uitsluitend hedendaagse kerkmuziek.”

“Het gebed is het meest vreemd. (…) In ieder geval is het voor hen van belang dat de gebeden authentiek zijn, oprecht en gemeend. (…) Het is opvallend dat bijna driekwart van de deelnemers de toespraak ‘enigszins aansprekend’ of ‘heel aansprekend’ vond. (…) Het is zonder meer opmerkelijk dat van alle deelnemers maar liefst 54% aangeeft te kunnen instemmen, of zelfs helemaal te kunnen instemmen, met de boodschap van de toespraak.”

“De algehele indruk die de deelnemers van de kerkelijke bijeenkomst hebben, is opvallend positief. Met name heeft dit te maken met de mensen die zij daar meemaakten: de gastvrijheid, de saamhorigheid, de algemene sfeer. Maar ook andere dingen springen eruit als sterke punten: de muziek en de toespraak.”

“Tien aanbevelingen: (…)

Nodig vaker mensen uit voor een dienst (…)

Ga er meer van uit dat er mensen zijn met belangstelling voor kerk en geloof (…)

Doe van tijd tot tijd onderzoek onder gasten (…)

Vraag vaker niet-kerkelijken om hulp (…)

Zorg voor het kerkgebouw en deel het met de buurt (…)

Doordenk de bijeenkomst vanuit het oogpunt van de gast (…)

Organiseer de gastvrijheid beter (…)

Betrek mensen van buiten bij de preek (…)

Deel de muzikale schat van de kerk (…)

Geef het gebed om de Heilige Geest een meer centrale plaats.”