Het jaar 751 wordt vaak beschouwd als de ‘Geboorte van Europa’. In dat jaar vond in het Frankische Rijk een paleiscoup plaats waarbij een nieuwe dynastie de koningsmacht overnam. Vooral onder Karel de Grote transformeerde het Frankische Rijk steeds meer tot een christenrijk. Opvallend is dat deze wending in West-Europa in tijd samenviel met vergelijkbare politiek-religieuze machtswisselingen in Noord-Afrika en Azië. Met de kentering in de relatie tussen overheid en wereldreligie voltrok zich in Afro-Eurazië tevens een wending in de schrift- en kenniscultuur. Ook de Karolingische Renaissance in het Frankische Rijk viel dus binnen een mondiaal patroon. Naast deze twee wendingen vond in de wereldhandel een structurele verandering plaats. Alles bij elkaar genomen kunnen de jaren omstreeks 750 worden beschouwd als een scharniermoment in de wereldgeschiedenis.
Voor de goede orde: dit boek telt geen 500+ bladzijdes, zoals Goodreads beweert, maar 'slechts' 264 (plus noten, bibliografie en index), maar ik was echt verrast door hoeveel informatie Kaptein in het boek steekt.
Hoe de Wereld Veranderde Rond het Jaar 750 gaat exact waarover de titel zegt dat het gaat: verschuivingen in de bekende, dus Oude, wereld rond 750 en erna (ruwweg van 700 tot de naweeën in 1000). Het gaat dus over de, zoals hij het zelf verwoordt, Afro-Euraziatische wereld (waarbij Afrika grotendeels begrensd wordt door de Sahara en de oostkust en Europa tot de Middellandse Zee en het Frankische Rijk), omdat die werelddelen nu eenmaal met elkaar in verbinding stonden (en Amerika dus niet).
Wat dit boek zo aantrekkelijk maakt, is dat er ontzettend veel informatie gegeven wordt over allerlei verschillende rijken, van de Oemayyaden in Al-Andalus tot de Sailendra (nooit eerder van gehoord!) op Java. Dat klinkt alsof het ontzettend complex en alomvattend is, maar al bij al valt dat wel mee. De hoofdstukken zijn maximaal een stuk of vijftien bladzijdes lang en verdeeld in paragrafen van hoogstens drie à vier bladzijdes, wat betekent dat zelfs mensen die minder thuis zijn in dit soort materie en boeken het gemakkelijk zullen kunnen volgen, gewoonweg omdat het in hapklare brokken is gesplitst. Als je wilt, kun je dit op je gemak opdelen en verspreiden over meerdere weken (of je leest het zoals ik in twee dagen uit natuurlijk).
Het gaat over allerlei wendingen op politiek-religieus, schriftelijk en handelsvlak, wat ervoor zorgt dat er ook veel aandacht uitgaat naar 'de gewone man' en niet alleen maar naar koningen en raja's en khans of religieuze figuren. Ook handelaars, reizigers, wetenschappers en veel meer komen aan bod. Je krijgt op bepaalde momenten echt een goed beeld van hoe de mensen leefden. Ik heb veel bijgeleerd, over van alles en nog wat, van dingen dicht bij huis tot gebeurtenissen die zich duizenden kilometers verderop afspeelden. En daar doen we het voor in dit soort boeken.
De rode draad in dit boek is het gegeven dat er zich rond 750 allemaal van die wendingen voor hebben gedaan over de hele toendertijd bekende wereld. Toen ik eraan begon, vreesde ik wel lichtjes dat de auteur het niet zou kunnen laten om allerlei vage verbanden tussen die wendingen te gaan trekken die toch niet wetenschappelijk aantoonbaar zijn, maar ook dat is zeker niet het geval. In het afsluitende hoofdstuk gaat hij wel in op een eventuele samenhang van al die gebeurtenissen, maar hij verwoordt het zelf ook allemaal erg voorzichtig en omfloerst. Zo hoort het ook als je 't mij vraagt - eventuele verbanden zijn maar heel zwak. Dat die verbanden dus grotendeels afwezig blijven, maakt het trouwens nog gemakkelijker om het boek op te delen in aparte stukken, want al is er soms wel een voortgang van het ene hoofdstuk naar het volgende aanwezig, dat is ook lang niet altijd zo. Zeker als er van de ene plek naar de andere wordt gesprongen, begint er meestal gewoon een totaal andere geschiedenis.
De schrijfstijl van Kaptein is ook erg toegankelijk voor iedereen. Ja, hij gebruikt soms wel eens dure woorden, maar in een boek als dit mag dat ook, het dient om iets bij te leren - dat kan dan evengoed op taalkundig vlak. Het Nederlands is verder ook zeer vlot leesbaar. Enig nadeel: er stonden wel wat irritante grammaticafouten in het boek. Ze zijn van die aard dat de meeste lezers het niet zal opvallen, denk ik, maar mensen met een achtergrond in talen helaas dus wel. En op een paar fouten kijk ik niet, maar dit waren er wel wat te veel van het goede. Maar ach ja, dat is ook maar een minuscule opmerking. In het algemeen kan ik zeggen dat dit een zeer sterk boek is, zeker de moeite om op te pakken - en te kopen, zoals ik ga doen!