Hoelang blijven onze verhalen bestaan, nadat wij zelf verdwenen zijn? Een toevallige vondst van een oud boekje. Een bijna vergeten auteur. Een conversatie door tijd en ruimte.
Wanneer een schrijver de verhalenbundel ‘Het Ongemak’ van Piet Apol ontdekt in een boekenruilkastje, gaat hij op zoek naar antwoorden. Het oude boekje vertrekt op reis, kriskras door Vlaanderen en Nederland, om herontdekt te worden door lezers en schrijvers van vandaag.
Zij doen de verhalen van Piet Apol herleven in hun eigen verhalen, die je in deze bundel vindt. Ze onttrekken het werk van Apol aan de vergetelheid en zoeken aansluiting bij een nieuw publiek.
19 fantastische, absurde of gewoon ver-vreemdende verhalen, geschreven door gevestigde auteurs van de hedendaagse verbeeldingsliteratuur, maar ook door nieuwe talenten. Duik onder in een wereld van rode vogels, denkfouten, vervagende identiteiten en surrealistische werkelijk-heden.
Bevat verhalen Rob Geukens, Bruno Lowagie, Charles Van Wettum, Jens De Vylder, Dolf Wagenaar, Finn Audenaert, Maïté Boone, Peter Eijk, Guido Eekhaut, Laura Scheepers, Lucas Helskens, Hervé Suys, Jasper Polane, Frank Norbert Rieter, Frank Roger, Marco Knauff, Johan Klein Haneveld en Ruben De Baerdemaeker
9 Een van de beste Nederlandstalige verhalenbundels die ik de laatste tijd gelezen heb en met een uniek uitgangspunt, dat ook al hebben de verhalen hetzelfde uitgangspunt toch telkens zorgt voor een aangenaam gevoel van vervreemding en soms verbijstering en steeds blijft verrassen. Het niveau ligt hoog en ik heb het idee dat alle auteurs die aan dit project meededen hun beste beentje hebben voorgezet. Het zijn allemaal vrij korte verhalen, wat zorgt voor een vlotte afwisseling. De bundel is ook goed geredigeerd. Een waardig eerbetoon aan auteur Piet Apol, die onterecht vergeten is geraakt, en zijn bundel 'Het ongemak'. Apol schreef absurdistische verhalen die doen denken aan het werk van Kafka en Belcampo, maar met een eigen sfeer. Ik schreef in mijn recensie van 'Het ongemak': 'Zijn hoofdpersonages zijn mensen die zichzelf ervaren als anders dan anderen. De verwachtingen van de wereld om hen heen zorgen ervoor dat ze een rol moeten spelen - maar wie zijn ze werkelijk? Is wat ze doen - de rol die ze spelen - wel zinvol of raken ze zichzelf kwijt?' Dezelfde thematiek komt duidelijk naar voren in de verhalen in 'De vondst'. De meeste anthologieën in het Nederlandse taalgebied bevatten vooral SF- en fantasyverhalen, maar hier vinden we een bundel met meer absurdistische fictie - magisch realisme? Slipstream? Het is niet meer dan logisch dat Frank Roger hier ook aan meewerkte, want zijn werk komt er altijd al dicht bij in de buurt, maar nu is er een hele bundel die je als lezer net wat anders laat kijken naar je eigen omgeving en je aannames en veronderstellingen. Denkfouten liggen op de loer ... Bruno Lowagie opent de bundel met 'Brief aan Rob', waarbij hij veel elementen uit het werk van Apol in sneltreinvaart de revue laat passeren en daarmee de toon zet voor de bundel. Charles van Wettum schrijft met 'De aap' nu eens geen SF, maar blijkt ook heel goed in het oproepen van de sfeer van het Nederland van de jaren '50, jongens onder elkaar en de opwinding van een langstrekkend circus. Een mooi verhaal met een mooie clou! Jens de Vylder brengt in 'De Centrale' een knap staaltje Kafkaiaanse dystopie ... Dolf Wagenaar komt met 'De bereiding' met een heerlijk absurdistisch verhaal waarin inderdaad een fraaie denkfout centraal staat. Goed geschreven en ik las het met een brede glimlach ... 'Eivol' van Finn Audenaert gaat over een 'completist'. Ik vond zelf dat dit verhaal iets teveel wilde doen voor een kort verhaal. Alleen al het 'completist' zijn volstond voor een plot. Ook het lot van de hoofdpersoon had iets beter kunnen aansluiten op dat van de pizzastukken. Maar Audenaert heeft wel een fijne absurdistische schrijfstijl met veel humor en ik las dit verhaal grijnzend. Maïté Boone komt met een gevoelig portret van een verwarde man in 'De veranderde wereld'. Peter Eijk laat zien een opkomend talent te zijn met 'Wanneer het licht dooft' met een verhaal over iemand die de sterren een voor een ziet uitgaan. Sterk einde ook. Nog een verhaal van Bruno Lowagie: 'Dubbelganger'. Rauw, maar geloofwaardig, over een man die ontevreden is over zijn relatie maar met zichzelf in conflict komt. Ik genoot ervan, al denk ik zelf niet dat Apol over zo'n hoofdpersoon had geschreven. Maar dat is het mooie van deze bundel, dat schrijvers de thema's en ideeën een stapje verder brengen. Guido Eekhaut schrijft over een wel heel bijzonder telefoongesprek in 'Op het bed'. Laura Scheepers is van de partij met 'Kwijt', een emotioneel gevoelig verhaal (haar sterke kracht) over iemand die steeds vaker dingen kwijt is en daar allerhande verklaringen voor zoekt. 'Afstandig' van Lucas Helskens heeft ook weer een mooi bijzonder uitgangspunt. Hervé Suys laat zien de kunst van het absurde korte verhaal perfect te beheersen in 'Jules, Jimmy en Vincent in het postkantoor'. Ik zal er niet te veel van verklappen, maar het was fantastisch. 'Het ligbad' van Jasper Polane is mooi door de beschrijving van de veranderingen die plaatsvinden bij de buren van de hoofdpersoon ... 'Een ander huis' van Frank Norbert Rieter is een literair pareltje, heel mooi geschreven met fantastische details en een goed werkend gevoel van vervreemding. Een verstild einde maakt het helemaal af. Een hoogtepunt van de bundel. Mooi om ook weer een verhaal van Marco Knauff te lezen, die in deze bundel staat met 'Ergens in de verte', over een man die zijn verbinding met het verleden langzaam kwijtraakt. De mentale toestand van de hoofdpersoon was goed getroffen, vond ik. 'De oude schrijver' was het verhaal van Rob Geukens waarmee het allemaal begon. Een fantastische hommage aan Piet Apol, met iemand die in een ruilbibliotheek een boek vindt dat hijzelf heeft geschreven. Er zijn alleen twee problemen: het manuscript is nog niet af, en dit boek is tientallen jaren geleden verschenen. Geukens is een van mijn favoriete hedendaagse auteurs van speculatieve korte verhalen. Ikzelf sta in deze bundel met het verhaal 'Een achterhaald leven', waarin ik de ideeën van Apol een SF-twist geef. Lees ook het voorwoord en het nawoord! Ik raakte er ontroerd van te lezen hoe dit project groeide en hoe een auteur wiens werk vergeten was opeens toch weer gelezen werd ... Absoluut een aanrader!
NB: Mijn korte verhaal 'De bereiding' staat ook in deze bundel, maar laat ik in onderstaande review buiten beschouwing.
'Deze verhalen werden geschreven als eerbetoon aan de verhalen van Piet Apol. Ze vormen een soort echo van zijn ideeën. (...) Ik hoop (...) dat je tijdens het lezen het gevoel krijgt dat de wereld van deze verhalen, de concepten die worden aangeraakt, ook buiten het kader van het verhaal bestaan en weerklank vinden.' Dit schrijft de samensteller en bedenker van deze bundel, Rob Geukens, in het nawoord ('Conversaties'). Mijns inziens is dat erg goed gelukt. Ik was een van de schrijvers die de verhalen van de 'vergeten' schrijver Piet Apol te lezen kreeg en heb geprobeerd in zijn geest ook een verhaal te schrijven. Maar wat is dan die geest? In het voorwoord van de bundel bespreekt Rob Geukens het werk van Apol. Hoewel een opsomming natuurlijk nooit alles goed weergeeft, denk ik dat de volgende zaken kenmerkend zijn voor de verhalen van Apol: de verhalen zijn absurdistisch, enigszins vergelijkbaar met die van Franz Kafka; de verhalen zijn ietwat symbolistisch; de verhalen bevatten gewoonlijk een open einde (à la Wachten op Godot); en, zoals Geukens het zelf goed verwoordt: 'Apol speelt vaak met de vraag wat realiteit is, en wat ingebeeld, ook wat zelfbeeld en identiteit betreft.' De hoofdpersonages zijn vaak 'zonderling', horen er niet echt bij - wederom te vergelijken met de hoofdpersonages van Kafka. Maar liefst 19 schrijvers hebben een bijdrage aan de bundel geleverd (en de dochter van Apol heeft de bundel voorzien van een cover-illustratie). Het is interessant en leuk om te zien hoe de schrijvers hebben gespeeld met bovenstaande kenmerken. De meeste schrijvers gaan ook verder dan alleen een imitatie, bijvoorbeeld door het verhaal in deze tijd of zelfs in de toekomst te laten afspelen. Ik zal niet alle verhalen bespreken, maar zal er enkele uitlichten die mij het meest aanspraken. In het vlot geschreven 'De aap' van Charles van Wettum (die gewoonlijk sf schrijft) heeft de jongen Piet, die wat buiten de groep valt, een bijzondere ontmoeting met een circusaap. Dat absurdisme zich ook uitstekend leent voor het humoristische blijkt uit meer verhalen in de bundel, met name in het verhaal 'Eivol' van Finn Audenaert over een koppige ornitholoog. Als ik het goed heb begrepen, is 'Wanneer het licht dooft' van Peter Eijk een Apol-variatie met een meer geëngageerde inhoud, waarin iedereen voorbij lijkt te gaan aan de werkelijke werkelijkheid - behalve de hoofdpersoon. Een intrigerend verhaal. 'Jules, Jimmy en Vincent in het postkantoor' van Hervé Suys vind ik een zeer geslaagd experiment: een verhaal dat een Droste-effect herbergt, maar tegelijkertijd een open einde heeft. 'Het ligbad' van Jasper Polane plaatst meer het grimmige en vreemde (horror, weird fiction?), iets wat de verhalen van Apol ook vaak bevatten, meer naar de voorgrond. 'Een ander huis' van Frank Norbert Rieter las ik als een ode aan originaliteit en oorspronkelijkheid. Het benadrukt tevens het apart-zijn en het anders-denken uit de verhalen van Apol. 'De verborgen gemeenschap' van Frank Roger was ook erg origineel - ik zal een lege tafel met (bijna) lege kopjes koffie nooit meer hetzelfde zien als vroeger. 'Ergens in de verte' van Marco Knauff vond ik aangrijpend. Het deed me wat denken aan het lied 'De oude man' van Ramses Shaffy. Johan Klein Haneveld geeft met 'Een achterhaald leven' een geslaagde sf-draai aan een verder typisch Apol-verhaal, compleet met open einde. Ten slotte moet natuurlijk het sterke verhaal van Rob Geukens zelf genoemd worden, dat al eerder in de periodiek Fantastische Vertellingen verscheen, een soort diorama van de verhalen van Piet Apol en daarmee ook een ode aan hem. Het zal wel de bescheidenheid zijn die Geukens parten heeft gespeeld, want eigenlijk had dit natuurlijk het openingsverhaal moeten zijn, in plaats van het een-na-laatste. Moet de lezer Piet Apol nou kennen om deze bundel te lezen? Nee, zeker niet, eerder andersom! Deze bundel geeft als een soort kaleidoscoop de geest van het werk van Apol weer in verhalen die allemaal goed te lezen zijn zonder enige kennis van Apol. Het zou natuurlijk het mooiste zijn als de lezer daarna op zoek gaat naar het werk van Apol zelf. Geukens is in elk geval van plan om in 2027, wanneer de auteursrechten verlopen, het werk van Apol te herpubliceren, iets dat ik alleen maar kan toejuichen.
Disclaimer: Er staat een verhaal van mij in deze bundel.
Ik vond dit zo een inspirerend project. Rob Geukens vond een bundel van de 'vergeten' schrijver, Piet Apol. De bundel werd rondgestuurd langs Vlaamse en Nederlandse genre schrijvers, die allen een verhaal voor de bundel aanleverden in de stijl van Apol. Een zeer geslaagd experiment!
Persoonlijke hoogtepunten waren de verhalen van Charles van Wettum, Frank Norbert Rieter en Johan Klein Haneveld.