What do you think?
Rate this book
Democratie en totalitarisme
Claude Lefort over democratie en totalitarisme
In Democratie en totalitarisme zijn de invloedrijkste opstellen van de Franse denker Claude Lefort samengebracht. Lefort laat overtuigend zien dat de kwetsbaarheid van de democratie juist ook haar kracht is. Voor democratie is essentieel dat de macht als ‘lege plaats’ verschijnt. Zij mag slechts tijdelijk bezet zijn, anders dreigt het gevaar van totalitarisme. In de huidige geopolitieke constellatie is het denken van Lefort relevanter dan ooit.
Voor deze bundel selecteerden vertalers Pol van de Wiel en Bart Verheijen samen met Donald Loose Leforts belangrijkste werken over democratie en de totalitaire verleiding. Bastiaan Rijpkema, bijzonder hoogleraar Verdraagzaamheid en hoogleraar Encyclopedie van de Rechtswetenschap, schreef een voorwoord voor de bundel.
In Democratie en totalitarisme zijn de invloedrijkste opstellen van de Franse denker Claude Lefort samengebracht. Lefort laat overtuigend zien dat de kwetsbaarheid van de democratie juist ook haar kracht is. Voor democratie is essentieel dat de macht als ‘lege plaats’ verschijnt. Zij mag slechts tijdelijk bezet zijn, anders dreigt het gevaar van totalitarisme. In de huidige geopolitieke constellatie is het denken van Lefort relevanter dan ooit.
Voor deze bundel selecteerden vertalers Pol van de Wiel en Bart Verheijen samen met Donald Loose Leforts belangrijkste werken over democratie en de totalitaire verleiding. Bastiaan Rijpkema, bijzonder hoogleraar Verdraagzaamheid en hoogleraar Encyclopedie van de Rechtswetenschap, schreef een voorwoord voor de bundel.
208 pages, Paperback
Published November 11, 2024
2 people are currently reading
7 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 4 of 4 reviews
October 29, 2025
Iedere dag worden we weer getrakteerd op nieuwe verrassingen vanuit het Witte Huis. Niet alleen worden waarheden en leugens op een ongelooflijke manier door elkaar gehaald, ook de rekbaarheid van de democratie onder druk van een autocraat, die zegt de volkswil te vertolken, is verbijsterend. De Republikeinse senatoren die hun mond houden, de ministers die recht praten wat krom is, de tech-miljardairs die zijn voeten kussen, de libertariërs die de overheid afbreken, en het volk dat het allemaal geweldig vindt, als de amusementswaarde maar hoog is en de benzine goedkoop blijft.
De kwetsbaarheid van de democratie is het centrale thema van de Franse filosoof Claude Lefort (1924-2010). Zijn grootste zorg was de ontsporing van de democratie onder het linkse streven naar meer gelijkheid en een ‘nieuwe maatschappij’ waarvoor de staat wordt ingezet en de maatschappij uiteindelijk geheel overgenomen. Om de macht vervolgens definitief veilig te stellen wordt de oppositie uitgeschakeld en uiteindelijk de hele maatschappij geknecht. Hij keek in de jaren vijftig en zestig dan vooral naar de communistische landen in Oost-Europa, maar hetzelfde gaat op voor het huidige Rusland, in naam nog een democratie maar in wezen een politiestaat, waar de oppositie met harde hand wordt uitgebannen en het hele maatschappelijke leven ondergeschikt is gemaakt aan de politieke macht, in concreto aan imperiale machtsdromen. Dat het gevaar tegenwoordig meer uit rechtse hoek komt, daar was hij zich toentertijd (1980) minder van bewust.
In een democratische samenleving moet de macht ondergeschikt zijn aan het recht. In de feodale tijd was het recht ingekerfd in de troon van de heerser, in de democratie wordt de wet los gemaakt en boven de macht gesteld. De macht wordt slechts voor een beperkte periode gekozen door het volk. In die zin is de plaats van de macht “leeg”. In de praktijk is er echter alle ruimte om de rechterlijk macht te negeren, nieuwe wetten te maken, vriendjes in het Hooggerechtshof te benoemen, fake verkiezingen te organiseren, en zo een farce te maken van de rechtsstaat. Claude Lefort benadrukt dat ‘democratie’ en ‘totalitarisme’, twee loten zijn aan dezelfde stam en dat er een glijdende schaal is tussen democratie, autocratie en totalitarisme, zoals Mussolini, Hitler en Stalin al eerder hebben laten zien.
Deze bundel Democratie en totalitarisme, is een gedeeltelijke heruitgave van de essaybundel Wat is politiek? uit 2016, met essays uit de Franse bundel l’Invention démocratique (1981). Een vertaling van enkele van deze essays was eerder al uitgegeven in 1992 onder de titel Het democratisch tekort, met een inleiding van Donald Loose.
De verschillende essays behandelen thema's als de logica van het totalitarisme, het respect voor de wet, democratie en vertegenwoordiging, grenzen aan de politiek, mensenrechten, zelfbestuur, en de verzorgingsstaat.
De samenstellers en vertalers Pol van der Wiel, als docent verbonden aan de juridische faculteit van de Universiteit van Maastricht, en Bart Verheijen, universitair docent bij het Instituut voor Geschiedenis aan de Universiteit Leiden, hebben de bundel voorzien van een inleiding, waarin ze stellen dat niemand meer de macht kan belichamen, zoals de koningen ten tijde van het ancien regime. Maar is dit wel zo?
Lefort maakt duidelijk dat de democratie makkelijk kan ontaarden in totalitarisme. Maar wat niet zo de nadruk krijgt, is juist het verlangen van de totalitaire macht om de positie van de oude vorst in te nemen. Natuurlijk, in een democratie is de macht symbolisch en tijdelijk, maar in een totalitaire staat heeft de macht toch snel een imperiale mantel om en zijn de bestuurstermijnen voor eeuwig oprekbaar, zoals Poetin en Xi Jinping laten zien. De situatie in de VS is misschien anders, want nog geen totalitaire staat, maar de democratie wordt wel een lachertje, met Trump als clown, die ook de verkiezingen als een populariteitspoll ziet en wat graag zou opgaan voor een derde of vierde termijn.
Machiavelli stelt dat de vorst moet bemiddelen tussen het volk en de elite, zonder naar beide kanten ongeloofwaardig te worden. Het heeft er toch veel weg van dat Trump puur kiest voor het volk en permanent de elite schoffeert door het terugdraaien van liberale waarden en afbraak van het intellectuele erfgoed. De beloftes van rijkdom naar het volk, het opkomen voor eigen belang en geldelijk gewin, het ex cathedra spreken via Truth social, overgoten met idiote leugens en verdraaiingen, heeft voor de helft van de Amerikaanse bevolking kennelijk voldoende amusementswaarde en beantwoordt goed aan hun gevoelens van wraak ten opzichte van de elite. Dat de techmiljardairs zich hebben losgemaakt van de Democraten en nu hun libertaire agenda doordrukken, maakt de situatie nog ernstiger.
Het werk en de essays van Claude Lefort helpen zeker de situatie te analyseren en te begrijpen. Helaas ziet hij meer gevaar in links, met name het permanente streven naar meer ‘gelijkheid’, dan dat hij het rechts-populisme of het neoliberalisme op de korrel neemt. Die kwamen natuurlijk ook pas later op, maar daardoor voelt zijn werk, anders dan de werken van politieke denkers als Machiavelli en de Tocqueville, toch enigszins gedateerd aan.
Voor een korte inleiding in het gedachtengoed van Claude Lefort is het goed de bespreking van Het democratisch tekort, nog eens na te lezen. Zie: Civis Mundi #122
Donald Loose heeft recent een omvangrijke studie over Claude Lefort gepubliceerd onder de titel De lege plaats van de macht, waarin hij de inspiratiebronnen en de receptie van het werk van Claude Lefort uitvoerig behandelt. Zie Civis Mundi #156
Een uitgebreide bespreking van de essaybundel is te lezen op Civis Mundi #155
De kwetsbaarheid van de democratie is het centrale thema van de Franse filosoof Claude Lefort (1924-2010). Zijn grootste zorg was de ontsporing van de democratie onder het linkse streven naar meer gelijkheid en een ‘nieuwe maatschappij’ waarvoor de staat wordt ingezet en de maatschappij uiteindelijk geheel overgenomen. Om de macht vervolgens definitief veilig te stellen wordt de oppositie uitgeschakeld en uiteindelijk de hele maatschappij geknecht. Hij keek in de jaren vijftig en zestig dan vooral naar de communistische landen in Oost-Europa, maar hetzelfde gaat op voor het huidige Rusland, in naam nog een democratie maar in wezen een politiestaat, waar de oppositie met harde hand wordt uitgebannen en het hele maatschappelijke leven ondergeschikt is gemaakt aan de politieke macht, in concreto aan imperiale machtsdromen. Dat het gevaar tegenwoordig meer uit rechtse hoek komt, daar was hij zich toentertijd (1980) minder van bewust.
In een democratische samenleving moet de macht ondergeschikt zijn aan het recht. In de feodale tijd was het recht ingekerfd in de troon van de heerser, in de democratie wordt de wet los gemaakt en boven de macht gesteld. De macht wordt slechts voor een beperkte periode gekozen door het volk. In die zin is de plaats van de macht “leeg”. In de praktijk is er echter alle ruimte om de rechterlijk macht te negeren, nieuwe wetten te maken, vriendjes in het Hooggerechtshof te benoemen, fake verkiezingen te organiseren, en zo een farce te maken van de rechtsstaat. Claude Lefort benadrukt dat ‘democratie’ en ‘totalitarisme’, twee loten zijn aan dezelfde stam en dat er een glijdende schaal is tussen democratie, autocratie en totalitarisme, zoals Mussolini, Hitler en Stalin al eerder hebben laten zien.
Deze bundel Democratie en totalitarisme, is een gedeeltelijke heruitgave van de essaybundel Wat is politiek? uit 2016, met essays uit de Franse bundel l’Invention démocratique (1981). Een vertaling van enkele van deze essays was eerder al uitgegeven in 1992 onder de titel Het democratisch tekort, met een inleiding van Donald Loose.
De verschillende essays behandelen thema's als de logica van het totalitarisme, het respect voor de wet, democratie en vertegenwoordiging, grenzen aan de politiek, mensenrechten, zelfbestuur, en de verzorgingsstaat.
De samenstellers en vertalers Pol van der Wiel, als docent verbonden aan de juridische faculteit van de Universiteit van Maastricht, en Bart Verheijen, universitair docent bij het Instituut voor Geschiedenis aan de Universiteit Leiden, hebben de bundel voorzien van een inleiding, waarin ze stellen dat niemand meer de macht kan belichamen, zoals de koningen ten tijde van het ancien regime. Maar is dit wel zo?
Lefort maakt duidelijk dat de democratie makkelijk kan ontaarden in totalitarisme. Maar wat niet zo de nadruk krijgt, is juist het verlangen van de totalitaire macht om de positie van de oude vorst in te nemen. Natuurlijk, in een democratie is de macht symbolisch en tijdelijk, maar in een totalitaire staat heeft de macht toch snel een imperiale mantel om en zijn de bestuurstermijnen voor eeuwig oprekbaar, zoals Poetin en Xi Jinping laten zien. De situatie in de VS is misschien anders, want nog geen totalitaire staat, maar de democratie wordt wel een lachertje, met Trump als clown, die ook de verkiezingen als een populariteitspoll ziet en wat graag zou opgaan voor een derde of vierde termijn.
Machiavelli stelt dat de vorst moet bemiddelen tussen het volk en de elite, zonder naar beide kanten ongeloofwaardig te worden. Het heeft er toch veel weg van dat Trump puur kiest voor het volk en permanent de elite schoffeert door het terugdraaien van liberale waarden en afbraak van het intellectuele erfgoed. De beloftes van rijkdom naar het volk, het opkomen voor eigen belang en geldelijk gewin, het ex cathedra spreken via Truth social, overgoten met idiote leugens en verdraaiingen, heeft voor de helft van de Amerikaanse bevolking kennelijk voldoende amusementswaarde en beantwoordt goed aan hun gevoelens van wraak ten opzichte van de elite. Dat de techmiljardairs zich hebben losgemaakt van de Democraten en nu hun libertaire agenda doordrukken, maakt de situatie nog ernstiger.
Het werk en de essays van Claude Lefort helpen zeker de situatie te analyseren en te begrijpen. Helaas ziet hij meer gevaar in links, met name het permanente streven naar meer ‘gelijkheid’, dan dat hij het rechts-populisme of het neoliberalisme op de korrel neemt. Die kwamen natuurlijk ook pas later op, maar daardoor voelt zijn werk, anders dan de werken van politieke denkers als Machiavelli en de Tocqueville, toch enigszins gedateerd aan.
Voor een korte inleiding in het gedachtengoed van Claude Lefort is het goed de bespreking van Het democratisch tekort, nog eens na te lezen. Zie: Civis Mundi #122
Donald Loose heeft recent een omvangrijke studie over Claude Lefort gepubliceerd onder de titel De lege plaats van de macht, waarin hij de inspiratiebronnen en de receptie van het werk van Claude Lefort uitvoerig behandelt. Zie Civis Mundi #156
Een uitgebreide bespreking van de essaybundel is te lezen op Civis Mundi #155
April 9, 2025
Interessant boek, maar ik heb het gevoel dat er na de inleiding niet veel nieuwe inzichten (bij mij) bijkwamen.
April 19, 2025
7,8/10
Op het niveau van de symbolische orde fonkelt de moderne democratie als een bekoorlijke staatsgodin
Op het niveau van de symbolische orde fonkelt de moderne democratie als een bekoorlijke staatsgodin
Displaying 1 - 4 of 4 reviews