What do you think?
Rate this book
Frivoliteit: waarom we niet altijd ernstig kunnen zijn
Deze donkere tijden vragen om een filosofische kijk op de lichtheid van het leven
De geest van ernst is in vele gedaanten onder ons en dringt ons allerlei verantwoordelijkheden op. Tegelijk verlangen we er soms naar om domweg gelukkig te zijn, ons te vermaken of te dansen als dwazen. Socrates beweerde dat een gedachteloos bestaan geen leven voor de mens was, maar hoort een kleine dosis onnadenkendheid niet ook tot het goede leven? Hoeveel vrolijke onschuld kunnen we ons veroorloven in een wereld waarin de permanente noodtoestand heerst? Peter Venmans laat op speelse wijze zien dat we frivoliteit ernstig nodig hebben.
De geest van ernst is in vele gedaanten onder ons en dringt ons allerlei verantwoordelijkheden op. Tegelijk verlangen we er soms naar om domweg gelukkig te zijn, ons te vermaken of te dansen als dwazen. Socrates beweerde dat een gedachteloos bestaan geen leven voor de mens was, maar hoort een kleine dosis onnadenkendheid niet ook tot het goede leven? Hoeveel vrolijke onschuld kunnen we ons veroorloven in een wereld waarin de permanente noodtoestand heerst? Peter Venmans laat op speelse wijze zien dat we frivoliteit ernstig nodig hebben.
- GenresNonfiction
199 pages, Kindle Edition
Published March 20, 2025
About the author
Peter Venmans
12 books6 followersPeter Venmans is een Vlaamse hispanist, filosoof en schrijver.
Peter Venmans in de Nederlandstalige Wikipedia
Peter Venmans is een Vlaamse hispanist, philosopher and writer.
Peter Venmans in de Nederlandstalige Wikipedia
Peter Venmans is een Vlaamse hispanist, philosopher and writer.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 10 of 10 reviews
May 1, 2025
Ik liefhebber maar wat in de filosofie maar het komt mij voor dat de botheid of ultieme ongrijpbaarheid van het instrument “taal” filosofen blijvend met kopzorgen opzadelt maar hen ook vastheid van betrekking garandeert. Geen begrip of concept raakt eindelijk gedefinieerd en er is altijd wel ruimte om er nog eens omheen te cirkelen.
Neem nu “frivoliteit”, niet direct een filosofisch concept van eerste rang, maar probeer de betekenis maar eens vast te leggen. Peter Venmans schreef er een heerlijk boek over. Niet te veel maar net genoeg ernst, goed gedoseerd. De kernboodschap lijkt me dan ook dat we als mensen en als maatschappij best de scherpslijpers, de zeloten, de zuiveren-in-de-leer, de puriteinen en andere hardhoofdigen voldoende weerwerk moeten bieden.
Venmans neemt ons mee op een wandeling in de westerse filosofie grofweg van de Verlichting tot nu (geen oude Grieken) langs filosofen en denkrichtingen waar “frivoliteit” expliciet of impliciet van betekenis waren: vermijd lichtzinnigheid, wees verantwoordelijk! Of: waardeer de vreugde en de humor. Durf spelen!
De filosofische stellingen worden geflankeerd door veelal recente voorbeelden uit de politieke geschiedenis en van culturele expressies. Bijvoorbeeld het iets tè frivole geloof in het einde van de geschiedenis na de val van de Berlijnse muur of hoe een “frivole” Française in de roman en film “Babette’s feest” ook een van zondebesef doordrongen Deens dorp geestelijk bevrijdt.
Ik zeg u nog: rationalisme, Pascal, sprezzatura, rococo, biopolitiek, postmodern, Nietzsche, Mandeville, Kundera, …Slechts een beperkte greep uit de plekken waar wordt haltgehouden in een vlotte vertelstijl die toch complexe dingen niet mijdt.
Ik las eerder “Discretie” van hem en “Gastvrijheid” ligt hier nog te wachten. Venmans lijkt zijn formule om filosofieboeken te schrijven te consolideren: neem een relevant begrip voor onze tijd (en in onze cultuur) en ga eens na wat daar zoal over te vinden is. Over “Vrijheid” en “Rechtvaardigheid” is er al voorraad genoeg.
Neem nu “frivoliteit”, niet direct een filosofisch concept van eerste rang, maar probeer de betekenis maar eens vast te leggen. Peter Venmans schreef er een heerlijk boek over. Niet te veel maar net genoeg ernst, goed gedoseerd. De kernboodschap lijkt me dan ook dat we als mensen en als maatschappij best de scherpslijpers, de zeloten, de zuiveren-in-de-leer, de puriteinen en andere hardhoofdigen voldoende weerwerk moeten bieden.
Venmans neemt ons mee op een wandeling in de westerse filosofie grofweg van de Verlichting tot nu (geen oude Grieken) langs filosofen en denkrichtingen waar “frivoliteit” expliciet of impliciet van betekenis waren: vermijd lichtzinnigheid, wees verantwoordelijk! Of: waardeer de vreugde en de humor. Durf spelen!
De filosofische stellingen worden geflankeerd door veelal recente voorbeelden uit de politieke geschiedenis en van culturele expressies. Bijvoorbeeld het iets tè frivole geloof in het einde van de geschiedenis na de val van de Berlijnse muur of hoe een “frivole” Française in de roman en film “Babette’s feest” ook een van zondebesef doordrongen Deens dorp geestelijk bevrijdt.
Ik zeg u nog: rationalisme, Pascal, sprezzatura, rococo, biopolitiek, postmodern, Nietzsche, Mandeville, Kundera, …Slechts een beperkte greep uit de plekken waar wordt haltgehouden in een vlotte vertelstijl die toch complexe dingen niet mijdt.
Ik las eerder “Discretie” van hem en “Gastvrijheid” ligt hier nog te wachten. Venmans lijkt zijn formule om filosofieboeken te schrijven te consolideren: neem een relevant begrip voor onze tijd (en in onze cultuur) en ga eens na wat daar zoal over te vinden is. Over “Vrijheid” en “Rechtvaardigheid” is er al voorraad genoeg.
April 10, 2025
een geweldig boek!
May 27, 2025
Speeds geschreven boek over waarom we frivoliteit ernstig nodig hebben. Filosofisch feestje van een boek. Peter Venmans kan meeslepend schrijven.
February 17, 2026
Soms had een artikel niet uitgebreid moeten worden tot een boek. Dit begon als een vier-sterren boek - alleen al de vreugde in de taal zelf. Ik las een deel uit de opening voor aan mijn lief.
Maar gaandeweg wordt het steeds meer een opsomming van wat een aantal antifrivole filosofen hebben gezegd, en dat wordt dan afgesloten met de constatering dat het niet frivool is. Ja, dat haalt je de koekoek! Voor de efficiency-fetishisten en de manfluencers is de afwijzing van frivoliteit inderdaad een belangrijk deel van hun insteek. Maar wat missen ze in de menselijke ervaring door die afwijzing?
En daarna gaat het voor mij helemaal mis, logischerwijs bij de zaken die ik zelf ERNSTIG neem. Bij het onderdeel over 'woke' noemt hij Joris Luyendijks Zeven Vinkjes - en daar rees bij mij de vraag of hij Zeven Vinkjes gelezen heeft, laat staan begrepen.
Vervolgens komt hij aan bij het ecologisme, daar gaat hij nogal snel doorheen, concludeert dat het antifrivool is, en gaat door naar de afsluiting. Ho eens even, als het antifrivool is, waarom hebben we dan jarenlang LUDIEKE ACTIES gevoerd? Zou het kunnen zijn dat deze man zijn leven grotendeels heeft gewijd aan 18e eeuwers en dus niet goed op de hoogte is van wat er gebeurt in de onze? Wellicht. Waarschijnlijk zelfs.
Maar daardoor slaagt het niet in haar opzet: een verdediging van de nood aan frivoliteit.
Maar gaandeweg wordt het steeds meer een opsomming van wat een aantal antifrivole filosofen hebben gezegd, en dat wordt dan afgesloten met de constatering dat het niet frivool is. Ja, dat haalt je de koekoek! Voor de efficiency-fetishisten en de manfluencers is de afwijzing van frivoliteit inderdaad een belangrijk deel van hun insteek. Maar wat missen ze in de menselijke ervaring door die afwijzing?
En daarna gaat het voor mij helemaal mis, logischerwijs bij de zaken die ik zelf ERNSTIG neem. Bij het onderdeel over 'woke' noemt hij Joris Luyendijks Zeven Vinkjes - en daar rees bij mij de vraag of hij Zeven Vinkjes gelezen heeft, laat staan begrepen.
Vervolgens komt hij aan bij het ecologisme, daar gaat hij nogal snel doorheen, concludeert dat het antifrivool is, en gaat door naar de afsluiting. Ho eens even, als het antifrivool is, waarom hebben we dan jarenlang LUDIEKE ACTIES gevoerd? Zou het kunnen zijn dat deze man zijn leven grotendeels heeft gewijd aan 18e eeuwers en dus niet goed op de hoogte is van wat er gebeurt in de onze? Wellicht. Waarschijnlijk zelfs.
Maar daardoor slaagt het niet in haar opzet: een verdediging van de nood aan frivoliteit.
May 1, 2025
In de inleiding tot zijn boek bezigt auteur Peter Venmans al volgende woorden: “vrolijke onschuld”, “iets onbenulligs”, “het frivole, vluchtige en futiele”, “het kleine, nutteloze en ondoordachte”, en “de lichtvoetigheid”. Peter Venmans heeft een boek over frivoliteit geschreven dat hij in de inleiding zelf “een genuanceerd, beschrijvend essay” (p.15) noemt. In het nawoord heeft hij het over “dit serieuze maar hopelijk niet al te zwaarwichtige boek over een bij uitstek onserieus onderwerp” (p. 203). Dit zijn typeringen die inderdaad dit boek goed beschrijven.
Peter Venmans is filosoof en hispanist. Zijn filosofische aard komt in dit werk zeker aan bod. We lezen over Pascal, Descartes, Kant, Nietzsche, Marcuse, Sloterdijk en een rits andere, minder bekende denkers. Dit boek heeft zeker een ernstige kant, maar anderzijds maakt de auteur ook met enkele voorbeelden duidelijk wat hij bedoelt met frivoliteit. Zo schrijft hij over de film Babette’s feest (Denemarken, 1987): “De Franse Babette woont in het midden van de negentiende eeuw in Jutland in een bijzonder puriteins milieu. Ze werkt er als kokkin en bereidt voor de strenge, puriteinse gelovigen (die zich tegen aards genot kanten) een typisch Frans feestmaal voor waarvan ze echt smullen en dat hen zal bijblijven.”
Een ander voorbeeld haalt de schrijver uit Woody Allens film Hannah and Her Sisters (1986). Meer bepaald heeft hij het over het personage Mickey Sachs (vertolkt door Woody Allen zelf). Mickey is een hypochonder die vreest dat hij een tumor heeft. Nadat dokters hem duidelijk maken dat er niets met hem scheelt, probeert hij zich te bekeren tot enkele godsdiensten. Maar dat helpt hem niet en in het besef dat hij niet kan leven zonder een god probeert hij nadien zelfmoord te plegen. Na een mislukte zelfmoordpoging doolt hij rond in de stad en gaat hij op goed geluk een bioscoop binnen, waar de film Duck Soup (1933) speelt, een bijzonder lichtvoetige en humoristische film met de Marx Brothers. Het zien hiervan brengt Mickey in een heel andere stemming en onmiddellijk smelt zijn zwaarmoedigheid als sneeuw voor de zon.
Een groot deel van dit boek heeft Venmans gewijd aan de historische antifrivoliteit, die hij voornamelijk vindt in het puritanisme en het rationalisme. Hier is het boek zeker ernstig en passeren vele bekende of minder bekende filosofen en denkers de revue. “Een van de meest radicale uitingen van de Reformatie was het puritanisme, dat zoals de naam het al zegt naar absolute zuiverheid streefde.” (p. 41) Daarmee is de puriteinse houding diametraal gekant tegen elke vorm van frivoliteit: “Puriteinen wantrouwen ook het kleine, onschuldige plezier want de duivel is een meester in zich vermommen en kan zich overal schuilhouden.” (p. 51)
Een andere stroming die zich kant tegen alles wat frivool is, is het rationalisme, dat evenwel radicaal seculier wil zijn en daarin verschilt van het puritanisme. “Beide worden ze echter beheerst door een geest van ernst die alle vormen van frivoliteit wantrouwt en wil uitbannen.” (p.60) Het rationalisme “heeft de neiging tiranniek te worden omdat het meent te weten wat goed is voor iedereen.” (p.62) Het rationalisme oefent een grote aantrekkingskracht uit op praktische geesten, ondernemers, politici en activisten. Dit evolueert in de werksfeer naar professionalisme: het denken in termen van nut en efficiëntie, dat sinds de negentiende eeuw dominant geworden is. “Geloof werd geleidelijk aan vervangen door nutsdenken, devotie door de cultus van de efficiency.” (p.82)
Maar in het historisch verhaal komt een breuk, met name wanneer vanaf de jaren ‘60 de overvloeds- en consumptiemaatschappij ontstaat. “Dat frivoliteit de motor van de vrije markt is, is een waarheid die in de tweede helft van de twintigste eeuw meer dan ooit actueel geworden is.” (p.89) Marketeers spelen in op behoeften van consumenten en creëren die desnoods zelf. De burger wordt veel meer dan producent nu consument. Herbert Marcuse spreekt in dit verband over ”De eendimensionale mens” (1964), Peter Sloterdijk schrijft over “het postmoderne frivoliteitssysteem” in een essay uit 2007. De beeldcultuur uit die tijd (nog voor het internet) past hierbij: getuige Neil Postman en zijn boek We amuseren ons kapot (1985).
Tussen de val van de muur in 1989 en de aanslagen van 11 september 2001 liggen de frivole jaren ’90, wanneer we de illusie hadden dat de geschiedenis voorbij was en iedereen de liberale vrije markt zou omhelzen (Fukuyama).
Maar in de hedendaagse tijd ziet Venmans toch weer ernstige stromingen die de frivoliteit ongenegen zijn. Hij vernoemt onder meer de heropleving van het stoïcisme (via talrijke zelfhulpboeken), het eco-alarmisme (dat in het klimaatprobleem een ernstige bedreiging ziet) en het woke-denken dat evenmin enige vorm van humor of frivoliteit gunstig gezind is.
Na dit historische verhaal wijdt Venmans nog twee hoofdstukken respectievelijk aan Nietzsche en Milan Kundera. Hoewel velen de Duitse filosoof niet zouden associëren met lichtvoetigheid, toch ziet de auteur verbanden, met name met zijn ‘amor fati’, zijn boek De vrolijke wetenschap (1882) en tot slot zijn voorkeur voor het mediterrane leven met onder meer zijn liefde voor de opera Carmen van G. Bizet (en zijn afkeer van de opera’s van Wagner die hij voordien bewonderde).
Het werk van Kundera is zeker verbonden met de lichtvoetigheid, getuige zijn boek De ondraaglijke lichtheid van het bestaan (1984) en zijn debuut De grap uit 1967. Deze geven aanleiding tot enkele interessante bladzijden bij Venmans.
Verder heeft hij het nog uitgebreid over verschillende vorm van spelen, waar frivoliteit om de hoek loert. Helemaal aan het einde van zijn boek wijdt de auteur nog enkele pagina’s aan het schilderij De gelukkige toevalligheden van de schommel (1767-1768) van de rococoschilder Jean-Honoré Fragonard. Een reproductie van dit schilderij siert de cover van Venmans boek en is – typisch voor de rococostijl - zeer frivool. De auteur wijdt er enkele boeiende beschouwingen aan.
Dit boek kan ook gelezen worden als een ideeëngeschiedenis en bevat vele interessante pagina’s. Het onderwerp is op het eerste gezicht zeer lichtvoetig maar geeft toch aanleiding tot zeer boeiende beschouwingen. Lectuur hiervan is zeker aan te raden.
Peter Venmans is filosoof en hispanist. Zijn filosofische aard komt in dit werk zeker aan bod. We lezen over Pascal, Descartes, Kant, Nietzsche, Marcuse, Sloterdijk en een rits andere, minder bekende denkers. Dit boek heeft zeker een ernstige kant, maar anderzijds maakt de auteur ook met enkele voorbeelden duidelijk wat hij bedoelt met frivoliteit. Zo schrijft hij over de film Babette’s feest (Denemarken, 1987): “De Franse Babette woont in het midden van de negentiende eeuw in Jutland in een bijzonder puriteins milieu. Ze werkt er als kokkin en bereidt voor de strenge, puriteinse gelovigen (die zich tegen aards genot kanten) een typisch Frans feestmaal voor waarvan ze echt smullen en dat hen zal bijblijven.”
Een ander voorbeeld haalt de schrijver uit Woody Allens film Hannah and Her Sisters (1986). Meer bepaald heeft hij het over het personage Mickey Sachs (vertolkt door Woody Allen zelf). Mickey is een hypochonder die vreest dat hij een tumor heeft. Nadat dokters hem duidelijk maken dat er niets met hem scheelt, probeert hij zich te bekeren tot enkele godsdiensten. Maar dat helpt hem niet en in het besef dat hij niet kan leven zonder een god probeert hij nadien zelfmoord te plegen. Na een mislukte zelfmoordpoging doolt hij rond in de stad en gaat hij op goed geluk een bioscoop binnen, waar de film Duck Soup (1933) speelt, een bijzonder lichtvoetige en humoristische film met de Marx Brothers. Het zien hiervan brengt Mickey in een heel andere stemming en onmiddellijk smelt zijn zwaarmoedigheid als sneeuw voor de zon.
Een groot deel van dit boek heeft Venmans gewijd aan de historische antifrivoliteit, die hij voornamelijk vindt in het puritanisme en het rationalisme. Hier is het boek zeker ernstig en passeren vele bekende of minder bekende filosofen en denkers de revue. “Een van de meest radicale uitingen van de Reformatie was het puritanisme, dat zoals de naam het al zegt naar absolute zuiverheid streefde.” (p. 41) Daarmee is de puriteinse houding diametraal gekant tegen elke vorm van frivoliteit: “Puriteinen wantrouwen ook het kleine, onschuldige plezier want de duivel is een meester in zich vermommen en kan zich overal schuilhouden.” (p. 51)
Een andere stroming die zich kant tegen alles wat frivool is, is het rationalisme, dat evenwel radicaal seculier wil zijn en daarin verschilt van het puritanisme. “Beide worden ze echter beheerst door een geest van ernst die alle vormen van frivoliteit wantrouwt en wil uitbannen.” (p.60) Het rationalisme “heeft de neiging tiranniek te worden omdat het meent te weten wat goed is voor iedereen.” (p.62) Het rationalisme oefent een grote aantrekkingskracht uit op praktische geesten, ondernemers, politici en activisten. Dit evolueert in de werksfeer naar professionalisme: het denken in termen van nut en efficiëntie, dat sinds de negentiende eeuw dominant geworden is. “Geloof werd geleidelijk aan vervangen door nutsdenken, devotie door de cultus van de efficiency.” (p.82)
Maar in het historisch verhaal komt een breuk, met name wanneer vanaf de jaren ‘60 de overvloeds- en consumptiemaatschappij ontstaat. “Dat frivoliteit de motor van de vrije markt is, is een waarheid die in de tweede helft van de twintigste eeuw meer dan ooit actueel geworden is.” (p.89) Marketeers spelen in op behoeften van consumenten en creëren die desnoods zelf. De burger wordt veel meer dan producent nu consument. Herbert Marcuse spreekt in dit verband over ”De eendimensionale mens” (1964), Peter Sloterdijk schrijft over “het postmoderne frivoliteitssysteem” in een essay uit 2007. De beeldcultuur uit die tijd (nog voor het internet) past hierbij: getuige Neil Postman en zijn boek We amuseren ons kapot (1985).
Tussen de val van de muur in 1989 en de aanslagen van 11 september 2001 liggen de frivole jaren ’90, wanneer we de illusie hadden dat de geschiedenis voorbij was en iedereen de liberale vrije markt zou omhelzen (Fukuyama).
Maar in de hedendaagse tijd ziet Venmans toch weer ernstige stromingen die de frivoliteit ongenegen zijn. Hij vernoemt onder meer de heropleving van het stoïcisme (via talrijke zelfhulpboeken), het eco-alarmisme (dat in het klimaatprobleem een ernstige bedreiging ziet) en het woke-denken dat evenmin enige vorm van humor of frivoliteit gunstig gezind is.
Na dit historische verhaal wijdt Venmans nog twee hoofdstukken respectievelijk aan Nietzsche en Milan Kundera. Hoewel velen de Duitse filosoof niet zouden associëren met lichtvoetigheid, toch ziet de auteur verbanden, met name met zijn ‘amor fati’, zijn boek De vrolijke wetenschap (1882) en tot slot zijn voorkeur voor het mediterrane leven met onder meer zijn liefde voor de opera Carmen van G. Bizet (en zijn afkeer van de opera’s van Wagner die hij voordien bewonderde).
Het werk van Kundera is zeker verbonden met de lichtvoetigheid, getuige zijn boek De ondraaglijke lichtheid van het bestaan (1984) en zijn debuut De grap uit 1967. Deze geven aanleiding tot enkele interessante bladzijden bij Venmans.
Verder heeft hij het nog uitgebreid over verschillende vorm van spelen, waar frivoliteit om de hoek loert. Helemaal aan het einde van zijn boek wijdt de auteur nog enkele pagina’s aan het schilderij De gelukkige toevalligheden van de schommel (1767-1768) van de rococoschilder Jean-Honoré Fragonard. Een reproductie van dit schilderij siert de cover van Venmans boek en is – typisch voor de rococostijl - zeer frivool. De auteur wijdt er enkele boeiende beschouwingen aan.
Dit boek kan ook gelezen worden als een ideeëngeschiedenis en bevat vele interessante pagina’s. Het onderwerp is op het eerste gezicht zeer lichtvoetig maar geeft toch aanleiding tot zeer boeiende beschouwingen. Lectuur hiervan is zeker aan te raden.
January 17, 2026
Mooi boek over het fenomeen frivoliteit, een vorm van gedrag of een object dat plots licht en energiek en ogenschijnlijk nutteloos afsteekt tegen een omgeving die doortrokken is van een serieuzere houding ten opzichte van ‘de dingen’. Een kleine chihuahua bij een Hells Angel, grote oorbellen bij een oud vrouwtje, een militair die gniffelt om een lullige cartoon. Zoals Venmans aangeeft is frivoliteit echter lastig te vangen, zij is niet hetzelfde als lichtheid of clownesk gedrag. Frivoliteit is klein, spontaan en ongedwongen en verdwijnt als je het probeert te grijpen. Een tragische missie dus, om het fenomeen dat niet voor rede vatbaar is op te sporen.
Het eerste deel is erg interessant omdat het de frivoliteit zou nauw mogelijk probeert de naderen. Vervolgens lopen we langs ontwikkelingen in de westerse samenleving die onze houding ten opzichte van de ernst – de grote tegenhanger van frivoliteit – dan wel het frivole bepaalden. Venmans ziet het Puritanisme en het rationalisme als basis van de ernst in onze samenleving. Het puritanisme betreft onze spirituele houding en streeft naar het reinigen van de geest. Zij laat echter weinig ruimte voor spontaniteit, het speelse wordt verdacht. Rationalisme streeft naar het kennen van de wereld volgens principes en optimalisatie daarvan. Maar niet alles is hiermee te vangen. Uiteindelijk blijkt de wereld onverschillig voor onze denkkaders of acties.
Later volgt een analyse van de tijdsgeest anno 2025. Levensvisies op nieuwe ernst (zelfoptimalisatie, fitnessguru’s, woke) en de nieuwe lichtheid (consumentisme, hedonisme) worden besproken. Het zijn boeiende, helder gecategoriseerde observaties al gaat het meer over die lichtheid-ernst-balans dan het gegeven frivoliteit.
Het boek doet zijn ondertitel ‘Waarom we niet altijd ernstig kunnen zijn’ zeker eer aan en er zijn veel originele denkers in opgenomen. De echte frivoliteit blijft buiten bereik, maar dat wist de schrijver ook wel. Ik ga zeker nog meer van Venmans lezen.
Het eerste deel is erg interessant omdat het de frivoliteit zou nauw mogelijk probeert de naderen. Vervolgens lopen we langs ontwikkelingen in de westerse samenleving die onze houding ten opzichte van de ernst – de grote tegenhanger van frivoliteit – dan wel het frivole bepaalden. Venmans ziet het Puritanisme en het rationalisme als basis van de ernst in onze samenleving. Het puritanisme betreft onze spirituele houding en streeft naar het reinigen van de geest. Zij laat echter weinig ruimte voor spontaniteit, het speelse wordt verdacht. Rationalisme streeft naar het kennen van de wereld volgens principes en optimalisatie daarvan. Maar niet alles is hiermee te vangen. Uiteindelijk blijkt de wereld onverschillig voor onze denkkaders of acties.
Later volgt een analyse van de tijdsgeest anno 2025. Levensvisies op nieuwe ernst (zelfoptimalisatie, fitnessguru’s, woke) en de nieuwe lichtheid (consumentisme, hedonisme) worden besproken. Het zijn boeiende, helder gecategoriseerde observaties al gaat het meer over die lichtheid-ernst-balans dan het gegeven frivoliteit.
Het boek doet zijn ondertitel ‘Waarom we niet altijd ernstig kunnen zijn’ zeker eer aan en er zijn veel originele denkers in opgenomen. De echte frivoliteit blijft buiten bereik, maar dat wist de schrijver ook wel. Ik ga zeker nog meer van Venmans lezen.
February 15, 2026
Peter Venmans won met zijn essay over gastvrijheid al eens de Socratesbeker, de prijs voor beste Nederlandstalige filosofieboek. Venmans staat nu met een boek over frivoliteit op de longlist voor diezelfde prijs. Maar waar ik zijn boek over gastvrijheid erg plezierig vond, miste ik in Frivoliteit de diepgang. Gezien het onderwerp hoor ik je al denken: wat had je dan gedacht? Maar toch, voor filosofie had dit voor mij net wat te weinig om het lijf.
In Frivoliteit onderzoekt Venmans het gelijknamige begrip. Hoe kijken mensen in verschillende landen (en met verschillende talen) naar het begrip? Hoe keek men in het verleden naar het begrip? Welke plek nam frivoliteit in ten tijde van het puritanisme en het rationalisme en kunnen we parallellen trekken tussen deze periodes en het hier en nu? In ieder hoofdstuk bekijkt Venmans het begrip ‘frivoliteit’ vanuit een andere invalshoek, aan de hand van voorbeelden uit onder meer de beeldende kunst en film.
Toegankelijk
Venmans heeft een erg fijne, toegankelijke schrijfstijl waarmee hij wat ingewikkeldere zaken inzichtelijk weet te maken voor een groter publiek. Naar filosofiemaatstaven leest Frivoliteit dan ook heel prettig weg. Net als in Gastvrijheid belicht hij een thema telkens vanuit andere invalshoeken, wat leidt tot interessante dwarsverbanden en nieuwe inzichten.
Zo vond ik het wel interessant hoe Venmans de huidige tijd beschrijft als een tijd van hernieuwd puritanisme, een tijd waarin er maar weinig ruimte is voor frivoliteit. In een wereld waarin de ene na de andere crisis volgt, waarin we ons zorgen moeten maken over de toekomst van onze kinderen en de toekomst van onze planeet is er blijkbaar nog maar heel weinig ruimte voor verlichtende, troostende frivoliteit. Voor Venmans zou frivoliteit echter een essentieel onderdeel van ons leven moeten zijn; zij maakt het bestaan immers draaglijk.
Huidige tijd
Ik weet niet zo goed of ik het wel helemaal eens ben met deze karakterisering van onze huidige tijd. Zeker, er is een groep mensen die de problemen van onze tijd zo serieus en persoonlijk nemen dat ze eraan lijden en ik me nog maar nauwelijks kan voorstellen dat er nog ruimte is voor vreugde en frivoliteit in deze levens. Maar aan de andere kant is er een groep die helemaal niet bezig lijkt me de problemen van onze tijd en vervalt in een soort permanent hedonisme. Ik zou zeggen dat onze tijd niet per se alleen maar gedefinieerd kan worden als een tijd van nieuw puritanisme, maar als een tijd waarin de balans tussen het serieuze en het frivole verdwenen is.
Hoe het ook zit met onze tijd, ik miste in Frivoliteit vooral een duidelijke visie. Want ik wil best accepteren dat we frivoliteit in onze levens nodig hebben (ik kan niet zonder in ieder geval), maar wat is dan de juiste balans tussen op een filosofische manier zoeken naar een goed leven en eens even al het juk van je af te schudden en uit de band te springen? De ondertitel van dit boek is ‘waarom we niet altijd ernstig kunnen zijn’, maar die vraag wordt eigenlijk nauwelijks beantwoord.
Zo is Frivoliteit heel prettig leesbaar en nodigt het boek op sommige punten zeker uit tot reflectie, maar nadat ik het uit had dacht ik vooral: was dit het nou? Venmans mist een aantal kansen om wat meer de diepte in te gaan en zijn onderzoek krijgt daardoor een oppervlakkig karakter. Een aardig tussendoortje, maar wat mij betreft wint Venmans niet nog eens de Socratesbeker.
blogpost
In Frivoliteit onderzoekt Venmans het gelijknamige begrip. Hoe kijken mensen in verschillende landen (en met verschillende talen) naar het begrip? Hoe keek men in het verleden naar het begrip? Welke plek nam frivoliteit in ten tijde van het puritanisme en het rationalisme en kunnen we parallellen trekken tussen deze periodes en het hier en nu? In ieder hoofdstuk bekijkt Venmans het begrip ‘frivoliteit’ vanuit een andere invalshoek, aan de hand van voorbeelden uit onder meer de beeldende kunst en film.
Toegankelijk
Venmans heeft een erg fijne, toegankelijke schrijfstijl waarmee hij wat ingewikkeldere zaken inzichtelijk weet te maken voor een groter publiek. Naar filosofiemaatstaven leest Frivoliteit dan ook heel prettig weg. Net als in Gastvrijheid belicht hij een thema telkens vanuit andere invalshoeken, wat leidt tot interessante dwarsverbanden en nieuwe inzichten.
Zo vond ik het wel interessant hoe Venmans de huidige tijd beschrijft als een tijd van hernieuwd puritanisme, een tijd waarin er maar weinig ruimte is voor frivoliteit. In een wereld waarin de ene na de andere crisis volgt, waarin we ons zorgen moeten maken over de toekomst van onze kinderen en de toekomst van onze planeet is er blijkbaar nog maar heel weinig ruimte voor verlichtende, troostende frivoliteit. Voor Venmans zou frivoliteit echter een essentieel onderdeel van ons leven moeten zijn; zij maakt het bestaan immers draaglijk.
Huidige tijd
Ik weet niet zo goed of ik het wel helemaal eens ben met deze karakterisering van onze huidige tijd. Zeker, er is een groep mensen die de problemen van onze tijd zo serieus en persoonlijk nemen dat ze eraan lijden en ik me nog maar nauwelijks kan voorstellen dat er nog ruimte is voor vreugde en frivoliteit in deze levens. Maar aan de andere kant is er een groep die helemaal niet bezig lijkt me de problemen van onze tijd en vervalt in een soort permanent hedonisme. Ik zou zeggen dat onze tijd niet per se alleen maar gedefinieerd kan worden als een tijd van nieuw puritanisme, maar als een tijd waarin de balans tussen het serieuze en het frivole verdwenen is.
Hoe het ook zit met onze tijd, ik miste in Frivoliteit vooral een duidelijke visie. Want ik wil best accepteren dat we frivoliteit in onze levens nodig hebben (ik kan niet zonder in ieder geval), maar wat is dan de juiste balans tussen op een filosofische manier zoeken naar een goed leven en eens even al het juk van je af te schudden en uit de band te springen? De ondertitel van dit boek is ‘waarom we niet altijd ernstig kunnen zijn’, maar die vraag wordt eigenlijk nauwelijks beantwoord.
Zo is Frivoliteit heel prettig leesbaar en nodigt het boek op sommige punten zeker uit tot reflectie, maar nadat ik het uit had dacht ik vooral: was dit het nou? Venmans mist een aantal kansen om wat meer de diepte in te gaan en zijn onderzoek krijgt daardoor een oppervlakkig karakter. Een aardig tussendoortje, maar wat mij betreft wint Venmans niet nog eens de Socratesbeker.
blogpost
July 10, 2025
Een boek waar inderdaad nood aan is in deze tijden. Men kan vaak toch maar aan gedeeltelijke waarheden komen. Filosofie lijkt me een groeiend bewustzijn. En vaak is het zoeken tot hoe ver iets waar is of commensurabel.
Ik snap de nood ergens van het afbakenen, als ik het zo mag noemen van filosofische theorieën wel. En in het kader van een verdediging van frivoliteit is het inderdaad zo dat puriteinse en rationele houdingen niets of weinig van eerstgenoemde bevatten. Maar Stoicisme lijkt me verkeerd neergezet en te negatief beoordeeld. Er zijn verkeerde concepten en ideeën in het Stoicisme, maar ook 'nuttige' en dan doel ik op spirituele oefeningen die niet gewoon gaan over emoties onderdrukken. Premeditatio malorum, the ABC of emotions( Albert Ellis) en andere kunnen helpen. Betekent dit dat men echter de volledige leer kan gebruiken, of een dogmatisch wereldbeeld, en dan doel ik op die van de vroegste stoicijnen en de 'perfecte wijze' moet aanhangen. Die raad ik ten stelligste af.
Naast bovenstaande conclusies heeft het boek zeker geholpen om wat minder in functies en nut te leven in de vrije tijd, en wat meer frivoliteit te omarmen zonder hier spoilers neer te schrijven.
Ik snap de nood ergens van het afbakenen, als ik het zo mag noemen van filosofische theorieën wel. En in het kader van een verdediging van frivoliteit is het inderdaad zo dat puriteinse en rationele houdingen niets of weinig van eerstgenoemde bevatten. Maar Stoicisme lijkt me verkeerd neergezet en te negatief beoordeeld. Er zijn verkeerde concepten en ideeën in het Stoicisme, maar ook 'nuttige' en dan doel ik op spirituele oefeningen die niet gewoon gaan over emoties onderdrukken. Premeditatio malorum, the ABC of emotions( Albert Ellis) en andere kunnen helpen. Betekent dit dat men echter de volledige leer kan gebruiken, of een dogmatisch wereldbeeld, en dan doel ik op die van de vroegste stoicijnen en de 'perfecte wijze' moet aanhangen. Die raad ik ten stelligste af.
Naast bovenstaande conclusies heeft het boek zeker geholpen om wat minder in functies en nut te leven in de vrije tijd, en wat meer frivoliteit te omarmen zonder hier spoilers neer te schrijven.
Read
February 10, 2026hmmm had verwacht/gehoopt dat Venmans meer zou ingaan op het voorlaatste zinnetje van de flaptekst: Hoeveel vrolijke onschuld kunnen we ons veroorloven in een wereld waarin de permanente noodtoestand heerst?
begon boeiend, maar miste een beetje eigen mening/visie/inbreng in zijn overzicht (en de laatste 40 pagina’s was ik het daardoor ook echt beu)
begon boeiend, maar miste een beetje eigen mening/visie/inbreng in zijn overzicht (en de laatste 40 pagina’s was ik het daardoor ook echt beu)
May 19, 2026
“Frivoliteit en ernst gaan idealiter best samen”.
Mooie inzichten hoe wij als postmoderne mens wellicht een homo festivus zijn geworden, en waarom dit ook leegte met zich mee brengt. Peter schrijft luchtig en humoristisch, doch met een vleugje ernst… helemaal mijn pakkie an… genieten!
Mooie inzichten hoe wij als postmoderne mens wellicht een homo festivus zijn geworden, en waarom dit ook leegte met zich mee brengt. Peter schrijft luchtig en humoristisch, doch met een vleugje ernst… helemaal mijn pakkie an… genieten!
Displaying 1 - 10 of 10 reviews