What do you think?
Rate this book
Het zoölogisch manifest
Hoe vaak heeft de mens al niet beloofd om zorg te dragen voor alle levende wezens op aarde? En hoe vaak heeft hij die belofte niet gebroken, met zoöcide, milieuvervuiling en klimaatverandering tot gevolg? De tijd dat we konden vertrouwen op goede intenties is voorbij. Er is een zoölogische revolutie nodig om de macht van koning-mens aan banden te leggen. In Het zoölogisch manifest betoogt Erno Eskens dat alles wat leeft rechten verdient: van mens en dier tot plant en bacterie. Daarmee legt hij het fundament voor een geheel nieuw rechtsstelsel, waarin alle levende wezens toegang hebben tot de rechtbank en vertegenwoordigd worden in de politiek.
224 pages, Paperback
Published February 27, 2025
1 person is currently reading
22 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 3 of 3 reviews
May 6, 2025
Sterk pleidooi van Eskens over de filosofische vragen die komen kijken bij 'Rechten voor/van de natuur'. Als filosoof en uitgever van o.a. de Dierenrechten Bibliotheek weet Eskens waar hij het over heeft. Jammer genoeg wordt het Nederlandse standaardwerk hierover (Rechten voor de natuur) enkel in het nawoord genoemd waardoor de lezer deze zelf naast dit manifest moet leggen om te zien hoe de twee zich tot elkaar verhouden.
Tot slot nog een pluspunt: hoe toekennen van clusters soorten/wezens aan politici is een mooi gegeven dat in het klein al lokaal is uit te voeren (al zal het zelf clusteren van levensvormen zonder officiële indeling nog wel wat kunst en vliegwerk vragen).
Tot slot nog een pluspunt: hoe toekennen van clusters soorten/wezens aan politici is een mooi gegeven dat in het klein al lokaal is uit te voeren (al zal het zelf clusteren van levensvormen zonder officiële indeling nog wel wat kunst en vliegwerk vragen).
August 10, 2025
Eskens' boek leest prettig en is goed doordacht, waarbij Eskens voorstellen doet om de belangen van dieren en andere levende wezen te waarborgen en af te kunnen dwingen. Die levende wezens met hun belangen staan nu namelijk vrijwel weerloos tegenover de macht van de mens.
Ik sta hier stil bij enkele punten die mij relevant lijken in een wijder verband.
Eskens vat 'moeite doen' op als een verzet tegen entropie, iets wat alle levende wezens gemeen hebben. Hiermee sluit hij aan bij o.a. Bernard Stiegler met diens concept van het Neganthropocene als weg uit het Entropocene. De algemeen gebruikte term Antropoceen en ook het Capitolocene duiden er weliswaar op dat de menselijke soort respectievelijk het kapitalisme het probleem is, maar suggereert ook dat de Aarde de mens toebehoort. En die misvatting is mijns inziens juist het grote probleem. De Aarde is niet van de mens.
Er is snelle verandering nodig willen we de planeet voor onszelf en andere levende wezens leefbaar houden. Uitstel door te stellen dat we te weinig kennis hebben van andere levende wezens is een drogredenering. Het betreft een voorstelling van kennis, waarbij wellicht nooit zekerheid over die "kennis" te krijgen is. Zoals Eskens ook stelt: we hoeven niet alles te weten om in te zien dat er een bepaald belang in het spel is en om het specifieke belang te herkennen en erkennen.
De fictieve casussen verhelderen Esken's voorstellen en visie.
Dan mijn restricties:
Eskens bespreekt de stand van zaken rond dierenrechten en de rechten van andere levende wezens. Mensen en levende wezens in het recht als 'persoon' bestempelen is problematisch, zoals Esposito beschrijft in 'Third Person'. Ook lijkt het me niet nodig om het begrip 'bewustzijn' te blijven hanteren. Eskens doet zelf nieuwe voorstellen om dingen eenvoudiger te maken. Dat juich ik toe. Ockham's razor.
Is 'belang' niet een veel te licht woord als het bijvoorbeeld gaat over dingen als het massaal verminken van haaien (door hun vinnen af te snijen en de verminkte haaien vervolgens terug in de oceaan te gooien)? Dit wordt me niet helemaal duidelijk in het boek.
De bioindustrie is een vreselijke praktijk. Ik zie het als een noodzakelijke en schuldige fase in de technologische vooruitgang. De industrialisering zal verder toenemen, totdat er geen dieren meer aan te pas komen: kweekvlees, cellen die melk produceren. Actiegroepen en politieke partijen kunnen het bestaan van dieren in de bioindustrie slechts enigzins verlichten. Dit is belangrijk en de pogingen moeten niet stoppen, hopelijk wordt het welzijn van de dieren beter, ik ben echter niet optimistisch.
Ik denk niet dat je kunt stellen dat de natuur rechtsordes heeft. Dat is een vermenselijking. Rechtordes in de natuur komen alleen bij de soort mens voor. In de natuur zijn soorten genetisch en gedragsmatig of gevoelsmatig of zintuigelijk en cognitief op elkaar afgestemd. Sommige diersoorten bedrijven politiek, dat wel. Er zijn in de natuur geen rechters die disputen beslechten en vonnisen uitspreken. Hoewel? Ik las over een libelle die de sex van een andere soort beschouwde en daar een oordeel over leek te vellen. Dieren kunnen oordelen en bestraffen. Maar dat houdt nog geen wetgeving en recht in, misschien is het eerder een vorm van politiek of entertainment. Zoals zo vaak als we de mens vergelijken met andere soorten, zet de mens een paar stappen verder.
Iedere soort is zelfzuchtig, het ene individu meer dan het andere en bepaalde individuen zijn altruïstisch. Wat Eskens bepleit gaat in tegen wat natuurlijk is. Ik zie meer in een benadering zoals die van inheemse culturen, de huidige wetenschap en het huidige filosofische denken sluit daar bij aan. Samenwerken met de natuur, symbiotische relaties aangaan, volgens de regels van de ecologische wetten te werk gaan. Compassie met dieren. Dieren redden van uitsterving, dieren hun habitat en voedselbronen teruggeven. Verwildering. Zo bezien is altruïsme ten opzichte van dieren goed te verdedigen: teruggeven nadat we zoveel hebben afgepakt.
Maar als menselijke beschaving en als soort kunnen wij wel rechten aan de natuur toekennen uit pragmatisme, omdat wij nou eenmaal met rechten werken en de natuur niet moeten uitsluiten, omdat we er afhankelijk van zijn. De menselijk organisatie zonder inbegrip van de natuur, langzamerhand zien we in dat dat niet langer kan. Maar misschien is het al te laat en gaat het te langzaam, stuit het op verzet van de gevestigde belangen met hun immorele middelen. Belang, een kernbegrip in het boek, en terecht. Zo ook macht. Kleine en grotere doorbraken die optellen én ook effectief zijn, en bijdragen aan de verandering van ons ethos (ook dat van wetgevers en rechters), hopelijk redden we het op die manier.
Het dichttimmeren met rechten, alles afdwingen via de wet is ook een aantasting van de waardigheid van de mens. Het is nog steeds het idee van alles wel even regelen door koning-filosoof. Het probleem met Eskens's voorstel kan zijn de 'juridisering' van het leven (Eskens schrijft 'gekolonialiseerd'). Eskens vangt dat probleem deels op.
Mijn mening: Rechten hebben hun plek en ons ethos heeft dat ook. Ze vullen elkaar aan en beïnvloeden elkaar. Het gaat om culturele evolutie. Als je je daar niet aan houdt of niet meegaat in die culturele evolutie, sluit je jezelf uit.
Ik geef het boek vijf sterren vanwege de leesbaarheid, de verbeelding, omdat het aan het denken zet, omdat het kritisch is t.a.v. een urgent probleem en een relevante bijdrage levert aan deze tak van het recht en omdat het met andere ogen naar de omringende natuur, het omringende leven, leert kijken.
Ik sta hier stil bij enkele punten die mij relevant lijken in een wijder verband.
Eskens vat 'moeite doen' op als een verzet tegen entropie, iets wat alle levende wezens gemeen hebben. Hiermee sluit hij aan bij o.a. Bernard Stiegler met diens concept van het Neganthropocene als weg uit het Entropocene. De algemeen gebruikte term Antropoceen en ook het Capitolocene duiden er weliswaar op dat de menselijke soort respectievelijk het kapitalisme het probleem is, maar suggereert ook dat de Aarde de mens toebehoort. En die misvatting is mijns inziens juist het grote probleem. De Aarde is niet van de mens.
Er is snelle verandering nodig willen we de planeet voor onszelf en andere levende wezens leefbaar houden. Uitstel door te stellen dat we te weinig kennis hebben van andere levende wezens is een drogredenering. Het betreft een voorstelling van kennis, waarbij wellicht nooit zekerheid over die "kennis" te krijgen is. Zoals Eskens ook stelt: we hoeven niet alles te weten om in te zien dat er een bepaald belang in het spel is en om het specifieke belang te herkennen en erkennen.
De fictieve casussen verhelderen Esken's voorstellen en visie.
Dan mijn restricties:
Eskens bespreekt de stand van zaken rond dierenrechten en de rechten van andere levende wezens. Mensen en levende wezens in het recht als 'persoon' bestempelen is problematisch, zoals Esposito beschrijft in 'Third Person'. Ook lijkt het me niet nodig om het begrip 'bewustzijn' te blijven hanteren. Eskens doet zelf nieuwe voorstellen om dingen eenvoudiger te maken. Dat juich ik toe. Ockham's razor.
Is 'belang' niet een veel te licht woord als het bijvoorbeeld gaat over dingen als het massaal verminken van haaien (door hun vinnen af te snijen en de verminkte haaien vervolgens terug in de oceaan te gooien)? Dit wordt me niet helemaal duidelijk in het boek.
De bioindustrie is een vreselijke praktijk. Ik zie het als een noodzakelijke en schuldige fase in de technologische vooruitgang. De industrialisering zal verder toenemen, totdat er geen dieren meer aan te pas komen: kweekvlees, cellen die melk produceren. Actiegroepen en politieke partijen kunnen het bestaan van dieren in de bioindustrie slechts enigzins verlichten. Dit is belangrijk en de pogingen moeten niet stoppen, hopelijk wordt het welzijn van de dieren beter, ik ben echter niet optimistisch.
Ik denk niet dat je kunt stellen dat de natuur rechtsordes heeft. Dat is een vermenselijking. Rechtordes in de natuur komen alleen bij de soort mens voor. In de natuur zijn soorten genetisch en gedragsmatig of gevoelsmatig of zintuigelijk en cognitief op elkaar afgestemd. Sommige diersoorten bedrijven politiek, dat wel. Er zijn in de natuur geen rechters die disputen beslechten en vonnisen uitspreken. Hoewel? Ik las over een libelle die de sex van een andere soort beschouwde en daar een oordeel over leek te vellen. Dieren kunnen oordelen en bestraffen. Maar dat houdt nog geen wetgeving en recht in, misschien is het eerder een vorm van politiek of entertainment. Zoals zo vaak als we de mens vergelijken met andere soorten, zet de mens een paar stappen verder.
Iedere soort is zelfzuchtig, het ene individu meer dan het andere en bepaalde individuen zijn altruïstisch. Wat Eskens bepleit gaat in tegen wat natuurlijk is. Ik zie meer in een benadering zoals die van inheemse culturen, de huidige wetenschap en het huidige filosofische denken sluit daar bij aan. Samenwerken met de natuur, symbiotische relaties aangaan, volgens de regels van de ecologische wetten te werk gaan. Compassie met dieren. Dieren redden van uitsterving, dieren hun habitat en voedselbronen teruggeven. Verwildering. Zo bezien is altruïsme ten opzichte van dieren goed te verdedigen: teruggeven nadat we zoveel hebben afgepakt.
Maar als menselijke beschaving en als soort kunnen wij wel rechten aan de natuur toekennen uit pragmatisme, omdat wij nou eenmaal met rechten werken en de natuur niet moeten uitsluiten, omdat we er afhankelijk van zijn. De menselijk organisatie zonder inbegrip van de natuur, langzamerhand zien we in dat dat niet langer kan. Maar misschien is het al te laat en gaat het te langzaam, stuit het op verzet van de gevestigde belangen met hun immorele middelen. Belang, een kernbegrip in het boek, en terecht. Zo ook macht. Kleine en grotere doorbraken die optellen én ook effectief zijn, en bijdragen aan de verandering van ons ethos (ook dat van wetgevers en rechters), hopelijk redden we het op die manier.
Het dichttimmeren met rechten, alles afdwingen via de wet is ook een aantasting van de waardigheid van de mens. Het is nog steeds het idee van alles wel even regelen door koning-filosoof. Het probleem met Eskens's voorstel kan zijn de 'juridisering' van het leven (Eskens schrijft 'gekolonialiseerd'). Eskens vangt dat probleem deels op.
Mijn mening: Rechten hebben hun plek en ons ethos heeft dat ook. Ze vullen elkaar aan en beïnvloeden elkaar. Het gaat om culturele evolutie. Als je je daar niet aan houdt of niet meegaat in die culturele evolutie, sluit je jezelf uit.
Ik geef het boek vijf sterren vanwege de leesbaarheid, de verbeelding, omdat het aan het denken zet, omdat het kritisch is t.a.v. een urgent probleem en een relevante bijdrage levert aan deze tak van het recht en omdat het met andere ogen naar de omringende natuur, het omringende leven, leert kijken.
September 12, 2025
Sterk geschreven en laat je nadenken over hoe alles nu is ingericht op de mens.
Displaying 1 - 3 of 3 reviews