Достоевский и Ницше

by Lev Shestov

Лев Шестов - создатель совершенно поразительной концепции "философии трагедии", во многом базирующейся на европейском средневековом мистицизме, в остальном же - смело предвосхищающей теорию экзистенциализма. В своих произведениях неизменно противопоставлял философскому умозрению даруемое Богом иррациональное откровение и выступал против "диктата разума" - как совокупности общезначимых истин, подавляющих личностное начало в человеке.

Genres: Philosophy, Nonfiction, Russian Literature, Russia

224 pages, Paperback

First published January 1, 1903

About the author

Lev Isaakovich Shestov (Russian: Лев Исаа́кович Шесто́в), born Yehuda Leyb Schwarzmann (Russian: Иегуда Лейб Шварцман), variously known as Leon Shestov, Léon Chestov, Leo Shestov.

A Ukrainian/Russian existentialist philosopher. Born in Kiev (Russian Empire). He emigrated to France in 1921, fleeing from the aftermath of the October Revolution. He lived in Paris until his death.

Reviews

[Nevena Nevena · Rating 4 out of 5]

В. Јерофејев филозофију Шестовљеву назива "даром анђела смрти". Овај анђео са фресака, сав прекривен очима, долази на земљу у тренутку када треба раставити човекову душу од тијела и дарује нову могућност поимања, сагледавања. Сматра се претечом европског егзистенцијализма: Ками прави разлику између чисто шестовљевског духа и духа апсурдности. Шестов се бави аналогном књижевном анализом Ничеа, Толстоја и Достојевског, заснованој на филозофији "подземног човјека".

"Они сами траже светлост, они не верују себи да оно што се њима чини као светлост заправо и јесте то, а не нека варљива и далека искра, или још горе од тога – халуцинација њихове помућене уобразиље.".

Он у човјековој души запажа површински и дубински слој; сваки човјек носи маску испод које се крије нешто ружно и мрачно. Управо та динамичка психолошка интерпретација превазилази слабости иманентне анализе. Достојевски, у том смислу, показује префињен читалачки инстинкт: "Ана Карењина – то није нимало безазлена ствар." Но, он много година раније, напоменама у "Записима из подземља" показује растрзаност сопственог бића, аналогно са оном која се дешава Селимовићевом дервишу: у четрдесетој години он раскида са прошлошћу, са идејом о сопственој посебности. Истичући важност, можда и круцијалну, "Записа из подземља" за тумачење опуса овог писца, он налази да су Раскољникови, Карамазови, Кирилови заправо само нови облик напомена у "Записима". Потребна је надљудска снага да се тако нешто изнесе пред друге. Зато оно што остаје мутно код Достојевског налазимо објелодањено у Ничеовим дјелима. Ово дјело у многоме открива оно скривено, оно најважније у писању. Толстој је, на примјер, за Шестова јединствени феномен човјека генија који се свима силама труди да буде обичан, осредњи.
"Гавран осети задах мртвог тела", похвала Достојевског упућена лику Љевина.

"То је задатак толстојевске уметности, то је смисао кантовске идеалистичке филозофије: сва обеспокојавајућа питања живота треба пребацити у област неспосзнатљивог."

"Идеализам подсећа на источњачке деспотије – споља све блиставо, лепо, вечно, а унутра – ужас."

Рађање трагедије је процес који се одвија у оним људима који не умију да пођу "назад Канту", да сва неријешива питања живот пренесу у сферу "Ding an sich". Као што каже (анти)јунак "Записа": "И створићу за себе своје лепо и узвишено.". Ту гдје почиње трагедија, започиње и "ревалоризација свих вредности".
Раскољников се нашао "с ону страну добра и зла" чак тредесет и пет година раније, када је Ниче још увијек био студент занесен узвишеним идеалима. Њихова дјела Шестов своди на "покушај рехабилитације права подземног човека".
"Нека свет пропадне, само да ја будем, да буде филозофије!", фраза упућена проститутки постаје дефиниција најузвишенијих људских стремљења.

"Ниче је заправо само симулирао човека и мислиоца здравља и снаге, у суштини, међутим, он је био и остао декадент, то јест човек слабости и немоћи."

У том погледу, Шестов сматра да је литература идеалан вид индиректног казивања истине. Голгота предиспонира њеном изналажењу исто као што је "патња извор сваког сазнања", по Франклу. Но, све то не вриједи без талента. "Таленат је privilegium odiosum, он ретко када ономе ко га има дарује срећу. "

"Човеку који све зна не преостаје ништа друго него да себи просвира метак кроз главу."

"Јер Бог ће заштитити и успокојити све оне који нису нашли заштите и спокојства ни у људима ни у људској мудрости."

Каже Шестов, а ни сам не вјерује. "Очајање је стање у којем се рађа филозофија."

[Josefina Wagner · Rating 4 out of 5]

Bir kac defa dinleyerek okumama ragmen yeniden dinlemek istedigim bir kitap. Kant'a kadar Puskin ve diger Rus klasik yazarlarinin kitaplarindan yaptigi alintilar var ki bazilari henuz okumadigim eserlerden bu yuzden o eserleride okuduktan sonra tekrar dinleyerek okuyacagim "Trajedinin felsefesini". Kesinlikle tavsiye edecegim bir eser tabiki eger felsefeyle ilgileniyorsaniz.

[ხატია წურწუმია · Rating 5 out of 5]

შესანიშნავი წიგნია ნიცშეს და დოსტოევსკის შემოქმედების ფილოსოფიის გასაგებად. მათი შემოქმედება იმდენად რთულია, რომ საჭიროა დამატებითი ლიტერატურის კითხვა, შესტოვის ეს წიგნი კი საუკეთესოა იმ წიგნებს შორის, რომლებიც ნაწარმოებების სიღრმეებში იხედებიან და მარტივი ენით საუბრობენ ძნელად გასაგებ საკითხებზე.

[Anna · Rating 4 out of 5]

Book comparing writings of Dostoevsky and Nietzsche according to the philosophies they used in their books and essays. At the beginning of his literary way Dostoevsky was looking upon Bieliński’s essays on Pushkin, Gogol or Lermontov which are also on humanitarianism. After meeting Bieliński, who knew how dangerous getting deep into the idea can be, Dostoevsky became eve more passionate about humanitarianism. Russian writer after coming back from katorga (precursor of Gulag system, started in 17th century and changed into Gulag labor camps after Bolshevik Revolution of 1917) made some of his works, especially Notes from underground a scream of despair. But he didn’t resign completely from humanitarianism when he converted to realism. There are also references to Leo Tolstoy, who used elements of Kant’s philosophy in his most famous books – Anna Karenina and War and peace. Dostoevsky created a character called underground man, whose characteristics are skepticism and pessimism.

Nietzsche, German philosopher and author of idea of Übermensch, was over twenty years younger than Dostoevsky, but admired Russian writer. In his youth Nietzsche was under influence of Schopenhauer (essay Schopenhauer as a tutor) and Wagner (critics called Nietzsche Wagner’s literary valet – Wagner in Bayreuth). In later life philosopher turned to positivism. He was criticizing Kant, Spinoza or Mill.

[Waldo · Rating 5 out of 5]

ცალკე დოსტოევსკის და ცალკე ნიცშეს კითხვამ ხომ უმძაფრესი შთაბეჭდილებები დამიტოვა და დაუვიწყარი გამოცდილებები იყო მათი ტექსტები, მაგრამ ასე, ერთად, ორივეს შესახებ კითხვაც დიდი სიამოვნება ყოფილა.
ფაქტობრივად, ჰიმნია "იატაკქვეშეთის ადამიანების", რომლებსაც შეუძლიათ, რომ ფასეულობები გადააფასონ და იმ საშიშ სივრცეებში შევიდნენ, სადაც კეთილი და ბედნიერი ადამიანები ვერასოდეს აღმოჩნდებიან.
ამ სივრცეზე მოყოლით ბევრს ვერაფერს გაიგებ, შენც უნდა მოხვდე როგორმე, მაგრამ თუ ეგ არ გამოდის, შესტოვის წიგნი მშვენიერი გზამკვლევია, ცალი თვალით მაინც შეგახედებს სიბნელეში.

[Volkan Şahin]

Dostoyevski'nin kitaplarını okuyan, Nietzsche'nin felsefesine hakim herkesin çıkartabileceği fikirlerden oluşan bir kitap. Tolstoy hakkında bilmediğim birkaç şey öğrendim ama.

[Oto Bakradze · Rating 4 out of 5]

“დოსტოევსკი ერთადერთი ფსიქოლოგია, რომლისგანაც რაღაც ვისწავლე. მასთან ნაცნობობა ჩემი ცხოვრების ყველაზე მშვენიერ იღბალს მიეკუთვნება”.

დოსტოევსკისა და ნიცშეს ბევრი საერთო აქვთ. ყველაზე დიდი საერთოდ კი ალბათ ისაა, რომ ორივესთვის ერთი შემთხვევა გახდა გადამწყვეტი, უარი ეთქვათ საკუთარ იდეალებზე და რადიკალურად სხვა ფილოსოფია გაეტარებინათ. დოსტოევსკისთვის ასეთი შემთხვევა იყო კატორღა. მისთვის იქ ყოფნა და რეალობასთან შეჯახება გახდა მიზეზი ჰუმანისტური იდეებისა და უკანასნელი ადამიანის სურათხატის ნგრევისა. პირველი ასეთი ნაწარმოები, სადაც მან ახალი ფილოსოფია გაატარა, არის “იატაკქვეშეთის ჩანაწერები”, რომელიც ციხიდან გამოსვლიდან მალევე დაწერა.

დოსტოევსკის ლიტერატურული მოღვაწეობა შეიძლება ორ პერიოდად დაიყოს. პირველი იწყება “საწყალი ადამიანებით” და სრულდება “მკვდარი სახლის ჩანაწერებით”. მეორე კი იწყება “იატაკქვეშეთის ჩანაწერებით” და მთავრდება “სიტყვით პუშკინზე”.

ახალგაზრდობაში ნიცშე�� რომანტიკოსი იყო. საწყის თხზულებებში ისიც ქადაგებდა სიკეთეს, მოუწოდებდა ჭეშმარიტებისკენ, უმღეროდა სილამაზეს, მაგრამ მასთანაც ერთმა შემთხვევამ დაარწმუნა ის, რომ “ეგოიზმი რომელიც მანამდე ეჭვადაც არ გაუვლია, მასში იყო და ისეთივე დამახასიათებელი ყოფილა მისთვის, როგორც ნებისმიერი მოკვდავისთვის”. ასეთი შემთხვევა ნიცშესთვის გახდა ავადმყოფობა.
თუ შემოქმედების საწყისები მიძღვნილი აქვს იმ ადამიანებისთვის, ვისაც მასზე დიდი გავლენა ჰქონდა: “ტრაგედიის დაბადება” - ვაგნერი, “შოპენჰაუერი, როგორც აღმზრდელი” - შესაბამისად შოპენჰაუერი. მხოლოდ ავადმყოფობამ წაიყვანა ის შოპენჰაუერისა და ვაგნერის გზისგან განცალკევებით, დამოუკიდებლად.
“მაშინ მივეჩვიე იმ განმარტოებით ლაპარაკს, რომელიც მხოლოდ მარტოხელა და მრავალტანჯვაგამოვლილმა ადამიანებმა იციან რას ნიშნავს. მე ვლაპარაკობდი მოწმეების გარეშე, ანუ, უფრო ზუსტად რომ ვთქვათ, საერთოდ არ ვფიქრობდი მოწმეებზე.მხოლოდ ისეთ რამეებზე ვფიქრობდი, რასთანაც მე არავითარი საქმე არ მქონდა, მაგრამ ისე, თითქოს მათ ჩემთვის რაიმე მნიშვნელობა ჰქონდა. მაშინ დავეუფლე ხელოვნებას, თავი წარმომეჩინა მხნედ, ობიექტურად, ცნობისმოყვარედ და, უპირველეს ყოვლისა, ჯანმრთელად და დამცინავად: მე ვფიქრობ, რომ ავადმყოფისთვის ეს კარგი გემოვნების ნიშანია.”

პირველი ასეთი ნაწარმოები, რომელსაც ჩამოშორებული აქვს რომანტიზმი, დაწერა ავადმყოფობის პერიოდში - “ადამიანური, მეტისმეტად ადამიანური”. სწორედ “ადამიანური, მეტისმეტად ადამიანური” გახდა საწყისი წერტილი, საიდანაც ნიცშემ შოპენჰაუერის იდეალიზმი უარყო და თავისი ადამიანური მოთხოვნები აღიარა კანონიერად და სამართლიანად. მანამდე ის დამუხტული იყო შოპენჰაუერით: “შოპენჰაუერი გვასწავლის, მსხვერპლად გავიღოთ საკუთარი მე, დავუმორჩილოთ საკუთარი თავი უკეთილშობილეს მიზნებს, უპირველეს ყოვლისა, სამართლიანობასა და გულმოწყალებას.”

ეს შემთხვევები გახდა ორივესთვის გადამწყვეტი, იმ “მრწამსამდე” მისულიყვნენ, რომ ადამიანის ამოცანა ის კი არ არის ისეთ მომავალზე იოცნებოს, როცა არავინ არავის აწყენინებს და ყველაფერი მშვიდად და სასიამოვნოდ მოეწყობა, არამედ ის, რომ შეძლოს, მიიღოს სინამდვილე მთელი თავისი ტრაგიზმით და არავითარ ჰარმონიას, არავითარ იდეებს, არავითარ სიყვარულს ან მიტევებას, არაფერს იმათგან, რასაც უძველესი ბერძნები იგონებდნენ, არ შეუძლია გაამართლოს უაზრობა და აბსურდულობა ცალკეული ადამიანის ბედისა.

“ქვეყანა დაიქცეს თუ მე ჩაი არ დავლიო? მე ვიტყოდი, ქვეყანა დაიქცეს, ოღონდ კი მე ჩაი დავლიო.”

[Ryszard Kaloszke · Rating 4 out of 5]

Jest tu niewiele mniej Szestowa niż Dostojewskiego i Nietzschego, może nawet więcej niż ich obu razem wziętych.

Sięgnęłam po tę książkę z nadzieją dowiedzenia się czegoś więcej o jej tytułowych "bohaterach". Nie do końca to dostałam. Jest to bardzo obszerna interpretacja dzieł Nietzschego i Dostojewskiego połączonych z biografią kazdego z nich. Wnioski tutaj są często bardzo śmiałe, co niektórych może odrzucać, a nawet bulwersować, dla mnie jednak było to fascynujące doświadczenie, zawsze jest miło "ugryźć" jakąś twórczość z innej strony, tym bardziej jeśli jest się tak łatwym do przekonania człowiekiem jak ja.

Nie powiem, czasem irytowała mnie ta pewność z jaką Szestow wypowiada się o Nietzschem i Dostojewskim, z drugiej strony, ciągłe powtarzanie "moim zdaniem...", "być może...", "nie mamy stuprocentowej pewności..." zapewne byłoby dla czytelnika męczące i w ogóle odebrałoby temu dziełu jego urok...

A, i jeszcze bardzo podobał mi się wstep Cezarego Wodzińskiego, nie często się zdarza, by wstęp był tak samo dobry jak dzieło, które poprzedza!

[Dilek · Rating 4 out of 5]

Öncelikle bu kitabı anlayabilmek için Dostoyevski ve Nitzsche'nin yazdığı tüm kitapları okumuş olmak, kitaplarında geçen olayları karekterleri bilip daha sonra bu kitaba geçmek gerekiyor. Yazar Dostoyevski'yi oluşturduğu karekterleri açısından psikolojik değerlendirirken, Nietzsche'yi ise okuduğu hoca olarak esinlendiği filozoflardan yola çıkarak ele alıyor. Kitabın ismi de güzel seçilmiş trajedi kısmı daha psikolojik ve Dosyoyevski'yi ifade ederken felsefe kısmı Nietzsche'yi anlatıyor.
Lev Şestov kimdir diye soracak olursak kendisi yahudi asıllı Ukrayna doğumlu bir yazardır yaşamını belli bir süre sonra Fransa'da devam ettirmiştir. Kültürler arası etkileşimin fazla olduğu Avrupa'nın ortasında yaşamış yazar deneme, makale, eleştiri tarzında yazılar yazmış kuramlar oluşturmuştur. Biri Rus biri Alman bu iki insanı yani Dostiyevski'yi ve Nitzsche'yi seven herkese okumayı tavsiye ederim.

[Mehmet Eroğlu · Rating 4 out of 5]

Trajedi başlıbaşına bir sonuçtur. Sonuca giden yol ise anlatıcının hayal dünyası ile gerçekleşen realitenin ilişkisidir. Dostoyevski’nin kürek mahkumu olarak kendinden kattığı dünyası ile umutlarının hayal dünyası arasındaki yaşamı eserlerine koymuştur Nietzsche hayatın felsefesi üzerine kurgulanan dünyanın varlığı Lev Şestov tarafından edebi olarak ortaya konmuş her iki etkileyici yazarı zaman zaman Tolstoy ile de bağlantılar kurarak farkındalık elde ermek için iyi bir kitap.

[Tatyana · Rating 5 out of 5]

"To pity a person means to admit that he can no longer be helped by other means."
Сострадать человеку - значит признать, что больше ему ничем нельзя помочь.

"There are things a person cannot forgive, and consequently, there are insults that cannot be forgotten."
Есть вещи, которые человеку не дано прощать, а стало быть, есть обиды, которые нельзя забыть.

"Dostoevsky understood and could portray only the rebellious, struggling, seeking soul. As soon as he tried to depict a man who had found himself, one who was composed and comprehending, he immediately fell into offensive banality."
Достоевский понимал и умел рисовать лишь мятежную, борющуюся, ищущую душу. Как только же он делал попытку изобразить человека, нашедшего, успокоившегося, понявшего, - он сразу впадал в обидную банальность.

"Of all our [Russian] romantics, Dostoevsky was the most fanciful, the most transcendental, the most sincere."
Из всех наших романтиков Достоевский был самым мечтательным, самым надзвездным, самым искренним.

… it is a similarity of inner experience rather than a common origin, a common place of residence, and a similarity of character that binds people together and makes them kindred
людей сближает, роднит не общность происхождения, не совместное жительство или сходство характеров, а одинаковость внутреннего опыта

"… his [Dostoevsky’s] thinking is almost impossible to pin down; it is even difficult to follow; it slips and writhes like an eel, and finally, as if on purpose, disappears in a thick fog of irreconcilable contradictions."
… его [Достоевского] мысль почти невозможно фиксировать; за ней даже уследить трудно; она скользит и вьется точно угорь и под конец, словно умышленно, пропадает в густом тумане непримиримых противоречий.

"Proud loneliness ! Can present-day man really be proud when he is alone with himself ? In public, in speeches, in books - that is a different matter. But when no one sees or hears him, when in the dead of night, in complete silence, he realizes what his life really is, how dare he use even one lofty word ?..
When people abandon him, when he is left alone with himself, he automatically begins to tell himself the truth, and, my God, what a horrible truth it is ! How few it contains of those fascinating and wonderful images which we, on the basis of poetic legends, have regarded as the constant companions of solitary people !"
Гордое одиночество ! Да разве современный человек может быть гордым наедине с собою ? Пред людьми, в речах, в книгах - дело иное,
но когда никто его не видит и не слышит, когда он в глухую полночь, среди тишины и безмолвия, дает себе отчет в своей жизни, разве смеет он употребить хоть одно высокое слово ?.. ”
Когда его покидают люди, когда он остается наедине с собой, он поневоле начинает говорить себе правду, и, Боже мой, какая это ужасная правда ! Как мало в ней тех пленительных и чудных образов, которые мы, по поэтическим преданиям, считали постоянными спутниками одиноких людей !

"Dostoevsky’s novels and Nietzsche’s books speak only of the “ugliest” people and their problems. Dostoevsky, Nietzsche, and also Gogol were extremely ugly people themselves, and they had none of the commonplace hopes. They tried to find their refuge where no one ever seeks, where, as is generally believed, there is not, and cannot be, anything but eternal chaos and darkness …"
Романы Достоевского и книги Нитше только и говорят, что о “безобразнейших” людях и их вопросах. Нитше и Достоевский, как и Гоголь, сами были безобразнейшими людьми, не имевшими обыденных надежд. Они пытались найти свое там, где никто никогда не ищет, где по общему убеждению нет и не может быть ничего, кроме вечной тьмы и хаоса …


"The stupidity of ‘the good’ is unfathomably shrewd."
Глупость добрых бездонно умна

[Maria · Rating 5 out of 5]

lev shestov en dovstoyeski y nietzsche. filosofía de la tragedia, lee a estos dos autores desde un rechazo al humanismo y al idealismo que caracterizaría su obra y los separaría de la élite intelectual de la época. al hacerlo ofrece una mirada crítica sobre el afán universal e idealista del conocimiento - concuerdo - y una especie de reivindicación al egoísmo y al individualismo- que creo que comprendo, pero no comparto. En general, una obra escrita para mi (dovstoyeski y filosofía crítica con el afán universalista: yes sir!), que me ha gustado mucho y que me gustaría releer en un futuro. :)

[Victor · Rating 2 out of 5]

1,5/5 Pas convaincu

[Andrés]

Siguiendo con el tema de Shestov y Dostoievski, lectura muy interesante. Además, establece la conexión entre Dostoievski y Nietzsche desde un punto de vista único.

[AlexVicious · Rating 5 out of 5]

Shestov es uno de los lectores más lúcidos de Nietzsche, Dostoyevski y Tolstói. Quizá peca de poco incisivo en la parte en la que trata sobre Nietzsche pero lo compensa con creces con las tesis que sostiene sobre el pensador, las cuales no había leído jamás y me parecen muy acertadas. Sus comentarios sobre Dostoyevski son sencillamente lo mejor que he leído sobre el autor de Los Hermanos Karamázov. Es un libro genial, deseando leer Atenas y Jerusalén.

[Елвира · Rating 5 out of 5]

Е, ясно е защо Лев Шестов е толкова ценéн философ. Освен това изглежда като да е особено надарен психолог. Философска поезия бих нарекла начина му на писане, макар че изобщо не отговаря и на една десета от внушението, което искам да придам на тази фраза.

[Dariusz Płochocki · Rating 3 out of 5]

"(...) Właśnie łzy współczucia i wzbudzona poezją litość była przedmiotem największej nienawiści Nietzschego i Dostojewskiego. (...) Łzy nic nie pomogą a litość jest bezcelowa. Litość dobrych i sprawiedliwych odbiera im ostatnią nadzieję."

Daleka podróż od szlaków wyznaczanych przez wczesnego Dostojewskiego do zmierzenia go z Tołstojem w końcu pojedynku myśli Nietzschego z Sokratesem, opuszczenia roli "lokaja Wagnera", aż po nerwicę i szaleństwo. Trochę za mocno Szestow bierze za prawdy objawione u Dostojewskiego jego literaturę, ale często idzie się z nim zgodzić. Czas będzie sięgnąć w końcu po opowiadania D.