Altijd zondag

by Kees Versluis

Rond 1980 is het definitief gedaan met de onbezorgdheid in het gezin Bosman in het Zuid-Hollandse Pijnacker als de moeder zich bekeert tot de strenge Gereformeerde Bond. Iedere zondagochtend zet ze haar twee zoontjes Bram en Daan in de auto en rijdt ze naar de Delftse Maranathakerk. De zwarte kleding, het knisperende bijbelpapier en trage psalmgezang vormen het decor van de jeugd van de twee broers, inclusief steeds heftigere ruzies tussen hun ouders. Ook liggen de jongens vaak met elkaar in de clinch. Ze doen hun best hun moeder te volgen. Zo houdt oudste zoon Bram een tijd lang scherp in de gaten welke klasgenoten weleens vloeken of tijdens het gebed hun ogen openhouden. Toch sluipt de twijfel erin. Hoe weet zijn moeder zo precies wat waar is en wat niet? Bovendien wordt de gedachte dat niet-gelovige vriendjes en lievelingsleraren eeuwig zullen branden in de hel onverdraaglijk. Moeder ziet nog één laatste redmiddel om Bram en Daan te behouden voor het geloof: goed gereformeerde schoondochters. Die obsessie ontaardt in een tirannieke kruistocht tegen Brams eerste en uiteraard ongeschikt bevonden vriendin.

Een tragikomische coming-of-ageroman over het opgroeien in een beklemmend christelijk milieu. Altijd zondag geeft een prachtig en herkenbaar tijdsbeeld van Nederland in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw.

288 pages, Kindle Edition

Published May 9, 2025

Reviews

[Saskia van Rumt · Rating 4 out of 5]

‘Ga maar. Het is niet erg, papa.’ Ik heb het potje zelf afgemaakt, door na iedere zet naar de andere kant van de tafel te lopen. Mijn vader won. Dat ben ik hem gaan vertellen buiten. De rest van de middag keek ik toe hoe hij de esdoorn kortwiekte.

Dit somt het leven van Bram wel op. Weinig aandacht van zijn ouders. Behalve op religieus gebied van zijn moeder. Lid van de gereformeerde bond. Opgroeien zonder aandacht en empathie. Het enige juiste geloof als spil in je opvoeding doet iets met een kind en het gezin als geheel.

Naast een interessante wereld, met veel humor en cynisme beschreven. Erg goed.

[Marius · Rating 3 out of 5]

3,5 ster. Begin is zooo mooi en grappig. Maar daarna kabbelt het. Ook mooi, want het leven van het hoofdpersonage kabbelt ook, passeert. Maar op een gegeven moment is er veel frictie tussen de hoofdpersonage en moeder. Die frictie wordt toch niet helemaal invoelbaar of universeel. Einde was beautiful.

[Inno van Lieshout · Rating 2 out of 5]

In veel te veel pagina’s neemt de schrijver je mee door zijn zwaar christelijke jeugd. Soms met wat humor meestal slechts beschrijvend. Het is een j’accuse in de richting van vooral zijn moeder, die hem alle jaren van zijn jeugd onderdompelde in godsdienstwaanzin.
Het boek had veel korter gekund en zou daarmee zeker aan kracht gewonnen hebben.

[Christina NIEZING · Rating 4 out of 5]

Vlotte taal, grappig en een feest van herkenning als je in de gereformeerde hoe bent opgegroeid in jaren 70-80… hoe vaak ik niet tijdens de kerkdienst in mijn hoofd de woorden ‘God zegene u en behoedde u’ op zei, in de hoop dat de dominee dat dan ook ging zeggen en we naar oma of huis konden…. Aanrader

[Laura Van Rijnsbergen · Rating 5 out of 5]

Heel beklemmend mooi verhaal dat je aan het denken zet. Verdrietig mooi einde.

[Nelly Trapman · Rating 3 out of 5]

Het eerste deel was echt sterk, de tweede helft niet.

[MarijkeP · Rating 3 out of 5]

Geen nieuwe inzichten heeft dit boek mij opgeleverd, maar de manier waarop Kees Versluis het opgroeien bij een godsdienstwaanzinnige moeder beschrijft, is invoelend en soms ook hilarisch.

[Liza · Rating 4 out of 5]

Wat een heerlijk boek. Ook al reden mijn ouders gelukkig de gereformeerde bondsgemeente in het dorp waar ik opgroeide voorbij, ik herken veel in dit mooie boek. Het echte drama zit hem niet alleen in opgroeien in een bevindelijk gelovig gezin, maar vooral in de relatie tussen de vader en moeder van Bram en Daan. Daarin herken ik mijn ouders niet *dankbaar*. Maar wat schetst Kees Versluis een prachtig beeld van wat er gebeurt als je geloof/principes boven mensen stelt. En ook nog een paar keer hardop gelachen. 4,5 ster.

[De Koukleumpjes · Rating 3 out of 5]

Veronique las 'Altijd zondag' geschreven door Kees Versluis.

Haar mening lees je hieronder. ⬇️

In het gezin Bosman is de onbezorgdheid definitief voorbij als de moeder zich bekeerd tot de strenge Gereformeerde Bond. Bram en Daan moeten iedere zondag verplicht mee naar de Marathakerk in Delft. Deze kerk, in combinatie met de kriebelende zwarte kleding, knisperend bijbelpapier en trage psalmliederen vormen vanaf die tijd het decor van hun jeugd. Dat niet alleen, ook de steeds heftig wordende ruzie tussen de ouders worden iets normaals.

Dan krijgt vooral Bram een leeftijd dat hij begint te twijfelen. Hoe weet zijn moeder zo precies wat waar en goed is en wat fout is. Als Bram en Daan verloren dreigen te raken voor het geloof ziet hun moeder nog maar één laatste redmiddel. Goed gereformeerde schoondochters. Als Bram dan eindelijk een vriendin krijgt, is deze uiteraard niet geschikt en dat zorgt voor een kruistocht van de moeder van ongekende grootte tegen deze eerste vriendin van Bram.

Ik was erg benieuwd naar dit verhaal, vooral omdat het verhaal een autobiografische basis heeft.

Het verhaal is vlot geschreven en wordt verteld vanuit Bram. Deze ik-persoon leer je kennen op het moment dat hij nog net op de basisschool zit. In eerste instantie omarmt Bram het geloof waar zijn moeder voor gevallen is en ervaart hij dit als prettig.
Echter als hij verder opgroeit en meer over dingen na gaat denken, merk je dat hij steeds meer vraagtekens bij het geloof zet en zich er steeds meer tegen gaat verzetten. Dit is prima beschreven, maar toch vond ik het enigzins afstandelijk geschreven en miste ik de echte emoties van twijfel, boosheid en wantrouwen, in het verhaal, en dat vind ik op zich jammer, want dan was dit een roman geweest om u tegen te zeggen. De emoties voelde ik wel op het moment dat bij de moeder de obsessie voor Rachel, het ongeschikte vriendinnetje van Bram, naar voren komt. De kruistocht die Brams moeder ten tonele brengt om Bram op het rechte pad te houden, zorgt voor emoties bij Bram die goed overgebracht worden en vanaf dat moment kon ik het boek ook niet meer aan de kant leggen.

Wellicht ben ik in een te liefdevol gezin opgegroeid, want ook kan ik me niet voorstellen dat een vader de struggles van zijn kinderen gewoon laat doorgaan, terwijl hij zelf ook niks met het geloof van zijn vrouw heeft. Er zijn soms wel eens discussiepunten maar over het algemeen vindt de vader het wel allemaal best.

De laatste twee hoofdstukken zijn 33 jaar later en deze sprong in de tijd komt nogal abrupt en ik had het persoonlijk fijner gevonden als deze als epiloog gebruikt waren waar dan ook bijgestaan had dat het 33 jaar later was. Nu had ik echt even zoiets van huh wat is hier gebeurd. Maar dat is uiteraard de keuze van auteur en uitgever.

Als je een boek wilt lezen over een streng geloof en de gevolgen hiervan in een gezin is dit zeker een boek wat je op moet pakken. Het is een verhaal wat me integreert, maar waarbij ik ook vaak de kriebels kreeg vanwege de dingen die in het gezin gebeurden.

Dit boek ontvingen wij van Meulenhoff uitgeverij. Dit beïnvloedt onze mening niet.

[Niek Grotenhuis · Rating 4 out of 5]

In ‘Altijd Zondag’ weet Kees Versluis op een rake manier de beklemmende zondag weer te geven zoals die nog steeds door grote groepen bevindelijke bonders word gevierd op de biblebelt.

Zelf groeide ik op in een bevindelijk gereformeerd bondsgezin en veel is dan ook een ‘feest’ der herkenning. Nu hoefde ik nooit 2x ter kerke maar was daar wel altijd de zondagsschool. Leerden we de 150 psalmen uit ons hoofd en was de Statenvertaling lang de enige bijbel.
Ik heb dan dus ook heerlijk gegrinnikt bij bepaalde bijbelteksten en opmerkingen.
Wel wil ik direct opmerken dat er nergens gespot wordt met de gereformeerde bond. Het is meer een verslag van een periode.

Het boek leest vlot en makkelijk weg. Het deed me direct denken aan Franca Treurs ‘Dorsvloer vol Confetti’. Ook hier is het perspectief geschreven van een tiener. Ditmaal een jongen.

Kees heeft heel raak de juiste toon, beklemming en gevoel gevat die hoort bij lidmaten van de gereformeerde bond.

Mocht je nu meer willen lezen dan adviseer ik je ook Jonah Falkes ‘De biblebelt’

Ik beoordeel het boek met ⭐️⭐️⭐️⭐️

[Inge · Rating 3 out of 5]

Het begin is erg sterk en intrigerend, maar het verhaal zwakt gaandeweg helaas af en met het einde kan ik het volkomen niet mee eens zijn. Misschien had dit beter een sterk novella kunnen zijn over niet thuis voelen, invloed van geloof op de jeugd en van een huis dat geen thuis is. Dat had in ieder geval wat tijd gescheeld. Echter wel een interessante inkijk in de gereformeerde bond.

[Hilde · Rating 4 out of 5]

Heel erg genoten van dit boek! Ik zat ook met smart te wachten op het moment dat Bram eens in opstand zou komen want op een gegeven moment ging het van kwaad tot erger. Ik vind het heel treurig dat er kinderen zijn die moeten opgroeien in een gezin waar het er zo extreem aan toe gaat :-(

[Sander Steggink · Rating 4 out of 5]

Aangrijpend verhaal over een buitengewoon beklemmende christelijke opvoeding. Dat kennen we van meer auteurs, maar Versluis weet het toch weer op een manier te verwoorden dat het kippenvel je zo nu en dan op de armen staat. Aanrader!

[Leontien Vreeburg · Rating 4 out of 5]

Altijd zondag, laat de zoektocht van moeder en kind in het geloof zien. Of is er meer aan de hand met deze kwetsbare moeder en haar gedrag? De impact van je jeugd op ieders leven wordt pijnlijk zichtbaar. Kees schrijft het mooi, boeiend en eerlijk op. Waar de roze koek de zondagen mocht verlichten.

[Brigit · Rating 4 out of 5]

De verstikkende gereformeerde jeugd van hoofdpersoon in jaren 80 wordt breed uitgemeten. Moeder is een door het geloof geobsedeerde en vervelende vrouw. Na een tijdje weet je het wel, maar het is toch erg goed en aangrijpend. Ik weet nu ook wat mij bespaard is gebleven.

[Mirjam · Rating 3 out of 5]

Drie sterren voor de herkenbare gereformeerde sfeer met zondagse koeken en catechisatie.

Niet meer sterren omdat de hoofdpersoon mij te lapzwanzig is, alles maar ondergaat en nooit een eigen mening ontwikkeld.

[Leonie · Rating 4 out of 5]

Over hoe belangrijk het is om je eigen persoon te worden, ook al is daar geen ruimte voor.
En hoeveel opvoeding toch met je doet, dat vormt je.
Bram wrikt zich langzaam los van zijn moeder, een onzekere vrouw, die (h)erkenning zoekt in het geloof.
Niet enorm zwaar, er zit best humor in.

[Sjan · Rating 4 out of 5]

oef wat een heftig boek over een disfunctioneel gezin door een godsdienstwaanzinnige moeder en een vader die geen enkele doorzettingskracht heeft. kant van de vader had ik meer belicht willen zien. Zwaardragend boek wat goed laat zien wat religie met een mens kan doen. En vooral met een kind.

[Jpmarchal · Rating 3 out of 5]

Zelf opgegroeid in de Gereformeerde Bond en goed bekend Pijnacker is veel in boek herkenbaar. Daardoor weinig nieuws gelezen, al schieten de ouders hier behoorlijk door. Maar het is dan ook een roman. Toch?

[Sophie Deen · Rating 4 out of 5]

Halverwege werd het mij een beetje teveel gereformeerde bond. Maar het einde maakt het boek, blij dat ik het heb uitgelezen!

[Rashid Maaskantje]

Sommige mensen haten taal gewoon