Een vrouw die twee kogels van haar ex overleefde, een meisje dat uit een toxische relatie wilde stappen maar altijd achttien zal blijven, een stalkende man die net op tijd zijn leven een andere wending kon geven... Op een dag is het te laat vertelt het leven achter waargebeurde stalkingsverhalen. Elk jaar stappen in België en Nederland tienduizenden mensen naar de politie om aangifte te doen van stalking of belaging. Achter iedere melding schuilt een wereld van stress, slapeloze nachten en constante angst. Toch vrezen specialisten dat dit aantal slechts het topje van de ijsberg is. Afgewezen partners zijn het gevaarlijkste type stalker. Hun drang om te beheersen, te domineren, te achtervolgen, kent vaak geen grenzen. Ze gaan soms zelfs zo ver dat het fatale gevolgen heeft voor hun slachtoffer. Marc Klifman spreekt uitgebreid met zowel slachtoffers als nabestaanden en advocaten over verregaande zaken van belaging. Daarnaast gaat hij samen met psychologen en experts op zoek naar wat er écht in het hoofd van een stalker omgaat.
Dit boek is het meest beklijvende boek dat ik in 2025 zal gelezen hebben. Het boek zal nog lang nazinderen en bij elk nieuwsbericht waarin wordt gesproken over stalking of een familiedrama of femicide zal ik hieraan moeten denken, automatisch. Dit boek is niet alleen maatschappelijk heel relevant maar toont ineens ook aan hoeveel er schuilt achter de ramen en deuren van huizen waarvan buren, vrienden en familie niet altijd op de hoogte is. Marc Klifman die de getuigenissen hierin verzamelde is één van de stemmen van de podcast 'Stemmen van Assisen' (waar ik tot voorheen nog niet had gehoord, moet ik tot scha en schande toegeven, maar vandaar dat ik dan ook 'blij' (klinkt raar in deze context) ben dat er een boek verscheen rond dit thema. Dit true crime boek bijt in je vast en laat niet los, zoveel is zeker!
Wat begint als een liefdevolle relatie waarbij (in dit boek gaat het enkel over vrouwen die slachtoffer zijn geworden van een dominante, narcistische stalker) de man zich opwerpt als de grote beschermer én de liefdevolle echtgenoot. Maar al snel wordt voor de vrouwen duidelijk dat er een donkere kant schuilt achter hun partner én dat ontsnappen uit die klauwen geen evidentie is. Hulp zoeken is geen makkelijk proces. Eerst en vooral moet de stap al gezet kunnen / durven worden maar eens die is gezet moet er ook actie worden ondernomen en daar ontbreekt het dan ook te vaak aan. Politie kan wettelijk niks doen, vaak weet de man zich opnieuw in het leven te wurmen met de belofte het niet meer te doen (om het dan enkel nog erger te maken nadien) en zo komt de vrouw in een vicieuze cirkel terecht. Vaak hebben deze mannen al een verleden waarin ze hetzelfde gedrag hebben vertoond maar ook dat is niet algemeen geweten. En als de omstandigheden verkeerd zitten, eindigt het in drama en zoals in de meeste verhalen in dit boek, in moord, femicide!
Van alle getuigenissen in dit boek is één vrouw die de aanslag op haar leven overleeft. Al de andere vrouwen (en vaak ook nog andere familieleden) overleven het echter niet en worden vaak veel te gruwelijk vermoord. Bij enkele van deze zaken werd ik letterlijk misselijk bij het idee alleen al. Een andere zaak is die van ex-burgemeester van Aalst, Ilse Uyttersprot die veel meer aandacht kreeg in de pers dan de meeste zaken wat betreft stalkergedrag en femicide, net omdat het ging over een heel prominent en bekend gezicht, die jammer genoeg de verkeerde man op de verkeerde moment tegenkwam.
Marc spreekt niet enkel met familieleden die achter zijn gebleven maar ook met experts in allerlei vakgebieden. Zo is er een stalking expert, de hulpverlening, de politie en het parket maar ook een Nederlandse psycholoog die de daders behandelt en een Britse psycholoog die aantoont hoe het men in het buitenland (kleine noot: dit geldt enkel voor Groot-Brittannië en Australië momenteel) de verschillende diensten linkt aan elkaar (politie, psychologen...) om samen te werken om dit soort moorden zoveel mogelijk te vermijden. Ook komt een Nederlandse man aan bod die getuigt hoe hij vroeger stalker was en zijn leven wist om te keren en nu zelf hulp biedt waar nodig door een zelfhulpgroep (of beter gezegd praatgroepen) op te richten voor daders van stalking.
Dit allemaal komt aan bod maar de hoofdmoot van het boek is jammer genoeg het verhaal van die vrouwen die het niet hebben overleefd en werden vermoord door de man waarvan ze dachten of hoopten dat hij hen graag zag tot werd ingezien dat dit onmogelijk was. Bezitterig gedrag, geweld gebruiken en het isoleren van de vrouwen van de buitenwereld zijn maar enkele van de tactieken toegepast om hen te terroriseren.
Zoals gezegd is dit boek heel maatschappelijk relevant. Elke politicus zou dit boek moeten te lezen krijgen en als dat nog niet genoeg is zou een overzicht van het aantal meldingen van stalking toch ook al een serieuze bel moeten doen rinkelen dat actie ondernemen veel hoger op de agenda zou moeten komen. Want hoeveel leed en pijn kan bespaard worden door de aanpak te veranderen? (En de excuses van te weinig middelen en te weinig mensen, daar heb ik persoonlijk én zeker de betrokkenen geen boodschap aan!)
Dit is geen boek om blij van te worden. Maar het is er wel één waarvan ik 'blij' ben dat ik het las. En nu even tijd vrijmaken ook om de podcast te gaan ontdekken?
Marc Klifman is misdaadjournalist bij Het Nieuwsblad en dus één van de makers van de podcast 'Stemmen voor Assisen'.
Aangrijpend verhaal, waarbij de vinger op de zere plek gelegd wordt zonder met de vinger te staan wijzen, met de nodige nuanceringen.
Of je nu iemand bent die professioneel bekend is met het thema, of een leek die er meer over te weten wilt komen, je bent bij dit boek aan het juiste adres. De auteur slaagt erin om voldoende uitleg mee in het verhaal te verwerken om een lezer zonder voorkennis mee te krijgen, zonder iemand met (een beetje) voorkennis te vervelen. Het jargon wordt correct gebruikt, zonder de lezer hiermee af te schrikken. De schrijfstijl is verder heel menselijk en heel vlot, waardoor je makkelijk het ene hoofdstuk na het andere blijft lezen. Wees wel gewaarschuwd, sommige aspecten kunnen heel hard binnenkomen. Net omwille van de menselijke manier waarop verschillende facetten van de verhalen steeds toegelicht worden, en omdat het iedereen kan overkomen.
De 6 hoofdstukken staan elk voor een interessante case, waarin een goede balans gevonden wordt tussen het weergeven van de feiten, het aan het woord laten van slachtoffers en nabestaanden, en de toelichtingen van experts. Het geheel vormt een aanklacht tegen een falend systeem, maar schuift de schuld niet zomaar af op de mensen die in de praktijk de eerste lijn vormen voor zowel de daders als de slachtoffers en nabestaanden. De auteur geeft heel mooi weer dat het niet altijd zo simpel is, dat een oplossing steeds een werk van lange adem zal zijn. Ook als maatschappij kunnen we zeker helpen, al is het maar met kleine stapjes, met het tonen van begrip en het doorbreken van taboes. Het laatste hoofdstuk, waarin een veroorzaker van geweld en stalking aan het woord is, is ook een grote toegevoegde waarde.
Als je graag op een toegankelijke manier wat meer wilt lezen over Vlaamse cases rond stalking en daaropvolgende moord, en ook graag enkele korte bijdragen van mensen uit het werkveld wilt lezen, moet je dit boek zeker een kans geven.
Zo van die boeken die niet alleen een maatschappelijk probleem aankaarten maar die meteen ook impact hebben op de lezer. Helder geschreven - door een journalist - en onpartijdig. De getuigenis van meneer Haring maakt het boek compleet. Nu de maatschappij en justitie nog.
Met zijn boek “Op een dag is het te laat” brengt gerechtsjournalist Marc Klifman de problematiek rond stalking en partnergeweld overtuigend onder de aandacht. Zijn belangrijkste doel met dit boek is duidelijk: slachtoffers sneller en beter erkennen, en de aandacht vragen die bitter noodzakelijk blijkt.
Marc Klifman schetst een beeld van de verstrekkende gevolgen van stalking aan de hand van persoonlijke verhalen van slachtoffers en nabestaanden. Daarnaast brengt hij interviews met personen die op professionele basis te maken hebben met stalking. Zo ontstaat er een veelzijdig en genuanceerd overzicht van de problematiek. De afwisseling tussen menselijke verhalen en professionele analyses maakt het boek niet alleen informatief, maar ook aangrijpend en persoonlijk.
Bij de persoonlijke verhalen schrijft de journalist over het hele proces: van de eerste signalen van stalking tot de angst en machteloosheid die slachtoffers ervaren, en uiteindelijk de rechtszaken die vaak het gevolg zijn. Als lezer voel je mee met de constante dreiging waaronder slachtoffers moeten leven. Ze durven amper nog buitenkomen, slapen vaak niet meer rustig in hun eigen huis en leven permanent op hun hoede.
Eén zin die me bijzonder raakte: “Wacht, ik ga dit allemaal filmen. Anders heb ik geen bewijs en zullen ze me weer niet geloven.” Het zegt alles over het diepe wantrouwen tegenover de politie en het gevoel dat hun klachten niet serieus genomen worden. Een deel van het probleem bij de politie in Belgie ligt aan het feit dat ze niet beschikken over voldoende middelen en mankracht waardoor ze helaas niet steeds voldoende tijd kunnen besteden aan deze klachten.
Tijdens het lezen werd ik me pas echt bewust van hoe groot dit probleem is en welke impact het heeft op de levens van slachtoffers en hun omgeving. Een aantal cijfers die Marc Klifman aanhaalt, wil ik hier graag delen: • 1 op 4 vrouwen wordt ooit slachtoffer van stalking. • In 2023 werden in België 38.000 klachten van stalking of belaging ingediend, maar vermoedelijk is dit maar een peulschil van het reële aantal mensen die gestalkt worden omdat bij veel mensen de drempel om klacht in te dienen te hoog ligt • De meest voorkomende vorm van stalking gebeurt door een (ex-)partner (40%). • In 25% tot 55% van de gevallen escaleert stalking naar fysiek geweld. • In België wordt gemiddeld elke twee weken een vrouw vermoord door haar partner.
Deze cijfers zijn ronduit alarmerend en tonen dat er dringend meer bewustwording, middelen en actie nodig zijn.
Marc Klifman schrijft in een journalistieke, maar verhalende stijl. Hij combineert feitelijke verslaggeving met meeslepende observaties en verhalen, waardoor het boek ondanks het zware onderwerp heel toegankelijk leest. Zijn betrokkenheid voel je in elke bladzijde: hij is niet enkel de verslaggever, maar ook een mens die geraakt wordt door de verhalen die hij optekent.
Op een dag is het te laat is een confronterend en noodzakelijk boek. Het geeft slachtoffers een stem, brengt schrijnende verhalen onder de aandacht en koppelt die aan cijfers en analyses die niemand onberoerd kunnen laten. Marc Klifman slaagt erin om zowel te informeren als te raken. Voor mij was dit een eye-opener: stalking is veel groter, ernstiger en dodelijker dan ik voorheen besefte. Dit boek verdient gelezen te worden – door beleidsmakers, hulpverleners, politie, maar ook door een breed publiek – want zoals de titel al zegt: op een dag is het te laat.
Toen ik van Uitgeverij Lannoo de mogelijkheid kreeg om dit boek te recenseren, heb ik niet getwijfeld. Ik wilde graag meer te weten komen over stalking en de impact ervan. Op voorhand dacht ik al dat dit een pakkend boek zou worden en dat bleek helemaal te kloppen. Je leeft bij elke getuigenis mee met de slachtoffers en nabestaanden en het boek liet een enorme indruk na.
Elk hoofdstuk belicht een bepaald aspect van stalking zoals de problematiek zelf, de impact op de omgeving of de opvolging ervan. Enerzijds komen er experts aan het woord die in korte interviews hun kennis delen. Anderzijds laat de auteur slachtoffers of nabestaanden hun verhaal doen. Die getuigenissen geven weer hoe het gedrag van de stalker steeds erger werd en welke stappen er al dan niet ondernomen werden. Ook de uitkomst van de rechtszaak komt aan bod.
Een van de slachtoffers was iemand die voor hetzelfde bedrijf heeft gewerkt als mijn vriend. Gezien hij pas na haar dood is gestart, hebben wij haar dus nooit persoonlijk gekend. Toch kenden we haar verhaal gedeeltelijk via zijn collega's. Ook al zijn alle getuigenissen even aangrijpend; haar verhaal kwam daarom toch net iets harder binnen.
Aan de start van een getuigenis krijg je eerst een foto te zien van het slachtoffer of de slachtoffers. Dat maakt het extra confronterend en een stuk persoonlijker omdat het dan niet enkel bij een naam blijft. Stuk voor stuk vertellen de slachtoffers of nabestaanden een schrijnend verhaal. Het geeft weer hoe groot de impact is op het leven van het slachtoffer, maar ook de omgeving draagt de gevolgen met zich mee. Wat het des te erger maakt, is dat vele slachtoffers zich niet of onvoldoende gehoord voelden door politie en justitie.
Daarom vond ik het ook erg interessant dat de auteur onder meer een psycholoog heeft geïnterviewd die gerichte dadertherapie toepast. Hij legt uit wat we hieronder mogen verstaan. Belangrijk vond ik ook dat hij de nuance bracht dat er bij femicide heel vaak stalking aan vooraf gaat, maar dat de overgrote meerderheid van stalkers gelukkig niet tot moord overgaat.
De interviews die de kant van politie en justitie verduidelijken, geven weer dat er al heel wat stappen gezet zijn, maar er ook nog heel wat mogelijkheden tot verbetering zijn. Een gebrek aan middelen en mensen blijkt, zoals wel vaker in België, een groot probleem te zijn. Anderzijds snap ik ook dat het moeilijk is om een zaak op te bouwen of iemand te veroordelen wanneer slachtoffers in bepaalde situaties meermaals hun klacht intrekken omdat hun partner hen doet geloven dat hij of zij nu écht zal veranderen.
Het boek geeft inzicht in wat stalking is en bevat tips en de contactgegevens van organisaties voor mensen die gestalkt worden of zelf dit gedrag stellen. Daarvoor was de laatste getuigenis een waardevolle toevoeging. Deze man, die liever het woord veroorzaker gebruikt in plaats van stalker, legt uit hoe hij tot aan het punt kwam waarop hij besefte dat hij hulp nodig had en hoe hij die hulp nu ook aan anderen biedt.
De auteur slaagt erin om alle aspecten te belichten en deed dat op een serene en objectieve manier. Ondanks de zware materie las het boek erg vlot en werd er een heldere en toegankelijke schrijfstijl toegepast. Het is een boek dat voor mij nog een tijdje zal blijven nazinderen. Er werden eveneens heel wat pijnpunten blootgelegd. Laten we hopen dat er meer middelen voor justitie en politie vrijgemaakt kunnen worden en er vaker kan ingezet worden op therapie en preventie.
Laat Op een dag is het te laat een eyeopener zijn zodat er meer bewustwording gecreëerd wordt en we beseffen hoe groot de problematiek is. Zodat we als familielid, vriend(in) of collega aandachtig zijn voor allerhande alarmsignalen en mee naar hulp kunnen zoeken. Ook voor mensen die zich momenteel in een onveilige situatie bevinden is dit boek belangrijk. Hopelijk kan dit het extra duwtje zijn om iemand in vertrouwen te durven nemen en zo de stap tot hulpverlening te zetten.
Dankjewel aan Uitgeverij Lannoo voor het recensie-exemplaar!
Wist je dat er gemiddeld om de twee weken een vrouw door haar (ex-)partner wordt vermoord in ons land en dat hier vaak een erge vorm van stalking aan voorafging? In ‘Op een dag is het te laat’ belicht Marc Klifman die bittere realiteit in vijf zaken die hij als misdaadjournalist op de voet heeft gevolgd. Dit boek is enorm goed onderbouwd en zeer informatief. Naast de beklijvende verhalen en getuigenissen van nabestaanden of slachtoffers die een aanval hebben overleefd, komt ook de problematiek rond stalking en femicide ruim aan bod. Want hoewel vele vrouwen een aangifte doen van stalking, toch wordt er blijkbaar weinig hiertegen ondernomen. Hoe kunnen de betrokken instanties alerter en adequater optreden? De auteur ging daarom ook in gesprek met bijvoorbeeld de hulpverlening, het parket, de politie, magistraten… deze interviews vormen een knappe aanvulling.
Marc Klifman heeft een vlotte, boeiende en zeer toegankelijke schrijfstijl. De verhalen lezen als een psychologische thriller, maar dit is echter geen fictie. De angst en de radeloosheid die de slachtoffers ervaarden is echt hartverscheurend. De nabestaanden hopen dat er lessen kunnen getrokken worden voor de toekomst en hierbij is de samenhorigheid en betrokkenheid van de maatschappij alvast een beginpunt.
Dat deze harde verhalen werden gedrukt op papier dat zacht aanvoelt vind ik een bijzonder mooi subtiel detail.
Ik vind dit een zeer interessant onderwerp om meer over te lezen en mij in te verdiepen. Wist je dat er in België elke maand 2 (!) vrouwen vermoord worden door hun (ex) partner? Dit is toch hallucinant? 😵💫 Wat ik vooral wil meegeven als tips uit dit boek:
👉Indien je last hebt van een stalker, hou alles goed bij. Elke sms, elke bedreiging, elke keer hij opduikt,... 👉Je staat er niet alleen voor: het CAW kan helpen met connectie met de politie 👉en voor de plegers van huishoudelijk geweld: STOP voor het te laat is, er is ook hulp voor jullie. Ga in therapie voor het een gevangenisstraf wordt....
Elk jaar stappen in België en Nederland tienduizenden mensen naar de politie om aangifte te doen van stalking of belaging. Dit is een groot aantal maar toch vrezen experts dat slechts een klein deel van de slachtoffers aangifte doet. Afgewezen partners zijn het gevaarlijkste type stalker want ze kennen vaak geen grenzen.
Klifman laat in het boek verschillende mensen aan het woord: een slachtoffer van stalking die een moordpoging overleefde, nabestaanden van slachtoffers, professionals op verschillende niveaus van dienstverlening, en zelfs een stalker die uiteindelijk zijn leven beterde. Op serene maar zeer aangrijpende wijze vertellen zij hun verhaal. De verhalen tonen ook aan dat de situatie zo snel kan omslaan en dat er in deze maatschappij veel sneller moet worden gereageerd als slachtoffers aangifte doen.
Dit boek is een aanrader als je interesse hebt voor true crime en is geschreven zonder de sensatie op te zoeken maar de feiten weer te geven.
Marc Klifman is een misdaadjournalist bij Het Nieuwsblad. Samen met collega’s Cedric Lagast en Pieter Huyberechts maakt hij de podcast ‘De Stemmen van Assisen’.
Hartelijk dank aan @UitgeverijLannoo voor het recensie-exemplaar van dit boek!
Minpunten aan het boek: - Soms werden er dingen in hetzelfde hoofdstuk herhaald - De stukken over de gesprekken met professionals vond ik iets minder interessant. - Soms werd al gesproken over een persoon waar later in het boek een hoofdstuk aan gespendeerd zal worden (maar dit werd niet aangekondigd). - Een aantal spellingsfouten
Zo zo belangrijk onderbelicht thema. Goed boek! Leest vlot door. Afschuwelijke cases, maat als luisteraar van de Stemmen van Assisen waren ze mij wel al bekend.
Ik had hoge verwachtingen voor dit boek en terecht. Dit boek is heel interessant, aangrijpend, soms kwaad makend want hoe kan dit nu toch nog. Sommige zaken kende ik al, anderen had ik nog nooit gehoord maar een voor een worden ze op een heel respectvolle manier uit de doeken gedaan, afgewisseld door verschillende perspectieven van experts. Ik ben blij dat dit onderwerp dat bijna typisch of alledaags in de true crime wereld duidelijker uit de doeken gedaan wordt. Van stalking tot feminicide, veel voorkomend maar het zou helemaal niet normaal of typisch mogen zijn. Dit boek is zeker een aanrader