Negentien Negentien

by Aline Sax

Groot-Brittannië, 1919. Nadat hij is thuisgekomen van het front kan Henry Bennett niet meer aarden in het leven van voor de oorlog. Hij voelt zich onthecht van zijn omgeving, lijdt aan survivor's guilt, hallucinaties en nachtmerries. Daarom besluit hij terug te keren naar de Belgische frontstreek. Maar Ieper is niet meer de plek die hij in 1917 achterliet. De Belgen willen hun stad weer opbouwen en de eerste toeristen bezoeken de streek terwijl de gesneuvelden worden herbegraven.


Negentien Negentien is een psychologische roman die begint waar de meeste oorlogsromans op het moment dat soldaten geen soldaten meer zijn en geconfronteerd worden met de vraag hoe het nu verder moet.


''Sax bouwt het verhaal vakkundig op, om tegen het einde een mokerslag van jewelste uit te delen. Dit is geen plottwist om de plottwist, maar één die raakt aan de kern van Henry's trauma.'' - Trouw


''Het resultaat is spannend, gruwelijk en meeslepend.'' - Trouw


'Het nauwgezette en uitvoerige onderzoek, in combinatie met de ongeforceerde schrijfstijl, hebben een overtuigende oorlogsroman opgeleverd waarin, naast de oorlogsverschrikkingen, de thema's vriendschap, gemis en herdenken knap worden uitgewerkt.'' - Historiek


''De stapel met oorlogsliteratuur mag dan al huizenhoog zijn, Negentien Negentien verdient best een plaats op die stapel. Naast een plaats op die stapel verdient het ook vooral veel lezers.'' - TZUM


''In Negentien Negentien trekt Aline Sax (1984) je als lezer zó diep mee het slijk van de loopgraven in, dat je de modder en het bloed van de Slag bij Passendale uit je ogen moet wrijven. De angst, de ontreddering en het trauma van de frontsoldaat worden tastbaar.'' - TZUM

Genres: Roman

411 pages, Kindle Edition

Published September 24, 2025

Reviews

[Irene]

jeetje zeg, ik was niet voorbereid op zó’n dijk van een roman.

Ik ben er eigenlijk een beetje stil van, zo goed. Ijzersterk tot het einde, heden en verleden echt goed afgewisseld. Sterkste openingszin ooit als je het mij vraagt: Ik wou dat ik gesneuveld was.


Voor mezelf wat citaten die me raakten in context van het verhaal:
1. Het was gelukkig niet elke dag Passchendaele.

2. Toen ik dienst genomen had, was Henry Bennet opgehouden te bestaan. Soldaat Bennett was geheel en al eigendom van het leger.

3. ‘Het gaat me niet om de plicht tegenover het leger. Maar plicht tegenover elkaar. Ik laat jou niet in de steek. Jij laat mij niet in de steek’.
‘We zijn allemaal doden, we weten het alleen nog niet.’

4. De wereld bestaat uit twee soorten mensen. Zij die het meemaakten en zij die het zich nooit zullen kunnen voorstellen.

5. Er waren drie gemoedstoestanden aan het front: eindeloze verveling, doffe ellende en pure angst.


Niemand koos voor oorlog. Wennen aan vrede, (over)leven met schuldgevoel t.o.v. velen, onweer als artillerievuur, leven opnieuw opbouwen, maar waar als ‘thuis’ geen thuis meer is en je geen naïeve tiener meer bent, maar ook geen glorieuze overwinnaar? Wel schaamte, frustratie, onbegrip.
Held of geen held. Ook inwoners van Ieper zelf/omgeving, moeten hun leven opnieuw opbouwen, ook dat wordt duidelijk.
En zoveel meer. Kameraadschap voor altijd.

[Hermine Couvreur]

Het boek is zorgvuldig opgebouwd, heden en verleden wisselen elkaar vloeiend af, nergens een hapering.
Het verhaal snijdt van in het begin in je vel maar de ‘ontknoping’ als ik het zo mag noemen, maakte dat ik even echt niet verder kon lezen…
De verzoening van het hoofdpersonage Henry Bennett met zichzelf, gun je hem met warmte want hij doodde niet, dat deed de oorlog.
Tot nadenken stemt ook de opruim van de slagvelden, de smerigheid, de loopgraven, het prikkeldraad en ander oorlogsmateriaal, het vinden en begraven van lichamen (‘sommige overblijfselen pasten in een knapzak’) en het onbegrijpelijke ramptoerisme, groepsreizen die vanaf 1919 al via reisbureaus georganiseerd werden.

[Pieter Serrien]

Voor de tweede keer dit jaar omvergeblazen door de woorden die Aline vond om het onbeschrijfelijk oorlogsleed in een boek te verwerken. Het hoofdstuk 22 over het korte verlof van Henry is zo sterk dat je er stil van wordt. Hoewel ik het plot wel zag aankomen, bleef het ijzersterk tot het einde.

[Mireille]

Henry Bennett is sinds een halfjaar weer thuis in Engeland. Nadat hij ontslagen werd uit een ziekenhuis probeert hij in de zomer van 1919 het leven van voor de oorlog weer op te pakken. Dat het niet van een leien dakje gaat, wordt in de eerste alinea meteen duidelijk als de lezer in zijn hoofd zit. ‘Ik wou dat ik gesneuveld was. Het was makkelijker geweest als ze om me hadden kunnen rouwen.’ Aline Sax opent Negentien negentien sterk.

Ik las het boek binnen enkele dagen uit, een bespreking liet even op zich wachten maar staat nu hier:
https://lezersgoud.nl/aline-sax-negen...

[Marcella]

“Ik was niet meer de naïever tiener die ik was geweest. Ik was niet de glorieuze overwinnaar die ik had moeten worden. Het was makkelijker geweest als ze om me hadden kunnen rouwen.”

Zo’n boek, zo’n typisch Aline Sax boek, dat je bij de eerste bladzijde, letterlijk de eerste zinnen vastpakt en je niet meer loslaat, zelfs niet na het dichtslaan. Een boek over een soldaat die aan het einde van de oorlog geen soldaat meer is, maar die identiteit altijd bij zich zal dragen. Over de meest verschrikkelijke dingen die een mens kan overkomen, over spijt en toch, ook over liefde, ook over hoop.

[Saar Steverlinck]

Ik heb altijd een erg grote fascinatie gehad voor verhalen uit WOI en WOII. Als kind las ik “Oorlogsjaren” van Paul Kustermans ongeveer 1 keer per maand. Mijn moeder zuchtte als ze zag dat ik het boek wéér bij had uit de bib. Het schetst het verhaal van de tweeling Alexander en Barbara en hoe het hen vergaat als soldaat en verpleegster in de Westhoek. De grote veldslagen zoals Passchendaele kwamen daar uitgebreid aan bod.

Dit boek focust op het jaar net na Wapenstilstand. Nadat hij is thuisgekomen van het front kan Henry Bennett niet meer aarden in het leven van voor de oorlog. Hij voelt zich onthecht van zijn omgeving, lijdt aan survivor’s guilt, hallucinaties en nachtmerries. Daarom besluit hij terug te keren naar de Belgische frontstreek. Maar Ieper is niet meer de plek die hij in 1917 achterliet. De Belgen willen hun stad weer opbouwen en de eerste toeristen bezoeken de streek terwijl de gesneuvelden worden herbegraven.

Deze insteek is bijzonder en boeide me heel erg. We krijgen in dit boek een helder beeld van die botsende behoeftes: families komen hun doden zoeken, het volk wil terug leven in hun plek die helemaal verwoest is, overlevenden proberen verder te gaan met het leven in een omgeving die zich niets kan voorstellen bij de gruwel die ze hebben meegemaakt.

Via heel historisch correcte flashbacks van Henry neemt Aline Sax ons mee naar die oorlogsjaren. De levendige beschrijvingen kruipen niet in je koude kleren. Ik durf zeggen dat dit de eerste roman is waar die oorlog voor mij zo concreet werd. Ook die focus op die eerste periode erna en hoe eenzaam dat moet gevoeld hebben voor soldaten - het nam me helemaal mee.

Ik vond dit een ontzettend mooi boek, heel erg goed geschreven, beeldende taal, zeer goed uitgewerkte personages en beschrijvingen van plekken en gebeurtenissen die heel wat historisch werk in zich dragen.

Prachtig. Het past dat ik deze namiddag de tijd nam om het uit te lezen.

[Xavier Roelens]

Een Engelse soldaat uit de Eerste Wereldoorlog keert terug naar Ieper en confronteert zichzelf met zijn demonen. Het is mooi hoe we naast zijn spldatenervaring ook die van vele andere mensen te zien krijgen: officieren, achtergebleven weduwen, de inwoners van Ieper,... Maar wat ik vooral straf vind is hoe Sax erin slaagt om mij ook een ijldroom te bezorgen.

[Katrien Verschueren]

Tranen met tuiten gehuild!!!

[Liesleest]

Adembenemend.

[Michelle Weijers]

Opgeslokt door het verhaal. Het is dat ik een leven heb naast het lezen, anders had ik het in een ruk uitgelezen. Officieel fan van Sax.

[Martijn Nicolaas]

Wat een prachtig verhaal, filmisch verteld, de verschrikkingen van oorlog, nog maar weer een keer, ja. Maar dat mag altijd opnieuw worden verteld. De modder en het bloed van de loopgraven en de uiteengespatte soldatenlichamen druipen van de pagina’s. In literair opzicht biedt Sax niet heel veel ruimte voor de lezer, maar dat doet niets af van het sterke verhaal en de sterke personages, de boodschap van dit mooie boek.

[Dorien Garsbeke]

Oorlogsfilms/boeken...meestal kies ik hier niet voor. Het boek werd mij aangeraden in de bieb. Pijnlijk mooi en echt hoe verwerking van een trauma kan verlopen. Hoe 'geen communicatie', oordeel en onbegrip een mens kan doen 'alleen' voelen.
Als ik dit boek lees(terwijl de nieuwe gevechtsvliegtuigen overvliegen voor 21 juli) kan ik er nog meer niet bij hoe men kan kiezen voor oorlogsindustrie....en uiteindelijk oorlog.
We zijn toch niet geboren om dit elkaar aan te doen?
Een prachtboek!

[Ka Vee]

Geen 5* omdat ik, vooral in het eerste kwart van het boek, de indruk kreeg steeds opnieuw hetzelfde te lezen. Wel 5* voor de invalshoek, het schrijftalent en de vreselijkheid van WO I, beleefd vanuit de buik van een jonge Engelse soldaat die alles zeer invoelbaar maakt. Onverwachte, onthutsende ontknoping. Zéér graag gelezen !

[Lieke Polak]

Archie 🥹 Spannende en interessante roman over de gruweldaden van WOI. Met een innemende hoofdpersoon en een mini-randje zwoel. Erg mooi!

[Boekdagboek van Annemieke]

Sommige schrijvers verstaan de kunst om je een personage meteen bij de eerste pagina’s in je hart te doen laten sluiten. Hoe ze dat doen is me een raadsel en lukt dan ook lang niet altijd. Bij mij deed Sax dit met hoofdpersoon Henry in dit boek. Henry is in tegenstelling tot vele anderen wel teruggekeerd uit de loopgraven van de eerste wereldoorlog. Er is geen begrip voor zijn trauma’s bij thuiskomst, hij kan nergens zijn verhaal kwijt, dus keert hij terug naar het front in België in de hoop daar wat in het reine te komen met alles wat hij heeft meegemaakt.

Aanrader!

[PetiteEglise]

Heel straf. In die mate dat ik tijdens het lezen van dit boek de verhalen uit de loopgraven zelfs meenam in een eigen droom. In die mate was ik onder de indruk.

We mogen nooit nooit nooit vergeten.

[Daffie Online]

Alsof je zelf in een loopgraaf ligt. Gruwelijk goed.

[Linda (lindasleeswereld)]

𝑯𝒆𝒕 𝒘𝒂𝒔 𝒈𝒆𝒍𝒖𝒌𝒌𝒊𝒈 𝒏𝒊𝒆𝒕 𝒆𝒍𝒌𝒆 𝒅𝒂𝒈 𝑷𝒂𝒔𝒔𝒄𝒉𝒆𝒏𝒅𝒂𝒆𝒍𝒆, 𝒈𝒆𝒆𝒇𝒕 𝒛𝒆 𝒎𝒆 𝒈𝒍𝒊𝒎𝒍𝒂𝒄𝒉𝒆𝒏𝒅 𝒎𝒊𝒋𝒏 𝒘𝒐𝒐𝒓𝒅𝒆𝒏 𝒕𝒆𝒓𝒖𝒈. 𝑵𝒆𝒆, 𝒎𝒂𝒂𝒓 𝒉𝒆𝒕 𝒊𝒔 𝒘𝒆𝒍 𝑷𝒂𝒔𝒔𝒄𝒉𝒆𝒏𝒅𝒂𝒆𝒍𝒆 𝒅𝒂𝒕 𝒊𝒏 𝒋𝒆 𝒍𝒊𝒋𝒇 𝒃𝒍𝒊𝒋𝒇𝒕 𝒉𝒂𝒏𝒈𝒆𝒏, 𝒅𝒆𝒏𝒌 𝒊𝒌 𝒃𝒊𝒕𝒕𝒆𝒓.

Vanaf de eerste bladzijde indrukwekkend.
De eerste alinea raakt gelijk: 𝑰𝒌 𝒘𝒐𝒖 𝒅𝒂𝒕 𝒊𝒌 𝒈𝒆𝒔𝒏𝒆𝒖𝒗𝒆𝒍𝒅 𝒘𝒂𝒔. 𝑫𝒂𝒕 𝒛𝒐𝒖 𝒆𝒆𝒏 𝒉𝒆𝒍𝒅 𝒗𝒂𝒏 𝒎𝒆 𝒈𝒆𝒎𝒂𝒂𝒌𝒕 𝒉𝒆𝒃𝒃𝒆𝒏. 𝑯𝒆𝒕 𝒘𝒂𝒔 𝒎𝒂𝒌𝒌𝒆𝒍𝒊𝒋𝒌𝒆𝒓 𝒈𝒆𝒘𝒆𝒆𝒔𝒕 𝒂𝒍𝒔 𝒛𝒆 𝒐𝒎 𝒎𝒆 𝒉𝒂𝒅𝒅𝒆𝒏 𝒌𝒖𝒏𝒏𝒆𝒏 𝒓𝒐𝒖𝒘𝒆𝒏.

Een boek dat begint waar de meeste oorlogsromans eindigen: op het moment dat soldaten geen soldaten meer zijn en ze geconfronteerd worden met de vraag hoe het nu verder moet.

In het boek volgen we Henry Bennett die na de eerste Wereldoorlog in 1919 niet meer kan aarden in Groot-Brittannië. Hij heeft hallucinaties en nachtmerries en besluit terug te gaan naar de frontstreek in het Belgische Ieper.

Het boek is indrukwekkend, heftig, emotioneel en uniek. Met flashbacks terug naar de oorlogsjaren.
De omschrijving van het korte verlof dat Henry een paar dagen terug mocht naar huis maakte veel indruk op mij en het einde 😭
Prachtig, hartverscheurend en een absoluut 5 ⭐ ⭐ ⭐ ⭐ ⭐ boek voor mij!
Een boek dat me niet los liet als ik niet aan het lezen was en de laatste 100 pagina's moest ik verder lezen/luisteren.

Het luisterboek wordt voorgelezen door Storm Parser. Een zeer passende stem bij dit verhaal!

[Raya Schaduwjaagster]

De eerste wereldoorlog is niet per se mijn favoriete onderwerp, maar ik vind het niet erg om af en toe buiten mijn comfortzone te treden. Psychische problemen zoals PTSS en schuldgevoel boeien me dan weer wel enorm. Aline Sax diept deze thema’s grondig uit.
Het verhaal springt heen en weer tussen heden en verleden. De opbouw zit goed in elkaar en die wending – wauw! - die zag ik niet aankomen!

De schrijfstijl is klassiek. Daarmee bedoel ik dat de taal ten dienste van het verhaal staat en zo hoort het ook in dit genre. De heldere leesbaarheid doet vermoeden dat de auteur goed heeft nagedacht over haar woordkeuze en zinsconstructies.

Mijn favoriete zin staat op bladzijde 189: De regen liet mijn gedachten uitlopen tot een onleesbare ellende.

Ik zou Negentien Negentien aanraden aan alle geschiedenisfreaks. Ook iedereen die houdt van psychologische romans en het niet erg vindt om figuurlijk tegen zijn kop geschopt te worden door een legerlaars, beveel ik dit boek van harte aan.

[Annelies Van Oost]

Dit boek werd me aangeraden door een leerling, die een zeer beklijvende bespreking deed over haar intense leeservaring.
Ik heb het in één dag uitgelezen, dus meeslepend is het wel. De beschrijvingen die alle zintuigen overweldigen deden me denken aan Au revoir là-haut. Tijd om nog eens naar de Westhoek te trekken, ook al voelt het toerisme na het lezen van deze roman heel dubbel.

[Maarten De Rijk]

Woorden voor het onbeschrijfelijke

Hoe was het leven nu écht in de loopgraven tijdens de Eerste Wereldoorlog? Wat speelde er precies in de hoofden van de frontsoldaten die vochten rond Ieper in 1917? Wie het zelf niet heeft meegemaakt, kan er zich eigenlijk nooit een volledige, waarheidsgetrouwe voorstelling van maken. Maar in 'Negentien Negentien' trekt Aline Sax (1984) je als lezer zó diep mee het slijk van de loopgraven in, dat je de modder en het bloed van de Slag bij Passendale uit je ogen moet wrijven. De angst, de ontreddering en het trauma van de frontsoldaat worden tastbaar.

Net als over WO II zijn er over de Eerste Wereldoorlog bibliotheken vol geschreven. Elke auteur die aan die hemelhoge stapel nog iets van betekenis wil toevoegen, moet dus goed weten waar hij aan begint. Met het gewicht van die literatuurgeschiedenis op je schouders, moet je als schrijver niet alleen stevig in je schoenen staan, je hebt ook best een gezonde dosis lef. Dat de Belgische Aline Sax die bravoure heeft, bewees ze onder meer door in 'Wat ons nog rest' – eerder dit jaar nog bekroond met de Boon Literatuurprijs – te kiezen voor de gedurfde vorm van de ‘verse novel’. Nu waagt ze zich trouwens aan haar eerste roman voor volwassenen. Maar Sax heeft nog meer mooie adelbrieven. Zo schreef ze als tiener al over oorlogsthema’s en als historica combineert ze haar historische kennis met een drang naar feitelijke correctheid.

'Negentien Negentien' vertelt het verhaal van Henry Bennett, een 22-jarige Britse ex-soldaat met PTSS die in 1919 terugkeert naar Ieper, meer bepaald naar het decor van de Slag bij Passendale van 1917. Door het massale verlies aan (jonge) levens en de minimale terreinwinst is die slag – ook bekend als de Derde Slag om Ieper – symbool geworden voor de zinloosheid en wreedheid van de oorlog.

Het is meteen duidelijk. De oorlog heeft alles ontwricht, ook het ‘vooroorlogse’ leven van Henry in zijn thuisland. De kloof met zijn ouders is te groot, de band met zijn liefje lijkt onherstelbaar verstoord en hij is zijn job als steenhouwer kwijt. Daarnaast is er de sterke drang om terug te keren naar Ieper. "Ik móét dit doen. Ik móét terug. Ik móét in het reine komen. Anders blijft het me mijn hele leven achtervolgen". Even verder noemt Henry zijn terugkeer ook een vorm van "boetedoening".

Waar de zoektocht van Henry naar gewetensrust op gebaseerd is, komt de lezer bij mondjesmaat te weten via een tweede verhaallijn. Die lijn volgt grotendeels de periode van Henry aan het front in 1916 en 1917. Eerst lijkt het alsof Sax wat (te) veel tijd en ruimte neemt om die verhaallijn te vorm te geven, maar achteraf gezien is die aanloop nodig, zowel om het bloedbad bij Passendale juist te kaderen als om de evolutie in de figuur van Henry helemaal te doorgronden.

De passages over de slag zelf behoren tot de beste van het boek. Sax vindt de juiste woorden voor iets wat haar eigen hoofdpersonage maar moeilijk onder woorden kan brengen: de doffe ellende van het frontleven, de doodsangsten in de loopgraven, de complete uitzichtloosheid en gruwel van het massale verlies aan jonge levens en… het verstikkende schuldgevoel na een fatale beslissing.

Maar zoals in het boek ook zelf gezegd wordt: "Het was niet elke dag Passchendaele". Er was meer dan de frontmiserie alleen. Negentien Negentien is dan ook veel meer dan een pure loopgravenroman. Het is ook een liefdesverhaal en en verhaal over het ontstaan en de nawerkingen van oorlogstrauma’s. Daarnaast geeft Sax ook een bijzondere inkijk in het prille naoorlogse leven in de streek rond Ieper inclusief het eerste oorlogstoerisme en de moeizame heropbouw na de oorlogsverwoesting. Een van de meest interessante passages daarbij is de even scherpe als oprechte boosheid van een lokale inwoner over de schuld die ook de Britse soldaten dragen voor de totale vernietiging en vergiftiging van de streek. Een insteek die je wellicht wel kan terugvinden in de getuigenissen van toen, maar elders niet snel zal lezen.

Kortom, de stapel met oorlogsliteratuur mag dan al huizenhoog zijn, Negentien Negentien verdient best een plaats op die stapel. Naast een plaats op die stapel verdient het ook vooral veel lezers.

(Recensie voor Tzum van 5/11/2025)

[Karin Betten]

Goed geschreven boek over soldaat in WO1 en over zijn PTTS in het jaar erna. De soldaat gaat terug naar Ieper direct na de oorlog. Het boek wisselt hoofdstukken over de loopgraven en de slag bij Passendale af met hoofdstukken over de terugkeer naar het gebied een jaar later. Gelezen in Ieper, wat het extra indrukwekkend maakte. Maar, ook gewoon erg goed en beklemmend geschreven met steeds verbazing over de situaties waarin de soldaat terechtkomt met name na de oorlog in de tijd van het oorlogstoerisme. Het gaat ook over de vrienden die hij maakt en kwijtraakt. En het opruimen van de slagvelden en het inrichting van de vele begraafplaatsen en wat dit betekent voor de achtergebleven families van wie dierbaren gesneuveld zijn. De schrijfster heeft veel en goede research gedaan, wat terug te lezen is in het boek. Een van de betere boeken die ik gelezen heb de laatste tijd

[Rosemie Lauwers]

Ademloos uitgelezen. Verrassend einde. Ik las al veel boeken over mijn geboortestad in WOI maar dit keer zat ik echt diep mee in en onder de modder van de loopgraven van de slag bij Passendaele. Mooie personages en geloofwaardige plot. In het begin wat uitleggerig maar wel erg goed geschreven, sober, beeldend en soms poëtisch. Doet je nog maar eens stilstaan bij de gruwel van de oorlog.

[Huub]

Naast een erg indrukwekkend boek over de verschrikkingen van de loopgravenoorlog schept het ook een voor mij volslagen nieuw beeld van de periode kort erna. Slagveldtoerisme in 1919!? Combineer dit met een goed geschreven drama, en je krijgt echt een toproman.

[Katrien]

4,5 ⭐️ Knap, heel knap.

[Feline]

Niemand had dit boek beter en tastbaarder kunnen schrijven dan Aline Sax. Ongelofelijk goed. Prachtig.

[Baukje]

Duurde even tot ik er goed in zat. Maar even doorzetten was het zeker waard. Indrukwekkend.

[Annelin Pesman]

Knap geschreven boek met een mooie invalshoek en hele goede opbouw. Ook interessant om zo meer over de eerste wereldoorlog te lezen.

[Emmy Steenackers]

Als leraar geschiedenis in het vijfde middelbaar las ik al heel veel romans over de Eerste Wereldoorlog. Dit boek vertrekt vanuit een heel boeiend standpunt, namelijk die van de soldaat die het overleefde, maar niet meer kan aarden in de wereld die hij achterliet. Ik ga het boek zeker ook aanraden aan mijn leerlingen wanneer ik binnen enkele maanden aan dit thema begin.

[Ilse Vermo]

Vier sterren, heel mooi boek die de gruwel van oorlog dichtbij brengt. Soms deed het wat als een jeugdboek aan, maar bij nader inzien gewoon een heel goed boek voor alle leeftijden. De relationele spanningen mochten nog wat scherper, maar de subtiliteit is ook mooi. Absoluut lezenswaardig!

PS Kleine surplus voor therapeuten: trauma en ptss worden heel concreet beschreven, zowel de symptomatologie als tools om er zowel hands on bij crisis als wat insteek om er op langere termijn mee om te gaan. Dus je kan gerust wat psycho-educatieve tips sprokkelen uit dit boek. Of het boek aanbevelen aan patiënten. Dat kan ook.