Komisari Memo është një roman i shkrimtarit të njohur shqiptar Dritëro Agolli, botuar për herë të parë në vitin 1970 nga Shtëpia Botuese "Naim Frashëri" në Tiranë. Ky roman përfaqëson një nga veprat më të rëndësishme të letërsisë shqipe të periudhës socialiste, duke trajtuar tema të luftës, idealizmit dhe të sakrificës në shërbim të atdheut dhe ideologjisë. Romani fokusohet në figurën e Komisarit Memo, një luftëtar dhe udhëheqës partizan që i përkushtohet plotësisht misionit të tij për çlirimin e vendit gjatë Luftës së Dytë Botërore. Memo përfaqëson tipin e njeriut idealist, të ndershëm dhe të vendosur, i cili përballet me sfida të shumta në përpjekjen e tij për të drejtuar luftën dhe për të ruajtur moralin e luftëtarëve të tij. Ai është një personazh me bindje të forta dhe një dedikim të palëkundur për çështjen e popullit. Përmes Memo-s, Agolli sjell një portretizim të jetës partizane, sakrificave dhe përkushtimit që kërkonte lufta për çlirim, por gjithashtu edhe dilemat dhe betejat e brendshme që luftëtarët duhet të përballonin. Në këtë kontekst, romani përçon mesazhe të rëndësishme për idealet, vetëflijimin dhe përpjekjet për të ndërtuar një shoqëri më të drejtë dhe më të mirë. "Komisari Memo" u shkrua dhe u botua në një kohë kur Shqipëria drejtohej nga regjimi komunist dhe letërsia ishte një mjet i fuqishëm për propagandën shtetërore. Romani është një pasqyrim i ideologjisë së kohës, ku figura e partizanit dhe e komisarit ngrihen në lartësitë e heroit kombëtar dhe të mbrojtësit të idealit komunist. Përmes këtij personazhi, Agolli dëshmon për frymën e kohës dhe për idealizimin e luftës si një mjet i domosdoshëm për të arritur drejtësinë shoqërore dhe pavarësinë kombëtare. Botimet dhe përhapja e romanit Romani "Komisari Memo" ka pasur një prani të rëndësishme në letrat shqipe dhe është botuar disa herë që nga publikimi i tij i parë në vitin 1970. Disa prej botimeve të tij janë: 1970 - Shtëpia Botuese "Naim Frashëri", Tiranë 1972 - "Naim Frashëri" dhe "Rilindja" 1976 - "Naim Frashëri" 1980 - "Naim Frashëri" 1981 - [s.n.] 1987 - "Naim Frashëri" 1990 - "Rilindja" 2001 - "Dritëro" Pavarësisht periudhës së ndryshimeve politike dhe kulturore pas rënies së komunizmit në Shqipëri, "Komisari Memo" mbetet një vepër e rëndësishme, që lexuesit dhe kritikët e letërsisë shqipe e konsiderojnë ende si një referencë të rëndësishme për të kuptuar periudhën e luftës dhe rolin e letërsisë si një mjet ideologjik dhe kulturor në atë kohë.
"Komisari Memo" është një nga veprat më emblematike të tij, që mishëron përpjekjet dhe luftën për çlirim dhe ndërtim të një shoqërie të re. Romani mbetet një vepër kyçe për të kuptuar letërsinë e realizmit socialist dhe për të studiuar ndikimin e ideologjisë në letërsinë shqiptare. "Komisari Memo" është më shumë se një thjesht një roman; ai është një dëshmi e frymës së luftës dhe e sakrificës për një ideal të madh. Përmes figurës së Memo-s, Agolli sjell në jetë heroizmin, vetëflijimin dhe pasionin e luftëtarit të devotshëm, duke e bërë këtë vepër një pasqyrë të asaj kohe të rëndësishme historike për Shqipërinë.
Dritëro Agolli was a writer who has had a far from negligible influence on the course of contemporary literature. He was head of the Albanian Union of Writers and Artists from the purge of Fadil Paçrami and Todi Lubonja at the Fourth Plenary Session in 1973 until 1992. Agolli was born to a peasant family in Menkulas in the Devoll region near Korça and finished secondary school in Gjirokastra in 1952. He later continued his studies at the Faculty of Arts of the University of Leningrad and took up journalism upon his return to Albania, working for the daily newspaper Zëri i Popullit (The People’s Voice) for fifteen years. Agolli not only served as president of the Writers’ Union from 1973 to his retirement on 31 January 1992, but was also a deputy in the People’s Assembly.
Agolli first attained success as a poet of the soil. His early verse collections Në rrugë dolla, Tirana 1958 (I went out on the street), Hapat e mija në asfalt, Tirana 1961 (My steps on the pavement), and Shtigje malesh dhe trotuare, Tirana 1965 (Mountain paths and sidewalks), introduced him to the reading public as a sincere and gifted lyric poet of the soil and demonstrated masterful verse technique. An attachment to his roots came to form the basis of his poetic credo.
Dritëro Agolli has been exceptionally productive in recent years, with numerous well-received verse collections: Lypësi i kohës, Tirana 1995 (The time beggar), Shpirti i gjyshërve, Tirana 1996 (The spirit of our forefathers), Vjen njeriu i çuditshëm, Tirana 1996 (The strange man approaches), Baladë për tim atë dhe për vete, Tirana 1997 (Ballad for my father and myself), Fletorka e mesnatës, Tirana 1998 (Midnight notebook), and Kambana e largët, Tirana 1998 (The distant bell).
As a prose writer, Agolli first made a name for himself with the novel Komisari Memo, Tirana 1970 (Commissar Memo), originally conceived as a short story. This didactic novel with a clear social and political message was translated into English as The bronze bust, Tirana 1975.
Agolli’s second novel, Njeriu me top, Tirana 1975 (The man with a cannon), translated into English as The man with the gun, Tirana 1983, takes up the partisan theme from a different angle and with a somewhat more subtle approach.
Dritëro Agolli was a prolific writer throughout the nineties, a rare voice of humanity and sincerity in Albanian letters.
Again, one more book that is better than my expectations. The story is so page-turner and fluent. In the story, it expresses the story of the wonderful freedom fighter Commissar Memo and his friend’s independence journey. Doctor and his family saved him during his injury and at the end than he become a folk hero after that period. The book is recommended.
Kishte shume kohe qe ky liber priste te lexohej nga une. Qendronte si nje nga klasiket e letersise shqiptare per mua. Me Dritero Agollin, pervec poezive te gjimnazit, isha ndeshur ne librin Arka e Djallit, per te cilin kam pershtypje shume te mira. Nuk dija asgje per Komisarin Memo, madje te them te drejten prisja te ishte nje tragjikomedi si shoku Zylo. Ndaj, nga gjithe kjo paranteze, ne nje fare forme kisha pritshmeri te larta edhe per kete liber. Nuk doli vertete sic e prisja. Nuk ma merrte kurre mendja qe ky liber do te ishte nje thirrje elozhuese ndaj komunizmit, qe do te shfaqej ne nje menyre kaq te hapur qendrimi fanatik I autorit per komunizmin. Ky eshte komplet "faji" im, qe jam e paditur ne lidhje me marredhenien e Driteroit dhe komunizmit, por kurre nuk do me kishte shkuar mendja qe nje nga figurat me te shquara te letersise sone moderne do te shkruante rreshta ku fshataret e paedukuar mahniten nga zgjuarsia e komunisteve, ku ata ishin te vetmit qe luftonin per parimet e drejta. Eshte pothuajse per te qeshur te lexosh shkembime te tilla mendimesh ne liber, pale kur e con me tej mendimin dhe kupton sesi ky liber u eshte servirur nje populli te tere si metode-e-thjeshe-per-tu-bere-ne-shtepi-pa-ndihmen-e-mjekut per shpelarje truri. E vetmja gje mbreselenese e ketij libri ishte paralelizmi i ngjarjeve te te tashmes dhe te shkuares, ku personazhet dhe dialogjet nderthuren me njera tjetren per te na plotesuar tregimin nga drejtime te ndryshme. Historia eshte mjaft e thjeshte, dhe temat qe hasen jane aktuale te Shqiperise se atehershme, por asnje gje qe nuk eshte trajtuar ne cdo veper tjeter arti, te cfaredolloj forme, gjate viteve te komunizmit. E kuptoj qe kjo veper duhet analizuar ne kontekstin ku eshte krijuar dhe nuk mund ta shkulim e ta analizojme me botekuptimin e sotshem, por mendoj se Driteroi nuk na ka prezantuar asnje gje te re me kete liber.
Dritëro Agolli vazhdon të mbetet shkrimtari im i preferuar shqiptar. Një libër i mbushur me emocion, frikë, luftë, dashuri e gjerë në vdekje e ringjallje (me anën e bustit të tij). Tepër i lehtë për tu lexuar, i kuptueshëm, i mbushur me mençuri e fjalë të urta, siç din më së miri vet Dritëro. Besoj se në të ardhmen do iu rikthehem përsëri për t’a rilexuar.
il libro è molto bello, ma ... la traduzione... penosa!!! penosa!! e non aggiungo altro per non infierire sulla traduttrice. Mi sembra stranissimo però che possano aver dato alle stampe un lavoro del genere
mi cercherò il film che ne hanno tratto “I teti në bronz”