Het geval Hekse Falsema: Waarom Nederland zijn vrouwelijke politici haat

by Daan Heerma van Voss

Het staat op ons netvlies gebrand hoe Sigrid Kaag werd opgewacht in haar tuin door een menigte met brandende fakkels. Helaas betrof deze uiting van haat geen incident, maar een verontrustende trend, gevoed door eeuwenoude misogynie. Waar komt onze haat voor vrouwelijke politici vandaan? Dat vraagt Daan Heerma van Voss zich af wanneer hij in een taxi een hekelbetoog over ‘Hekse Falsema’ aanhoort. Wat brengen vrouwen op machtige posities, zoals Femke Halsema, Sylvana Simons of Sigrid Kaag, in mensen naar boven waardoor ze vervallen in haatdragende taal?

In Het geval Hekse Falsema onderzoekt Heerma van Voss de wortels van deze haat aan de hand van interviews en historische bronnen, zet hij een scherpe, nieuwe theorie uiteen, en laat hij zien hoe de groeiende haat onze democratie dreigt te vergiftigen.

Genres: Nonfiction

148 pages, Kindle Edition

First published March 27, 2025

About the author

Daniel Jan (Daan) Heerma van Voss is een Nederlandse schrijver. Hij is de zoon van het schrijvende echtpaar Arend Jan Heerma van Voss en Christien Brinkgreve en de broer van schrijver Thomas Heerma van Voss.

Daniel Jan (Daan) Heerma van Voss is a Dutch writer. He is the son of two writers, Arend Jan Heerma van Voss and Christien Brinkgreve and a brother to the author Thomas Heerma van Voss.

Reviews

[Isabel · Rating 2 out of 5]

Dit essay bood geen nieuwe inzichten, en ik had denk ik liever gewoon de interviews met o.a. Halsema, Kaag, Simons en d’Ancona gelezen waar Heerma Van Voss uit citeert, en die betere inzichten geven dan hij zelf vaak op kan schrijven.

Misschien was ik ook niet de doelgroep voor dit boek. Ik verwacht dat het in betere aarde valt bij de mannen die (bewust of onbewust) bijdragen aan de beschreven haat. Het boek biedt ze immers ook troost, want geregeld lijkt Heerma Van Voss de schuld toch bij de vrouwelijke politici te leggen en hoe zij zich gedragen of uitspreken. Hij geeft ook zelf aan dat het essay primair gaat over ‘de schutter, niet over de schietschijf.’. Dat het essay een taxirit als rode draad heeft, waarin de mannelijke schrijver en mannelijke taxichauffeur praten over vrouwelijke politici terwijl de dame in de auto niks zegt, is misschien de beste illustratie daarvan. Dit boek is er niet om vrouwelijke politici een oplossing te bieden, maar om te snappen of er rechtvaardiging zit in de mannelijke haat. En laat mij daar, als vrouwelijke politicus, nou even minder behoefte aan hebben.

[Donna · Rating 1 out of 5]

Ik wist na hoofdstuk 1 eigenlijk al dat dit een zelfingenomen essay zou worden, nadat hij zijn vriendin M verwijt dat zij op haar telefoon het nieuws leest i.p.v. naar de seksistische taxichauffeur te luisteren (wat volgens Heerma van Voss het échte nieuws is). Zijn cijferslot theorie geeft toch weer de vrouw de schuld, dat zij inderdaad elitair praat of zich op een bepaalde manier kleed. Het gene wat ik vooral denk na het lezen van dit essay is dat zijn moeder, Christine Brinkgreve, in haar memoire Beladen Huis beschrijft hoe haar man, en de vader van Daan, een misogyne man is, en dat de appel niet ver van de boom valt.

(Na al het gepsychologiseer van Daan Heerma van Voss over baarmoedernijd, mijn beurt: is dit een overcorrectie op de memoire Beladen Huis van zijn moeder? Wil Daan zich zo losweken van zijn vader, zoals zijn moeder hem beschrijft, dat hij juist dit vrouwen-onderwerp kiest? Ik kan dit essay eigenlijk niet los zien van haar memoire.)

[Midas · Rating 2 out of 5]

Een paar interessante inzichten, verder veel clichés die al in veel stukken zijn opgedoken. Tegen beter weten in hoopte ik dat dit essay echt goed onderzocht zou zijn, maar het zijn veel parafrases, citaten (soms zonder bronvermelding) en alles wordt opgehangen aan een oncontroleerbare taxirit. Alles is soepel beschreven, maar inhoudelijk dun, of al bekend bij de mensen die dit essay zullen lezen. Ook de 'theorie' die Daan Heerma van Voss in dit essay presenteert, is niet zo inzichtelijk of vernieuwend als hij zelf lijkt te denken. Hij lijkt gekeken te hebben naar Joris Luyendijk, die met zijn 7 vinkjes theorie veel aandacht trok.
Zulke aandacht lijkt Daan Heerma van Voss ook voor ogen te staan met dit boek, meer dan echte begaanheid bij het onderwerp. Ook nu ik dit essay gelezen heb, blijf ik het vreemd vinden dat uitgerekend Daan Heerma van Voss dit schrijft. Iemand die niet alleen uit een geprivilegieerd milieu komt (kan ie niks aan doen), maar die ook fictie schrijft met weinig interessante of zelfs karikaturale vrouwen (voor zover ik zijn romans ken) en die verder weinig van de materie weet. Helaasch.

[Lieke · Rating 4 out of 5]

Ik heb echt met verbazing de reviews hier op Goodreads gelezen. De auteur zou niet de juiste persoon zijn om dit te schrijven, de cijferslot-theorie zou victim blaming zijn en waarom behandelt hij x, y, z niet?

Nou, volgens mij hebben we meer mannen die zich verdiepen in en uitspreken over dit soort thema’s. De cijferslot-theorie leest voor mij als een analyse van het politieke klimaat en wat er schort, niet als een oordeel over bv “elitaire” politica. Tot slot legt de auteur zijn keuzes en de strekking van het essay naar mijn mening helder uit.

Ik vond dit dus wél een goed opgebouwde analyse die ik met plezier gelezen heb. Vooral die verdieping op baarmoedernijd en de taalanalyse van heks/hoer.

[Renée · Rating 4 out of 5]

Dit essay vertelde me weinig nieuws. Samengevat gaat het over het feit dat vrouwelijke politici meer worden gehaat dan mannen, en dan vooral vanwege hun vrouw zijn. Terechte conclusie van de auteur: de haat en het seksisme komt bij mannen vandaan. Hij zet zijn standpunt kracht bij met een stukje geschiedenis, psychologie, door te kijken naar de rol van social media, de termen die specifiek gebruikt worden (heks en hoer), te analyseren waarom de ene politica meer haat over zich heen krijgt dan de ander, etc.

De auteur is zich bewust van het feit dat hij als man het onderwerp nooit van binnenuit zal doorgronden, “maar”, zo zegt hij, “dit essay gaat primair over de schutter, niet de schietschijf. Over de man.” Ik vond het mooi dat dit benoemd werd en om te merken dat de auteur zich hier bewust van was.

Ondanks dat het boekje geen nieuws voor mij bevatte, vind ik het wél een belangrijke publicatie. Ik vrees alleen dat de mensen die deze boodschap het meest zouden moeten horen het waarschijnlijk nooit zullen lezen.

Het enige stuk dat ik wat minder vond, was het hoofdstuk “Baarmoeders en baarvaders” waarin het m.i. iets te ver de psychoanalytische kant op ging. Het ging over het onvermogen van mannen om leven voort te brengen en om te gaan met dat verlies. Dit zal vast het gedrag van sommige mannen onbewust vormen, maar ik denk dat het in de meeste gevallen simplistischer is. Ook doet de analyse haast vermoeden dat deze mannen er niets aan zouden kunnen doen, het is immers hoe ze in elkaar zitten. Dit wil de schrijver totaal niet concluderen overigens. Dit hoofdstuk was gewoon een beetje een vreemde eend in de bijt van een verder vrij cerebraal en helder samenvattend boek.

3.75 ster. Hier naar boven afgerond.

[Pieter Schmidt]

ik heb dit boek geluisterd tijdens hardlopen en ben tot de conclusie gekomen dat ik geen boeken moet luisteren tijdens het hardlopen.

[Pherenike · Rating 4 out of 5]

⭐ 3.5
Ondanks dat er het een en ander op aan te merken is, is het denk ik wel een boek om (als man) kennis te maken met dit belangrijke onderwerp en awareness te creëren.

[Bianca Oortwijn · Rating 5 out of 5]

Ik begrijp al die negatieve reviews niet. Van mij krijgt deze titel 4,5⭐️

Ook nu heeft Daan Heerma van Voss weer een heel fijn essay geschreven en voorgelezen. Misschien is het wel extra gunstig dat hij -als man- een boek over vrouwenhaat (en baarmoedernijd) publiceert, zeker nu dergelijke benadering en portretteren van vrouwen steeds populairder lijkt te worden. Alsof gelijke rechten en gelijkwaardigheid van man en vrouw opnieuw bevochten moeten worden.
Wie weet kan dit essay toch hier of daar een zaadje planten bij de juiste personen.

Wel had ik het mooi gevonden als er ook een mogelijk antwoord was aangedragen om de oorzaak van dit probleem als maatschappij te helen.
Mannen en hun mannelijke kwaliteiten hebben we immers nog nét zo hard nodig in onze samenleving als vrouwen en vrouwelijke kwaliteiten. En dat is echt niet alleen om onze vrouwelijke politici te beschermen tegen gekwetste mannelijke ego's met brandende fakkels in de voortuin.

[Elize Kuiper · Rating 3 out of 5]

Veel herhaling voor mijn gevoel. Wel interessant, maar of ik nou iets nieuws heb geleerd of gelezen

[Iwan · Rating 3 out of 5]

Boeiend onderwerp. Goed dat een serieuze auteur naar dit onderwerp heeft gekeken. De grootte van de haat tegen bekende vrouwen wordt uitvoerig belicht. De auteur heeft een brede blik en durft eeuwen terug te kijken. Maar helaas niet altijd even boeiend beschreven.

[Anne Bergsma · Rating 1 out of 5]

Het probleem dat de schrijver behandelt is belangrijk. De manier waarop hij dat doet bevalt me niet. Het behandelde probleem is kortweg: niet geheel toerekeningsvatbare mannen succesvolle vrouwen en vrouwen die in de schijnwerper staan weg als minderwaardig - met alle stuitende pejoratieven die daar in deze tijd bij horen. Hoe kan het dat ze dat doen? Die laatste vraag stellen is niet altijd even voor de hand liggend; in dit geval ook niet. Het willen begrijpen van krankzinnigheid leidt zelden tot iets. Bovendien is het probleem veelkantiger dan Heerma van Voss denkt. Een interessanter vraag vind ik althans: hoe komt het dat het de ene vrouw wel en de andere niet treft? Nog een boeiende vraag vind ik: zoals ‘woke’ haast onvermijdelijk krachtige tegenreacties oproept, roept ‘femisme’, zoals ieder -isme immers een overdrijving en verabsolutering, wellicht ook vergelijkbare en vermijdbare weerstand op?
Wat zeer onverstandig is, zijn de wervende en geestdriftige teksten op de flap van dames die door de schrijver worden behandeld (S. Simons) of instemmend worden geciteerd (M. Meijer). We zouden gek opkijken indien in een dagblad, een kadertje bij een positieve boekrecensie, een aanbeveling van de behandelde schrijver zou staan. Zo’n recensie nemen we niet serieus.

[Chris Jansen · Rating 2 out of 5]

2.1 ⭐️

Goed en belangrijk thema om uit te lichten. Vind het achterliggende theorische raamwerk van de "cijferslotcombinatie" interessant. Maar na hoofdstuk 2 als de auteur zijn theorie verder onderbouwt mist het coherentie en consistentie. Veel argumenten worden ten tonele gebracht maar niet goed verantwoord hoe dit past in het bredere argument. En dat is ammer, want zo ondermijnt het de juist zo zeer belangrijke boodschap.

Verder had ik het -zoals is beschreven in meer reviews - interessanter gevonden om meer van de interviews te horen van Kaag, Halsema etc. Nu wordt dat toch een beetje ondergesneeuwd.

[Max van Tongeren · Rating 2 out of 5]

Weinig nieuwe inzichten. Veel herhaling van andere boeken omtrent dit thema. Het begin was beter dan de tweede helft. Vakantieboek #15

[Ignace · Rating 3 out of 5]

Op een gegeven moment lijkt Heerma van Voss een beetje uit de bocht te vliegen en zichzelf te verliezen. (geluisterd 🎧)

Zoals iemand hier schreef had ik wel (wat meer van) de interviews zelf met de vrouwelijke politici willen lezen.

[Pyramidhead · Rating 4 out of 5]

Niet vernieuwend en er zijn betere werken omtrent dit thema. Maar al met al toch graag gelezen.

[Iris · Rating 2 out of 5]

2.5 ster.

Zojuist mijn Heerma van Voss-Brinkgreve-streak geëindigd met een boek van Daan. In dit essay bundelt hij artikelen, interviews en literatuur om antwoord te geven op de vraag waarom vrouwelijke politici zoveel (online) haat te verduren krijgen.

Persoonlijk heb ik weinig opgestoken van het boek, omdat ik grotendeels de artikelen al kende. Misschien dat dat de reden is dat ik minder gevloerd was door het boek. Ik vond zijn 'cijfercode' wel enigszins bruikbaar en zag daar persoonlijk niet de victimblaming in die andere mensen wel ervaarden. Vooral het stuk over de onmogelijke balans die vrouwelijke politici moesten aanhouden vond ik sterk.

Verder vond ik het gewoon niet een enorm sterk boek. Het stuk over baarmoedernijd en mythes vond ik een gekke afslag en hij bleef er ook lang aan vasthouden. Het verhaal over de taxichauffeur wat bedoeld was als rode draad, vond ik ook ietwat performatief. Wetende dat M., zijn vriendin, in werkelijkheid Madeleijn van den Nieuwenhuizen is met een behoorlijk feministisch repertoire, voelde het een beetje raar om zo vaak te benadrukken dat hij wél tegen de seksistische uitingen van de taxichauffeur inging terwijl ze zich niet mengde. Persoonlijk zou ik ook geen zin hebben om mijn bestaansrecht keer op keer te moeten verdedigen tegen iemand die ik een half uur zou zien.

Het is goed dat er over wordt geschreven en aandacht aan wordt gegeven. Ik hoop dat andere mannen het boek oppakken en doorhebben dat ze inderdaad onbewust een veel hogere lat hanteren voor vrouwen dan mannen. Van andere vrouwen nemen ze dit toch niet aan.

[Jeroennagtegaal · Rating 1 out of 5]

Tamelijk ingewikkeld essay waarin vooral de historische betekenis van politieke scheldwoorden centraal lijkt te staan - in plaats van de kijk op vrouwelijke politici. Had met een bredere insteek meer impact kunnen maken.

[Pien · Rating 3 out of 5]

audioboek
2.5

grappig genoeg (of juist helaas) is dit boek niet gelukt om dezelfde redenen als het boek van Madeleijn van den Nieuwenhuizen (zijn partner)

het is te simpel en herhaalt wat al vaker is geschreven. het sprak mij aan omdat het boek beloofde te onderzoeken waarom specifiek in nederland dit probleem van vrouwenhaat zo extreem is. heerma van voss gaat daar echter nauwelijks op in maar presenteert eerder een algemene, simplistische en cherry picked versie van de geschiedenis van het patriarchaat. helaas.
ondertussen kennen we toch wel de geschiedenis van heksenjachten? de feministische interpretatie is echt al lang geweest.

misschien is dit iets voor mannen die nooit volkskrant artikelen lezen maar voor de rest van de mensen is hier niet veel nieuws. toch wel tweeënhalve ster omdat het overzichtelijk uiteenzet wat er op dit moment gaande is in de algemene politieke sfeer. al is dat niet de focus van dit essay.

ik denk dat het essay vele malen sterker was als er een scherpere focus op nederland en recente geschiedenis was geweest. de historische uitleg van het ontstaan van het patriarchaat + de uitleg van de woorden heks en hoer, verwaterde zijn punt. dit waren brede en eerder gemaakte punten die bovendien niet heel relevant leken voor het onderwerp. ondanks dat heerma van voss meermaals benadrukt hoe de geschiedenis van deze woorden relevant was, geloofde ik het niet helemaal. ik denk niet dat elke keer dat een man een vrouw in de politiek heks noemt, hij naar al deze lagen refereert. ik geloof wel dat het een teken is van een samenleving waar haat en geweld naar vrouwen normaler wordt. al vond ik die distinctie niet duidelijk gemaakt hier.

al met al een boek wat niet specifiek genoeg was om echt iets nieuws te zeggen en tegelijkertijd ook niet breed genoeg om iets algemeens te zeggen.

[Hjerre · Rating 4 out of 5]

Dit is wel een prima boek! Het onderwerp is heel belangrijk en het is heel goed dat er een recent en toegankelijk boek over is geschreven.

De auteur geeft aan dat hij niet zoveel naar de vrouwen wil kijken, maar vooral de mannen die reageren op de vrouwelijke politici. Toch lijkt de auteur voor het grootste gedeelte van het boek vooral naar de vrouwen in kwestie en vanwege welke kenmerken er veel haatreacties op hem komen. Hiermee ligt een soort vorm van victimblaming wel op de loer, ook al doet de auteur dit zelf niet.

Hoofdstuk 5 was voor mijzelf het hoofdstuk wat me het meest aan het denken zette. Het gaat hier over de koorddans die vrouwelijke politici doen om zich te verhouden tot een ogenschijnlijk neutrale norm voor politici die eigenlijk heel erg op mannen is afgestemd. Als politica sta je dus al altijd met 2-0 achter hierin. Dit heeft me wel bewust gemaakt van iets wat ik hiervoor nog niet zo zag.

Uiteindelijk kijkt de auteur ook naar de mannen die dit doen. Dat is prima vanuit verschillende perspectieven beschouwd. Door brede benadering blijft het ook overal wat oppervlakkig en weet het niet helemaal te overtuigen.

Ondanks deze kritiekpunten een belangrijk thema en worden er veel recente onderzoeken en cijfers genoemd die laten zien dat dit een groot probleem is.

[Donnie Out · Rating 4 out of 5]

Een vrouw met macht moet zich zo onvrouwelijk mogelijk maken, anders wordt ze niet geaccepteerd. Heel interessant essay over vrouwen in de politiek, maakte gelijk een sprong naar de bredere anthropologie en helemaal het stuk over baarmoedernijd vond ik erg interessant. Het boek geeft een interessante blik op vrouwen met macht en dat vrouwen vaak pas echt worden uitgekotst als ze aan meerdere eisen voldoen, het cijferslot zoals de auteur het zegt. Dat politicae vaak worden bekritiseerd op hun vrouw zijn en door het heks noemen juist ontmenselijkt worden was me wel eerder opgevallen, maar niet in deze mate. Kortom interessant boek.

Nadeel wel is dat de auteur de hele tijd ofwel vrouwelijke politicus en dan weer politica zegt en het meervoud politica's ipv politicae maar dan wel politici zeggen. Die rommelige terminologie doet geen afbreuk aan de boodschap maar stoort wel met het lezen/luisteren.

[Puck Uyttewaal · Rating 3 out of 5]

Heel interessant! Soms wat chaotisch en aangezien ik hem heb geluisterd terwijl ik door de straten van London liep niet alles meegekregen. Het is overduidelijk geschreven door een man en vanuit het perspectief van een man. Dit is opzich logisch is want het gaat over waarom (voornamelijk) mannen vrouwen haten. Ik ben lichterlijk allergisch voor hier begrip voor hebben maar goed mannen zijn natuurlijk ook zielig dat mag er ook zijn (heel soms bij voorkeur iets minder aub). Ik denk wel een aanrader voor mannen om iets beter te begrijpen de geschiedenis en het effect van worden als "heks" en "hoer" zijn. Dit wordt het best beschreven dmv quotes van bijvoorbeeld Kaag en Sylvana Simons maar ik lees dan denk ik toch liever werk geschreven door hunzelf. kusjes!!

[Karen · Rating 3 out of 5]

Interessant. Vooral het feit dat Daan Heerma van Voss bepaald online scheldgedrag echt probeert te onderzoeken spreekt me aan. In dit geval het uitschelden van vrouwelijke politica's voor heks en hoer. Erg genoeg betrap ik mezelf er wel op dat ik het begin te zien als iets van deze tijd, bijna als iets wat erbij hoort. Heerma van Voss probeert dieper te gaan en woelt oeroude patriarchale systemen bloot, waar niet alleen vrouwen, maar op hun eigen manier ook mannen mee worstelen. Ik weet niet of hij gelijk heeft, maar hij zet me wel aan om niet te berusten en beter na te denken.

Pagina 174
[Ik sluit me] van harte aan bij Sigrid Kaag, die tegen me zei dat degenen die het belang van deze termen over het hoofd zien, negeren, of bagatelliseren door te zeggen dat het erbij hoort of dat je je schouders eronder moet zetten, het systematische gevaar niet erkennen. ‘Wat er nodig is, is een oproep van urgentie,’ aldus Kaag. ‘De meerderheid moet medestander worden. Dit ontstijgt de politiek en de waan van de dag. Dit gaat ons allemaal aan. Gister was ik het, vandaag is het de wethouder, maar volgende keer is het jouw neef, of je non-binaire kind. Als we niet naar de kern van de intolerantie afdalen, blijft het voortwoekeren.’

[Daniek Blommesteijn · Rating 4 out of 5]

Een essay dat aanzet tot nadenken en wat iedereen zou moeten lezen. Niet omdat je het perse met alle overdenkingen eens moet zijn, maar omdat het mensen wel laat nadenken over bepaalde onderbuikgevoelens en waar dit vandaan komt ten opzichte van vrouwen. Ik snap niet zo goed waarom er zo negatief op gereageerd wordt in sommige revieuws, maar aan de andere kant verbaasd het me ook weer niet gezien het onderwerp.

[Esther Neven · Rating 4 out of 5]

Goed beschreven. Wat mij betreft een leerzaam en uitgebreid boek, omdat het thema vrouwenhaat beschreven wordt vanuit de verwevenheid van het man-zijn, met de verwachtingen van wat een man moet zijn, de wetten die hen zijn opgelegd door ouders, leraren en hemzelf en de beperkingen die hij heeft. Een verfrissend boek van een man over de man.

[Yvan Jagoslav · Rating 1 out of 5]

Ik stoor me al een tijdje aan de navelstaarderige stukken van deze schrijver in dagbladen. Toen ik hoorde dat hij, een witte man wiens vrouwelijke personages nogal eendimensionaal zijn, een essay ging schrijven over zo'n precair onderwerp in een tijd waarin mannen vooral meer moeten luisteren, wilde ik hem het voordeel van de twijfel geven. Maar na het lezen kom ik tot dezelfde conclusie als Midas. Daan Heerma van Voss heeft volgens mij weinig retrospectieve non-fictie van vrouwen gelezen over deze materie, noch bezit hij de empathie om zich in te leven in hun (belevings)wereld. Ik vraag mij oprecht af waarom deze schrijver juist voor dit onderwerp koos. Maar toen ik zag dat hij ook over zwarte piet heeft geschreven heb ik het antwoord: het gaat Daan Heerma van Voss vooral om het subject Daan Heerma van Voss.

[Kirsten Thijssen · Rating 3 out of 5]

Daan neemt veel binnenbochten/open deuren en vraag me af of hij de juiste persoon was om over dit onderwerp te schrijven. In de basis een interessant onderwerp, maar de inhoudelijke uitwerking had beter gekund. 2,5 ster kan niet dus daarom 3.

[Deborah Bothe · Rating 3 out of 5]

Interessant onderwerp. Ik heb het toch niet uitgelezen. Ik krijg het allemaal liever iets meer samengevat tot me, zeg maar. Als hij het in 120 pagina’s op had kunnen schrijven was fijn geweest voor mij 😀

[Shanella · Rating 4 out of 5]

behoorlijk goed. interessant om over de geschiedenis van heksen te leren en vrouwen in de Nederlandse politiek. maar niet alles was mij helemaal duidelijk. vooral het stuk over baarmoedernijd. wel lekker geschreven

[Ruth · Rating 3 out of 5]

Heerma van Vos schrijft goed en het onderwerp vind ik erg interessant, maar de inhoud valt tegen.

[Ingeborg van der Ven · Rating 3 out of 5]

Sterk begin, vooral in de leidende metafoor.

Verder is het veel herhaling. Wellicht wel goed voor iedereen die nieuw is op dit onderwerp.