Niet van gisteren

by Anja Meulenbelt

Al een halve eeuw houdt Anja Meulenbelt zich bezig met onrechtvaardige ongelijkheid. Natuurlijk ook met het feminisme en met de vraag wat dat heeft opgeleverd, en vooral wat niet. Maar daar houdt het voor haar niet op.

Hoe gaat het met de mannen tegenwoordig? Hoe kan het dat racisme nu vooral migranten en moslims raakt? Hoe bestaat het dat er in ons rijke land nog steeds sprake is van armoede? Hoe valt het geweld tegen vrouwen te begrijpen? Is wit ook een kleur?

Terugkijkend op een halve eeuw activisme actualiseert Meulenbelt de strijd die zij al decennialang voert. De thema's die ze aansnijdt zijn niet van gisteren. En het persoonlijke is nog steeds politiek.

Genres: Biography, Nonfiction

384 pages, Paperback

First published September 11, 2025

About the author

Anja Henriëtte Meulenbelt (1945) is a Dutch writer and former politician of the Socialist Party (SP).

She wrote De Schaamte Voorbij (The Shame is Over), published in 1976, which was an important piece of second-wave feminist writing in the Netherlands. The novel was confessional in tone, and made the connection between the body and language politics overt. She also wrote several books about the Palestinians.

She was a Senator from 2003 to 2011.

In August 2014, Meulenbelt terminated her membership of the SP, because she felt the party did not speak out enough against Israel's military actions in the Gaza Strip.

Reviews

[Marit]

Jeetje wat heeft deze vrouw veel gedaan en meegemaakt! Meulenbelt legt duidelijke verbanden tussen het persoonlijke en het publieke en kaart veel interessante punten aan. Feiten, gebeurtenissen en argumenten werden soms meerdere keren aangehaald. Hier en daar werd het zo een beetje veel van hetzelfde.

[Sanne de Melker]

Ik kocht dit boek bij het boekenfestival in Utrecht. ‘Noem mij pas iconisch als ik dood ben’ zei Anja tijdens een lezing daar. Ik doe het lekker nu al, want wat een goed boek!!! Normaal duurt het best lang om door een non-fictie boek te komen, maar hier vloog ik doorheen. Het gaat niet alleen over feminisme, maar ook over alle anderen vormen van ongelijkheid! Ze wisselt persoonlijke ervaringen af met literatuur. Dus heb meteen weer nieuwe boeken op m’n lijstje staan. Mega interessant en belangrijk. Lees het!

[Laura]

Jaren geleden kreeg ik van mijn vriend ‘De schaamte voorbij’ cadeau, en sindsdien ben ik fan van Anja Meulenbelt. Toen ik hoorde dat er als het ware een vervolg zou komen op dat boek was ik dan ook meteen enthousiast. In ‘Niet van gisteren’ beschrijft Meulenbelt wat er in de halve eeuw dat zij zich met feminisme bezighoudt zoal is veranderd, verbeterd en verslechterd. Vanaf het moment dat ik dit boek in handen had (en heb laten signeren!) heb ik het niet weg kunnen leggen. Ieder vrij uurtje zat ik met mijn neus in dit boek. Met potlood in de aanslag om de vele rake zinnen te onderstrepen en uitroeptekens neer te kladden. Het is een dik boek en er komen veel onderwerpen aan bod (feminisme beslaat immers ook: klasse, kleur, Gaza, transseksualiteit én mannelijkheid), die allemaal even belangrijk zijn. Toch zou ik het, ondanks de bijna 400 pagina’s, niet als een dikke pil beschrijven. Doordat Anja zowel put uit eigen ervaringen en eigen werk, maar ook belangrijke literatuur van andere Nederlandse en internationale schrijvers en onderzoekers ontstaat er een dynamisch verhaal. Anja Meulenbelt schrijft met humor en een serieuze toon waar nodig, met cynisme maar ook met hoop en een blik op een betere toekomst. Voor iedereen: van vrouwen tot en met mannen!

@watiklees

[Frank Beijen]

Anja Meulenbelt gaat als feminist al een tijdje mee: haar grote doorbraakboek ‘De schaamte voorbij’ is vijftig jaar oud. Nu schrijft ze als grijze eminentie een warm pleidooi voor wat in de termen van nu ‘intersectionaliteit’ heet: de strijd voor gelijke rechten voor vrouwen gaat hand in hand met de klassenstrijd en de strijd tegen discriminatie van LHBTI+, moslims en andere groepen. Dit boek geeft een degelijke introductie op deze thema’s, gecombineerd met memoire-achtige elementen die ook de moeite waard zijn. Zelf vond ik (op zich niet verrassend) de hoofdstukken over ouderschap en de positie van de man heel relevant. Want helaas vergeten nogal wat mannen dat, als we met zijn allen niet meer vastzitten in de geijkte genderhokjes en -rollen, we daarmee allemaal meer mogelijkheden krijgen.

[Sophia]

Wauw. Wat een mooi overzichtswerk van Anja Meulenbelt waar duidelijk uit blijkt dat ons nog veel te doen staat. Soms wat herhaling maar niet onlogisch als je een hele loopbaan samenvat en kijkt naar verschillende (intersectionele) onderwerpen. Love Anja, icoon.

[Lalagè]

Ze mengt doorleefde inzichten met persoonlijke herinneringen. Het is geen chronologische autobiografie, maar de hoofdstukken behandelen diverse thema’s die meestal logisch in elkaar overlopen. Hier en daar zit er wat herhaling in, maar dat hindert niet.

Het is een vrij dik en heel rijk boek, boordevol boeiende inzichten. Anja schrijft helder en haar betogen zijn overtuigend. Ik vind het mooi om te lezen hoe bevlogen ze nog steeds is voor de goede zaak.

Lees mijn hele bespreking op https://lalageleest.nl/2026/01/25/nie...

[Kyo]

Interessant, maar eigenlijk iets te lang en hier en daar vrij oppervlakkig wat er samen voor zorgt dat het op een gegeven moment wat repetitief gaat aanvoelen. Het is natuurlijk ook meer een overzichtswerk dan dat het een specifiek probleem aankaart, dus misschien ligt het meer aan mijn verwachtingen/de vorm, maar ik had richting het einde toch niet meer het enthousiasme en de interesse die ik aan het begin had.

[Elise Miltenburg]

*4,5 later review!! voor nu: wat een fantastisch boek en wat een fantastische vrouw

[Kim Stolk]

In navolging op De schaamte voorbij moest ik deze lezen. Heerlijk, scherp, goed geschreven boek dat veel verschillende, boeiende thema’s aantikt en uitdiept. Het heeft me écht nieuwe inzichten gegeven. “We zien niet dat de ongelijke verdeling van werk en inkomen zich grotendeels afspeelt tussen vrouwen onderling.”

Enige minpuntje: er had nog een rondje eindredactie overheen gemogen..

[Lotte Levelt]

Zo fijn en leerzaam om Meulenbelt's perspectief op de huidige tijd, en lessen door de jaren heen, te lezen. Dank!!

[Jolien Gierveld]

Goeie inzichten en onderwerpen!!! -1 ⭐️ voor schrijfstijl

[Josefien]

Zeg ze Anja!!!!!🗣️

4,5*

[Marijn]

luisterboek

[Isis]

"We zouden kunnen streven naar een economie die gebaseerd is op eerlijk delen, en daar al een begin mee maken in de manier waarop we samen wonen, voor elkaar zorgen, produceren wat we nodig hebben zonder dat de winst verdwijnt in de zakken van mensen die al veel te veel hebben. "
Ruimhartig.
Ik ben wel benieuwd hoe haar politieke overtuigingen compatibel zijn met Ekklesia.

[Merijn]

ik loef Anja!!

[Elisabeth Van]

Het gedeelte over lhbtq+ maakte mij wel boos met de dingen die ze zei. In mijn ogen leek ze niet te begrepen dat er wel een wezenlijk verschil zit tussen mensen die bi zijn en soms een relatie met dezelfde gender hebben en soms niet (zoals zijzelf) en mensen die exclusief op hetzelfde gender vallen. Op het moment dat zij als vrouw een relatie heeft met een man hoeft ze niet eerst te checken of ze wel veilig naar een land toe kan. Ik wil niet zeggen dat er niet andere dingen zijn waar ze mee om moet gaan, maar je hebt dan niet last van homofobie wanneer je de hand van je partner wil pakken. Dit zijn dingen waar lesbiennes of homo’s wel mee te maken hebben. Ik vind dat wel iets anders en belangrijk en naar mijn idee vergat ze dit simpelweg even omdat het voor haar niet uitmaakt op wie ze valt.

Verder stoorde ik mij eraan dat ze veel verwijzingen maakte naar eerdere hoofdstukken of hoofdstukken die nog kwamen. Dit stoorde mij in het lezen. Ik vind het niet nodig om telkens zulke leesverwijzingen erin te hebben.

Tenslotte had het boek nog een keer beter herlezen kunnen worden door een derde. Er zaten nog opvallend veel foutjes in: letters die misten of woorden die dubbel stonden (omdat de zin waarschijnlijk eerst anders opgebouwd was). Dit las ook niet lekker.

Naast deze dingen zei ze soms wel interessante dingen en was het wel leuk om een keer van een oud persoon te lezen hoe de veranderingen van het feminisme zijn verlopen.

[RLJ]

Meulenbelt schrijft in deze 'memoires' (die dat zeker niet zijn) een beetje een beginner's guide voor links zijn in de jaren twintig van de eenentwintigste eeuw. Voor iemand die het eigenlijk al bijna volledig met haar eens is, is dit dan ook geen bijster interessant werk, ook omdat al haar analyses vrij oppervlakkig zijn/bedoeld voor een publiek dat nog meer overtuigd moet worden. Bepaalde aspecten, zoals trauma, en het behandelen van daders van seksueel geweld, die voortkomen uit Meulenbelts eigen ervaringen, zijn wel erg interessant en lezenswaardig, maar vormen helaas maar een klein deel van het boek. Ook bepaalde aspecten over vaderschap en moederschap zijn wel interessant. Ik heb het grootste deel van het boek half april gelezen voor een boekenclub en heb nu net de laatste paar pagina's afgerond dus veel zinnigers kan ik er eigenlijk niet meer over zeggen. Het is op zich aan te raden voor mensen die een primer kunnen gebruiken.

[Anna]

Niet van gisteren van Anja Meulenbelt is een krachtig en boeiend boek. Meulenbelt neemt je mee door haar rijke leven als activiste, feministe en denker. Ze verbindt persoonlijke herinneringen en ervaringen moeiteloos met bredere maatschappelijke kwesties. Ze reflecteert op waar we nu staan en wat er nog moet gebeuren.

Soms had ik het gevoel dat bepaalde uitleg vaker werd herhaald dan nodig was, bijvoorbeeld wanneer personen of organisaties steeds opnieuw kort worden geïntroduceerd. Dat haalde voor mij soms de vaart uit het boek.

Verder is haar schrijfstijl toegankelijk, direct, helder en betrokken. Ze nodigt de lezer uit om mee te denken en stil te staan bij complexe samenhangen. De toon is kritisch, maar nooit afstandelijk of academisch. Al met al een waardevolle en betrokken reflectie die aanzet tot nadenken.

[Babiche]

2.5 ster, en dat is niét omdat ik dit een slecht boek vond. De boodschap is bijzonder nodig, en vooral de afkeer tegen het neoliberalisme (en voorkeur voor het sociaal-communisme) spreken mij bijzonder aan. Maar jeetje, wat zit er veel herhaling in dit boek. Dit had de helft dunner kunnen zijn. Ieder hoofdstuk (nagenoeg) dacht ik : Maar dit héb je al gezegd! En dan bedoel ik niet de boodschap an sich, maar hele stukken tekst en cijfers/theorieen. Jammer, want dat maakt het boek erg broken-record-achtig. Dat is spijtig omdat de boodschap wél gehoord zou moeten worden door zo veel mogelijk.

[Rocher]

5/5 om de inhoud, 3/5 om de schrijfstijl.

[Emma]

Het was me een waar genoegen dit najaar (en een paar dagen in de lente) met Anjas boeken door te brengen!

[Els]

Fantastisch boek dat het verdient door veel mensen gelezen te worden. Aan de hand van verschillende thema's is het
een geestige en nuchtere terugblik op haar leven en de afgelopen decennia.

[Liesje Leest]

Mooi boek waarin Anja Meulenbelt veel verschillende feministische en activistische themas bespreekt. Zowel vanuit haar ervaringen in het verleden als in het heden. Het geeft stof tot nadenken!

[Sanne Hegeman]

inhoudelijk erg interessant (5/5), schrijfstijl iets minder (3/5)

[Annelin]

Ik vond de thema’s erg interessant en het boek las fijn weg