Μόρα: Το σημάδι της Σάρας

by Βίκυ Κατσαρού

Τρεις γυναίκες κινούν τα νήματα του κόσμου, με σκοπό μονάχα την καταστροφή. Ο μύθος τις θέλει αρχαίες τιτάνισσες, μάγισσες, καταραμένες ξωθιές, ή γυναίκες που απλώς πληγώθηκαν.

Ελσινόρη, Μύριαμ, Σάρα. Ο τόπος του Άμλετ, η άσπιλη αειπάρθενος, η στείρα γυναίκα, μια μητρογραμμική συνέχεια που συνέχει και ενέχει όλες τις γυναίκες που υπήρξαν και θα υπάρξουν, μεταφέροντας από τη μια γενιά στην άλλη ένα άλιωτο χρέος που τις βυθίζει ολοένα περισσότερο στο σκοτάδι.
Η νεότερη Σάρα θα θελήσει να βάλει τέλος και να λυτρωθεί, αναδεύοντας τις αλυσίδες της μοίρας. Αν σπάσει τον κύκλο, μπορεί να διαλυθεί το σκοτάδι που τις βαραίνει όλες τους αιώνες τώρα.

Ποιο είναι όμως το τίμημα της ελευθερίας;

Σε έναν κόσμο που τρέφεται από το ίδιο του το χρέος, η λύση δεν μπορεί να ψιθυρίζεται ούτε να 'ναι μισή. Πρέπει να 'ναι άνεμος που ξυπνά τις πλατείες, νερό που ξεπλένει τα χέρια της γης, ήλιος πάνω απ' τα σύνορα, γιατί το βάρος του κόσμου το σηκώνουν όλοι.

Ίσως, στο τέλος, η λύτρωση μιας γυναίκας να γίνει ο φάρος για όλους.

96 pages, Paperback

First published March 11, 2025

Reviews

[angeliki m]

"Όταν η λύκαινα με φίλησε στο στόμα, η καρδιά μου υποχώρησε και στη γλώσσα μου ένιωσα σάλια αλμυρά και χώμα, να πλάθονται άστρα και πλανήτες και να στερεώνονται στον ουράνιο θόλο. Εξαϋλώθηκε η ανθρωπιά μου κι ένα ποτάμι μαγεμένο κοίτες χάραξε στις φλέβες μου, και στο πνεύμα της λύκαινας βαφτίστηκα, όχι πια άνθρωπος, μοναχά γυναίκα."

[Βαγγέλης Ιωσηφίδης]

Πολλά πρέπει να ειπωθούν για αυτό το βιβλίο, αλλά εδώ, τώρα, θα αρκεστώ σε μία εξερεύνηση.

Είναι κατά βάση ένα βιβλίο που βουτά βαθιά στη γυναικεία φύση, τη σχηματοποιεί, της αλλάζει τους ρόλους, τη σωματοποιεί και μετά ανατέμνει το σώμα. Κι όλα αυτά σε ποιητική, λυρική πρόζα που καθιστά την ανάγνωση κυνήγι θησαυρού. Ένα κυνήγι θησαυρού θα είναι και το παρακάτω κείμενο, που δεν υπόσχεται ότι θα τον βρει. Μπορείτε να σταματήσετε να διαβάζετε εδώ, το σημείο αυτό ήδη παρείχε επαρκείς πληροφορίες. Παρακάτω ίσως έχει σπόιλερς.

Ανακαλώ από το βιβλίο του Peter Barry "Γνωριμία με τη θεωρία: Μια εισαγωγή στη λογοτεχνική και πολιτισμική θεωρία" το εξής απόσπασμα: "Αν η κανονιστική γλώσσα μπορεί να θεωρηθεί ως κατά κάποιον τρόπο "αρσενικά" προσανατολισμένη, γεννάται το ερώτημα αν μπορεί να υπάρξει μια μορφή γλώσσας που να είναι ελεύθερη απ' αυτή την προκατάληψη ή ακόμα και προσανατολισμένη με κάποιο τρόπο προς τη γυναίκα. Οι γαλλίδες και οι γάλλοι θεωρητικοί λοιπόν έχουν υποθέσει την ύπαρξη μιας γυναικείας γραφής [...], που συνδέεται με τη γυναικεία εμπειρία και διευκολύνει το ελεύθερο παιχνίδι των νοημάτων μέσα στο πλαίσιο των χαλαρωμένων γραμματικών δομών."

Αυτό βρίσκω στη γραφή της Βίκυς Κατσαρού: παιχνίδι με τη γλώσσα, σπάσιμο δομών, ένα αίνιγμα, αρκετό τρόμο, πολύ από αυτόν σωματικό, μια αντιστροφή της κλασικής εικόνας της γυναίκας, με μια υπαρξιακά τελεσίδικη επανάληψη. Η συνεχής υπενθύμιση "Εσύ είσαι ο θάνατος" έρχεται σε αντίστιξη με την παραδοσιακή, γλυκιά μα ψευδή εικόνα της χαρούμενης, ανέμελης γυναίκας που εκπροσωπεί τη ζωή. Οι παραδεδεγμένες αλήθειες ανατρέπονται και η τριμερής γυναικεία συνείδηση γεύεται πικρές ανατροπές που σμιλεύουν την ύπαρξή της: μέσα στην κοινωνία και απέναντί της.

Όσον αφορά τη μορφή του κειμένου:

"Ένα ποίημα" χαρακτηρίζεται αυτή η τριμερής αφήγηση: έξυπνο εύρημα αυτό. Ωστόσο, βρίσκονται σημαντικές μορφολογικές διαφορές ανάμεσα στα τρία μέρη:

1) η Μόρα είναι το καθαρά ποιητικό (με τη συμβατική έννοια) κομμάτι και βαθιά προσηλωμένο στο εγώ. Ο κάθε στίχος λειτουργεί ως ξεχωριστή εικόνα, παρά τους συχνούς διασκελισμούς. Υπάρχουν κάποια πεζολογικά στοιχεία ενδιάμεσα, που λειτουργούν ως σχόλια, αλλά κατά βάση το πρώτο μέρος είναι σε ποιητική μορφή.

2) Η Μύριαμ μου έβγαλε κάτι πιο κοινωνικό. Θεματολογικά, η λύκαινα μοιάζει να είναι ο καταλύτης της γυναικείας φύσης, το έναυσμα για εξερεύνηση, η αγριότητα της αλλαγής από κορίτσι σε γυναίκα. Καθώς η στροφή προς το κοινωνικό κομμάτι φανερώνεται, τα πλήθη δρουν ως ένας οργανισμός. Δεν υπάρχει σχέση εμπιστοσύνης με αυτά, μονάχα ελπίδα, η οποία τραγικά διαψεύδεται. Η μορφή του ποιήματος αυτού είναι πολύ πιο κοντά στη στέρεη αφήγηση, με αδιάσπαστη ροή πληροφορίας, πεζολογική σταθερότητα και σύνταξη. Λειτουργεί, κατ' εμέ, ως ενδιάμεσο στην ποιητική και την πεζογραφία.

3) Η Ελσινόρη, που διακόπτεται από εμβόλιμες αφηγήσεις της Μύριαμ και της Σάρας, είναι το πεζό μέρος του βιβλίου. Εκείνο που εξηγεί, που συνδέει μια σταθερή βάση στη μέχρι τώρα ρευστή εικόνα, που αναλύει κι αναπτύσσει την ιδέα της μαγείας, των μαγισσών, της προαιώνιας λατρείας και της επαφής της με τη σύγχρονη λατρεία.

Προσωπικά μου άρεσε πάρα πολύ, ανάμεσα σε άλλα, το τέλος της ιστορίας κι ο υποφώσκων αισιόδοξος τόνος του.

Τρεις γυναικείες φιγούρες εναρμονίζονται με την ποιητική φωνή (ή πιθανώς αποκρύπτουν παιγνιωδώς κάποιον αυτοβιογραφικό χαρακτήρα).

Το καθένα από τα τρία μέρη εκπροσωπεί και μια ηλικία: η Σάρα την παιδική, με τις αντίστοιχες συχνές περιγραφές, η Μύριαμ την εφηβική και το ξύπνημα της γυναικείας φύσης (έτσι κατανοώ την έννοια της λύκαινας) και η Ελσινόρη την ώριμη, τη γεμάτη αναμνήσεις, ενοχές και μια συνολική εποπτεία των πραγμάτων.

Εντοπίζω και την περιρρέουσα ατμόσφαιρα τριών θρησκευτικών πρακτικών: αρχαία λατρεία (κυρίως στην Ελσινόρη), παγανισμός (κυρίως στο κυνήγι της λύκαινας στη Μύριαμ), χριστιανισμός (κυρίως σε αναφορές στη Σάρα και στη Μύριαμ).

Εσύ είσαι ο θάνατος, υπενθυμίζει λοιπόν η αφηγήτρια. Όπως το βλέπω εγώ, θάνατος και θνητότητα πηγάζουν από τον απελπισμένο έρωτα, από την απώλεια ελέγχου και την ελπίδα προς αυτόν. Θάνατος από την άρνηση της φυσιολογικής ροής των πραγμάτων.

Ένα βιβλίο που ζητά την εξερεύνηση και δεν γνωρίζω αν σκάβοντας βρήκα τον θησαυρό ή όχι. Αλλά άξιζε το κυνήγι.

[Αλέξανδρος Κάσσης]

"Πέντε λεπτά μετά είμαι όρθια στο μπαλκόνι,
κοιτάζω μια άδεια φέτα ουρανό,
τι χρώμα αφήνει πίσω του ο ήλιος."

Ένα βιβλίο κομψοτέχνημα. Από αυτά που είναι ευανάγνωστα αλλά είναι δύσκολο να γραφτούν.
Άλλη μία σημαντική κατάθεση από την Βίκυ Κατσαρού.