Spion in smoking: Het intrigerende levensverhaal van Engelandvaarder en geheim agent Peter Tazelaar

by Victor Laurentius

Een spion in smoking. Dit iconische beeld is geen Hollywood-bedenksel maar historisch terug te voeren op het Nederlandse verzetsepos Soldaat van Oranje. Toch bleef de spion in kwestie, Peter Tazelaar, een mysterieuze figuur. In het boek Soldaat van Oranje van zijn kameraad Erik Hazelhoff Roelfzema duikt hij op sleutelmomenten op in het verhaal, maar in werkelijkheid was Tazelaar de hoofdrolspeler tijdens een cruciale fase in de Tweede Wereldoorlog. Onbewust stond hij daarmee model voor die andere iconische spion, James Bond.

In Spion in smoking reconstrueert historicus Victor Laurentius de grillige en tragische levenswandel van Engelandvaarder, geheim agent en avonturier Peter Tazelaar tegen de achtergrond van de Tweede Wereldoorlog, de dekolonisatie en de Koude Oorlog. Aan de hand van nog niet eerder gebruikt bronnenmateriaal uit het binnen- en buitenland en het familiearchief wordt voor het eerst het hele verhaal verteld van de ware Soldaat van iemand die het avontuur voortdurend opzocht, maar tegelijkertijd worstelde met zijn oorlogservaringen en de schaduwzijde van heldenroem.


'Historicus Laurentius heeft met zijn biografie van Peter Tazelaar niet alleen achterstallig onderhoud verricht, hij biedt ook inzichten in de zielenroerselen van een getormenteerde held die meer vermag te boeien dan de man in wiens schaduw hij altijd heeft gestaan.' - De Volkskrant


'Spion Peter Tazelaar - De echte Soldaat van Oranje - krijgt nu eindelijk de biografie die hij verdient.' NRC ****

Genres: Nonfiction

511 pages, Kindle Edition

Published April 24, 2025

Reviews

[Paulien · Rating 4 out of 5]

Interessante biografie over een persoon die na de Tweede Wereldoorlog tamelijk onbekend is gebleven.

[Edwin · Rating 4 out of 5]

Een boek dat het verhaal verteld van Peter Tazelaar, een van de mensen die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn leven op het spel te zetten door als geheim agent in Nederland te gaan werken

Boek is goed opgezet en de is duidelijk. Geen opruiming van saaie feiten.

[Ilse E · Rating 5 out of 5]

Spion in smoking is voor mij het voorbeeld van een goede oorlogsbiografie. Het boek is op een prettige manier geschreven, waar ik het aan een stuk door heb uitgelezen. Peter Tazelaar is een fasinerend karakter, die in de film en de musical meer ruimte zou verdienen. Mocht iemand meer wetenschappelijk gefundeerd onderzoek willen lezen over Contact Holland en zijn hoofdrolspeler, dan zou ik dit boek van harte aanraden.

[Cilia Boot · Rating 4 out of 5]

Halve boek gelezen in de auto terug. Interessant om te lezen wat voor een slappe hap de Nederlands politiek was in de tweede wereldoorlog. En om de context en het verhaal eromheen van Soldaat van Oranje beter te begrijpen.

[Joris Reijnierse · Rating 4 out of 5]

Zeer sterke biografie over een persoon die z’n eigen weg koos in WOII. Soldaat van Oranje gelezen en film gezien, Spion in smoking geeft diepgang en achtergrond bij dat verhaal. Een bewogen leven. Sterk beschreven.

[Chiel T · Rating 3 out of 5]

intressant verhaal wie een ander perspectief brengt op het boek soldaat van Oranje, het einde is alleen wel erg taai om doorheen te komen

[Arno Nieuwenhuize · Rating 5 out of 5]

Een paar jaar geleden werd ik tijdens een kantinedienst bij een lokaal tennistoernooitje aangesproken door een knul die me ongevraagd een deel van zijn verdrietige levensverhaal begon te vertellen. Hoe hij uiteindelijk naar een van zijn grootouders laveerde, staat me niet meer bij. Maar op een gegeven moment begon hij over zijn opa, Peter Tazelaar. Die kende ik toch wel? Nee, nooit van gehoord.
Hij ging daarbij zover te stellen dat zijn opa dé “Soldaat van Oranje” zou zijn geweest. Daarop kon ik met mijn vermeende kennis van die soldaat alleen maar antwoorden met “Maar dat is Erik Hazelhoff Roelfsma toch?” Nee, daar had ik het faliekant mis. Ook wist hij nog te vertellen dat de familie van meneer Tazelaar nog steeds vocht voor de betwiste titel. “Wat een zonderling…” dacht ik toen ik de nazaat van die Tazelaar later nakeek.

Nu het boek “Spion in smoking” op mijn pad gekomen is, moet ik tot mijn schande bekennen maar matig op de hoogte te zijn geweest van de groep Engelandvaarders rondom EHR, de man die de term “Soldaat van Oranje” ooit “gemijnd” heeft. Met in een ver verleden alleen de film gebaseerd op het boek van EHR gezien te hebben bleek er veeeeeel meer te weten te komen over het heroïsche verhaal rondom “Contact Holland” in het algemeen en over de bijdrage daaraan van EHR en vooral Peter Tazelaar in het bijzonder.

Wat jammer dat ik destijds niet wat genuanceerder kon reageren op de claim op de titel van “Soldaat van Oranje”, maar wie weet komt dat nog een keer. Hoe het ook zij, diepe bewondering voor de daden van Peter Tazelaar maar ook even groot verdrietig respect voor waar dergelijk heldendom op jonge leeftijd later toe kan leiden: een getroebleerd leven dat onder andere omstandigheden waarschijnlijk veel gelukkiger zou zijn geweest.

[Jacolien · Rating 4 out of 5]

Een zeer gedetailleerde levensbeschrijving van Peter Tazelaar. Het biedt de lezer diepgang en kennisopbouw, niet alleen over Tazelaar zelf, maar ook over het Nederlandse verzet en de rol van Engelandvaarders hierin. Wat ik erg waardeer is de realistische kijk op wat er toen gebeurde. Het échte leven bestond niet zonder meer uit uiterst succesvolle verzetsacties, missies en operaties, met een happy end. Nee, verraad, mislukking en wantrouwen waren aan de orde van de dag - niet zonder dat dit talloze mensen het leven kostte, in de strijd om een vrij Nederland.

Door de vele details, namen en feiten leest het boek niet altijd even makkelijk weg. Af en toe probeert de auteur meer spanning in het verhaal te leggen, maar mijns inziens is dit niet passend bij de rest van de schrijfstijl én heeft de auteur daarbij er een handje van om een hyperbool in te zetten, wat de lezer op het verkeerde been zet. Zo wordt een ongeluk dat Tazelaar overkomt ‘fataal’ genoemd, wat impliceert dat het een noodlottig ongeval zou zijn met zeer ernstige gevolgen, terwijl hij ‘slechts’ een hersenschudding opliep.

Is het boek dan slechts een kille optelsom van feiten, een relaas wat je niet raakt? Dat zeker niet. Ondanks het behoorlijk informatieve karakter van het boek, is het rauw en menselijk. Het verhaal van Tazelaar toont hoe achter heldendaden een gewoon mens schuilgaat, met gedachten, gevoelens, successen, maar zeker ook angst en mislukkingen. En is dat misschien niet de essentie van held zijn? Een gewoon mens zijn, die ondanks tegenslagen en onderdrukking vasthoudt aan moed, beleid en trouw.

[Menno Haanstra · Rating 4 out of 5]

Uitstekende biografie. Ingetogen en een tikje formeel geschreven, zonder effectbejag. Tazelaar blijft, ook na het lezen van dit boek, een mysterieuze figuur: volstrekt autonoom, met een ongekend sterk moreel kompas, uitgesproken adiplomatiek en na de oorlog flink getraumatiseerd. Hij was ook een tragische figuur. Dat beeld wordt nog versterkt door het contrast met mede-Engelandvaarder Eric Hazelhoff-Roelfsema. Die laatste had zijn pr een stuk beter op orde; hij werd, na het schrijven van zijn boek, en helemaal nadat dat ook nog werd verfilmd, voor het grote publiek ‘de’ Soldaat van Oranje. Dat is geen verwijt aan Hazelhoffs adres, maar het maakt Tazelaars rol in de schaduw wel extra wrang. Overigens verkoos die schaduw Tazelaar zelf. Het draagt alleen maar bij aan het ontzag dat hij verdient.

[WimD · Rating 4 out of 5]

Lang op moeten wachten maar het resultaat mag er zijn. Een zeer leesbare biografie van Peter Tazelaar. Adembenemende acties in vijandelijk gebied worden aan elkaar geregen. Tegelijkertijd is het beschamend om te lezen hoe de diverse instanties elkaar tegenwerken. Nauwelijks voorstelbaar dat de hoofdpersoon aan het einde van WOII pas 25 jaar oud was. Daarna toch nog een betrekkelijk lang, avontuurlijk maar met name getroubleerd leven. Hoe gaan we toch om met mensen die hun leven op het spel zetten voor ons allen? Dit boek geeft Peter de eer die hem toekomt.

[Kim Vroege · Rating 4 out of 5]

Een interessant boek over een in mijn ogen aan de kant geschoven oorlogsheld. Hoe zo'n man die zoveel voor Nederland heeft gedaan zo is behandeld kan ik niet bevatten. Het boek is heel mooi geschreven en laat zien dat het verhaal verzet zo groot en complex is. Ik kijk nu wel met hele andere ogen naar het boek Soldaat van Oranje.

[Bea Mantel · Rating 4 out of 5]

Bijna wetenschappelijk onderbouwd spannend jongensboek wat ergens begint tussen pagina 50 en 60 en ruim 200 bladzijden verderop eindigt.
Vier sterren omdat de auteur zijn onderzoek uitputtend heeft uitgevoerd.
Gewonnen boek, in de recensie die Vincent Krabbendam schreef kan ik mij goed vinden, zie
https://www.tracesofwar.nl/books/6702...

[BEN J · Rating 5 out of 5]

Geweldig boek en wat een toeval dat aansluitend met de film en alle informatie die ik erover gelezen had nu zoveel zwarte vlekken van de geromantiseerde versie van Soldaat van Oranje zijn ingevuld. Enorm genoten van de informatie en secuurheid waarbij de hoofdrolspeler niet geidealiseerd of geromatiseerd wordt. Dit boek wil ik voorlopig nog even in de kast hebben staan.

[Pieter · Rating 4 out of 5]

Waardevolle aanvulling op mijn lievelingsboek Soldaat van Oranje.

[Sem Lindeboom · Rating 5 out of 5]

Waanzinnig boek over het leven van Peter Tazelaar. Goed in beeld gebracht met heldere structuren.

[Inno van Lieshout · Rating 5 out of 5]

Zeer gedetailleerde en goed leesbare biografie over het getroebleerde leven van Peter Hazelaar, ‘de echte soldaat van Oranje ‘.