De wereld en de aarde: Hoe houden we het veilig?

by David Van Reybrouck

Het grootste veiligheidsvraagstuk van onze tijd is niet de wereld met haar onderlinge conflicten, maar de aarde die meer en meer ontregeld raakt. Steeds heviger gaat de planeet tegen de mensenwereld tekeer. De wereld heeft de fysieke aarde ontwricht en nu ontwricht de aarde de wereld. De moderne diplomatie, dat eeuwenoude overleg tussen landen, moet zich daarom dringend opnieuw uitvinden. Hoe zou dat eruit kunnen zien?

Genres: Nonfiction, Philosophy, Politics, Nature, Essays, Society

80 pages, Paperback

First published April 2, 2025

About the author

David Grégoire Van Reybrouck is a Belgian cultural historian, archaeologist and author. He writes historical fiction, literary non-fiction, novels, poetry, plays and academic texts. Moreover, he is the founder of the G1000 project in Belgium, a platform for democratic innovation and inclusive participatory politics.

He was born into a family of florists, bookbinders and artists. His father, a farmer's son, spent five years in the Democratic Republic of the Congo as a railway engineer immediately after independence.

He studied archaeology and philosophy at the University of Leuven (KU Leuven) and obtained a Master's degree in World Archaeology from the University of Cambridge. He also holds a doctorate from Leiden University.

----------------------------------------------------

David Grégoire Van Reybrouck is een Vlaamse cultuurhistoricus, archeoloog en schrijver.

David Van Reybrouck in de Nederlandstalige Wikipedia

David Van Reybrouck in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

David Van Reybrouck bij "Schrijversgewijs"

Reviews

[Ester Vandendaele · Rating 5 out of 5]

"Wie alleen de wereld ziet, vergeet de aarde."

In dit mooie boekje wijst David Van Reybrouck op enkele hiaten in de huidige, moderne diplomatie, die dan wel geëvolueerd is van een bilateraal naar een multilateraal systeem, maar nog steeds vertrekt vanuit (nationale, soevereine) eigenbelangen.

Vanuit welk standpunt pakken we de klimaatcrisis (maar ook de biodiversiteitscrisis, de stikstofcrisis,...) het beste aan?

Hoe kan de VN, dat werd opgericht om horizontale conflicten tussen landen te regelen, een verticaal conflict tussen mensheid en planeet oplossen? Dit is als proberen een land te besturen met enkel een conferentie van burgemeesters.

Van Reybrouck breekt een lans voor een 'aardpolitiek', vertrekkend vanuit een 'raison de Terre', waarbij planetaire diplomatie kan zegevieren. Hoopgevend vind ik dat dit idee aan terrein lijkt te winnen in de praktijk en ook ons, gewone burgers, een stem kan geven.

[Kitty Hovenkamp · Rating 4 out of 5]

David van Reybrouck legt scherp uit dat met de huidige diplomatie de aarde verder ontwricht zal worden. Het gevolg dat de aarde de wereld zal ontwrichten. Geen vrolijk nieuws en constant hoor je de alarmbellen terwijl je leest.

[Diana Willemsen · Rating 5 out of 5]

Vlot geschreven must read over de toekomst diplomatie en onze aarde.

[Annelies Gerits]

“Elk lichaam dat opgroeit is buitenwereld die binnenwereld wordt.”

[Quirine · Rating 4 out of 5]

Mooi betoog, fijn geschreven. Laat je wankelen over het huidige institutionele systeem en zet je onwijs aan het denken over hoe je het 'hogere' aardbelang kan vertegenwoordigen. Een esslay zou ik wel willen zeggen ;)

[Mlien · Rating 3 out of 5]

Eerder dit jaar las ik Tegen verkiezingen van dezelfde auteur en stiekem lijkt dit boek/deze essay daar erg op. Eigenlijk is het er een vervolg op. Weer pleit David Van Reybrouck voor burgerraden, maar deze keer op planetair niveau.

Een probleem: er wordt nergens genoemd dat het een vervolg is of dat de boeken met elkaar zijn verbonden. Ik zou me kunnen voorstellen, dat als je Tegen verkiezingen niet hebt gelezen, het idee van burgerraden wat meer 'uit de lucht komt vallen'. De wereld en de aarde: Hoe houden we het veilig? is ook een stuk korter (en daardoor dus meer gefragmenteerd).

Toch is het zeker een boek met goede inzichten. Het einde waarin een gletsjer met donderend geraas van een bergwand afstort is een mooie metafoor voor klimaatverandering en de situatie waar we als aarde nu in zitten. Dat beeld zal af en toe nog wel door donderen in mijn hoofd. Ook waar het boek toe oproept is een belangrijke boodschap: de noodbel wordt geluid, er moet nu iets gebeuren en dat zal te langzaam gaan op de manier waarop politiek nu is georganiseerd.

Quotes:
p.17 'Eeuwenlang heeft diplomatie gestreefd naar stabiliteit en vrede, met wisselend succes. De geschiedenis van de internationale betrekkingen lijkt op een theaterstuk: wanneer alles lijkt vastgelopen, begint er een nieuw bedrijf met een frisse dynamiek. Instellingen kunnen zich heruitvinden, zeker wanneer ze geconfronteerd worden met existentiële uitdagingen. Een nieuwe wending is altijd mogelijk. Dat biedt hoop voor onze tijd.

p.29. 'Het systeem is verre van perfect, maar zoals VN-secretaris-generaal Dag Hammarskjold zei: 'De VN werd niet opgericht om ons naar de hemel te brengen, maar om de hel te vermijden.'

p.45-46 'Hoe kunnen aardbewoners van zich laten horen, behalve via sporadische opiniepeiling? Het antwoord is ontluisterend: nergens. De traditionele multilaterale diplomatie heeft het mondiale debat over klimaat en biodiversiteit gekaapt. Belangengroepen met eigen agenda's, zoals financiële en industriële lobby's en grote ngo's , hebben gemakkelijker toegang tot COP-onderhandelaars, dan de miljarden gewone mensen om wie het uiteindelijk draait.

p.61-62 -> dit stuk gaat erover dat er in heel veel landen/gebieden filosofieën zijn, die de aarde wél meenemen in overleg: het Afrikaanse ubuntu bijvoorbeeld. Daarover zegt van Reybrouck nog: 'Ideeën en morele waarden zijn van belang. want zij vormen de instellingen waarmee wij werken. Het begin van een planetaire diplomatie, van een echte aardepolitiek, zal dan ook de beste ideeën ter wereld nodig hebben om te kunnen slagen.'

[Ruut Willemsen · Rating 4 out of 5]

Ik vind het wel een interessante gedachte van wereldpolitiek naar aarde politiek. Maar dan moet er wel iets veranderen in de verschillende landen. Van individualisme naar meer op de ander gericht zijn. En hoe breng je dit in werking?

[Pieter Serrien · Rating 3 out of 5]

Van Reybrouck schrijft alweer een sterk pleidooi. Hoewel het niveau van een Blom of Krznaric nooit wordt gehaald, toch een absolute aanrader die doet nadenken over ons heden en onze toekomst, en dan toch terug ons verleden

[Iwan · Rating 3 out of 5]

Fijn vakantietussendoortje van mijn favoriete Vlaamse schrijver. In dit essay pleit hij voor een andere aanpak van de klimaatcrisis.

De oplossing ligt in het verlengde van zijn pleidooien voor burgerraden als middel om onze democratie nieuw leven in te blazen.

'Wie de wereld met de aarde verwart, riskeert de mens op te blazen tot het stralende middelpunt en ijkpunt van de hele, fysieke aarde. sterker nog: wie alleen de wereld ziet vergeet de aarde.'

[Caroline Schouten · Rating 5 out of 5]

Geweldig, voor mij heel leerzaam. Vanuit geschiedenis perspectief kijken naar buitenlandse politiek. Het belang van naties stond voorop en daarmee zijn we belang van de aarde, de planeet uit t oog verloren. Tijd voor een nieuwe koers, klimaat panels waarin alle wereldburgers betrokken worden als een planetaire diplomatie, raison de terre ipv raison de d'etat

[Daan Otte · Rating 4 out of 5]

Een klimaattop, waarvoor een snelweg wordt aangelegd, de COP waarbij het aantal aanwezige lobbyisten voor fossiele brandstof groter is dan de aanwezige pers en klimaat activisten en het niet willen veranderen van de bestuurders van landen en overheden. Van Reybrouck benoemt het allemaal.

Een boek, eerder essay, dat gemakkelijk weg te lezen is, maar wel uitgebreid met genoeg uitleg. Het is goed geschreven, niet overdreven maar ook niet te lastig.

Van Reybrouck eindigt zijn pleidooi op een fijne positieve toon, de manier waarop een verandering moet komen is duidelijk en aanvaardbaar. De tijd is gekomen om te hervormen wat we kennen en een stap te zetten richting het onbekende, de toekomst. De aarde als middelpunt van belang.

[Carl Lens · Rating 4 out of 5]

De denker der Nederlanden zet aan het denken.

“80% van de wereldbevolking wil dat hun regeringen meer doen tegen de opwarming van de aarde en het verlies van biodiversiteit. 79% vindt dat rijkere landen armere landen moeten ondersteunen in hun strijd tegen klimaatverandering. … als een overweldigende meerderheid van de mensheid deze uitkomsten verlangt, waarom slaagt een overweldigende meerderheid van de diplomaten er dan niet in ze te verwezenlijken?" (David Van Reybrouck, De Wereld en De Aarde)”

🌎

De oplossing is het inzetten van een burgerberaad waarin burgers uit alle landen samenkomen. De inwoners van g20 landen blijkt 62% al gewonnen voor het idee van burgerberaden. In België 79%.

[Cat · Rating 3 out of 5]

Erg duidelijk en overzichtelijk geschreven. Eerste helft gaat vooral over de geschiedenis van diplomatiek, wat ik erg verhelderend vond. Tweede helft legt een nieuwe vorm van internationale diplomatiek uit die erg overtuigend is, maar niet echt nieuw.

Spoilers:
Het idee van wegstappen van westerse diplomatieke waarden en meer richting oosters gedachtengoed kijken vond ik overigens wel een belangrijke toevoeging.

[Frank Sinnema · Rating 4 out of 5]

Mooi pleidooi voor meer aardepolitiek in plaats van enkel de ‘wereldpolitiek’ en het burgerberaad in te zetten om de mondiale klimaatcrisis aan te pakken. Als luisterboek geluisterd in Servië.

[Evy Heugen · Rating 3 out of 5]

Vérdenken, dat heeft de aarde zeker nodig van de wereldpolitiek.

Interessant: zijn idee over de rol die burgerberaden hierin kunnen spelen, maar is het realistisch? En is het de nieuwe vorm van diplomatie die onze aarde echt gaat helpen? Dit essay heeft me nog niet overtuigd....

[Ruben · Rating 4 out of 5]

Hoe landen eigenbelang moeten overstijgen en de stem van alle leven, nu en in de toekomst, mee moeten overwegen.

Het inzicht en perspectief geeft hoop. Helaas wordt er nog onvoldoende mee gedaan, en komt de actie ook veel te traag op gang.

[Ruben · Rating 2 out of 5]

Wederom geen fan van onze Denker des Vaderlands.

[Eva · Rating 5 out of 5]

Iedereen mag dit boekje lezen. Het is zo uit en brengt een kort maar krachtige pleidooi over hoe het beter kan.

[Dick Knip · Rating 5 out of 5]

Belangrijk en zeer belangwekkend voor een ieder

[Sietske · Rating 4 out of 5]

Zo zie je maar hoe het gebruik en de betekenis verloedert. Zelf ben ik er ook onderdeel van. Misschien dat het onvermijdelijk is, maar ik kan des te meer genieten wanneer het verschil me uitgelegd wordt. Ik ben en blijf van taal genieten - al ben ik niet de beste gebruiker (gelukkig is het niet nodig die te zijn om ervan te genieten).
Ik drijf af. Van Reybrouck legt het onderscheid tussen aarde en wereld prachtig uit. Hij vraagt zich dingen af die ik nooit in zulke woorde heb weten vangen, en waar ik überhaupt niet over heb nagedacht (of tot die hoogte - nu heb ik ook niet die kennis en weet van alle zaken).

"De aarde is meer dan de wereld, meer dan de som van landen. De aarde is dat complexe systeem van fysische, chemische en biologische processen op het land, op zee, in het ijs en in de lucht waar het leven heeft kunnen ontstaan; de aarde is dat verhaal van natuurlijke cycli aan het oppervlak en geologische processen in de diepe ondergrond die zo typisch zijn voor onze planeet. Wie de wereld met de aarde verwart, riskeert de mens [...] op te blazen tot het stralende middelpunt en ijkpunt van de hele, fysieke aarde [...]. Sterker nog: wie alleen de wereld ziet, vergeet de aarde." (p. 11)

De vorm van onze diplomatie ligt aan de grond van het gebeuren. Een omvorming is de oplossing, zoals Van Reybrouck benoemt.
"Waarom houden we mordicus vast aan een belegen horizontaal model waarvan elke dag blijkt dat het niet gemaakt is voor planetaire problemen?" (p. 43)

Het gevolg van ons handelen is te zien in het alledaagse leven en de crises.
"De wereld heeft de aarde ontwricht en nu ontwricht de aarde de wereld." (p. 66)

Al is niet alles bij onze vorm van diplomatie te leggen. We zijn immers samen op deze planeet.
"De mens verhoudt zich niet enkel tot de wereld, maar ook tot de aarde." (p. 44)

"De Afrikaanse filosofie van ubuntu - 'ik ben omdat wij zijn' - blijft een krachtige herinnering aan menselijke verbondenheid en de universele verwevenheid van al het levende." (p. 61)

Ik merk dat ik nu al in woorden probeer te brengen hoe ik erover denk, en dat ik lang niet in de buurt kom bij de juiste verwoording. Ik raak zelfs onderwerpen die voor mij niet helemaal precies te bevatten zijn.
Wat ik wel kan zeggen, is dat dit essay voor mij in woorden kon brengen wat bij mij net buiten mij bereik ligt.
Daarnaast leest het erg gemakkelijk, wat het ook nog eens fijn lezen maakt.

Ten slotte werd in de verantwoording benoemd dat De wereld en de aarde valt binnen Van Reybroucks voornemen aan 'vérdenken' te doen, waar hij iets moois over heeft gezegd:
"'We hebben de woorden verspringen en vérspringen, maar merkwaardig genoeg enkel verdenken en niet "vérdenken" - terwijl we dat laatste juist zo nodig hebben. Vérdenken is naar het heden kijken vanuit de verre toekomst en het verre verleden. Waar komen we vandaan en waar willen we heen? Het is ook vérdenken in de ruimte - voorbij geografische grenzen, culturen of sociale bubbels." (p. 71)

[Matthijs · Rating 3 out of 5]

De kersverse Denker der Nederlanden breekt in dit pleidooi een lans voor planetair burgerberaad en een extrastatelijke aanpak van klimaatproblematiek. Dit wordt dunnetjes ompakt met het contrast tussen de statelijke wereld en de geologische aarde. En dat in zo'n 65 mager bedrukte pagina's. Zoals we vroeger bij de studentenclub riepen: Goed verhaal, lekker kort.

Wie bekend is met het werk van Van Reybrouck, leest weinig nieuws. Jammer, want ik hoopte dat de Denker verder zou springen in gedachten. De aangedragen oplossing lijkt heel concreet, maar door de globale schets wordt de auteur ook niet uitgenodigd om de moeilijkheden rondom zijn oplossing te verkennen. Uiteindelijk zou een burgerberaad werken, omdat de deelnemers andere belangen hebben dan wie nu aan de klimaattafel aanschuift. Waarom lobbyisten, beroepspolitici en bedrijfsbobo's zich glimlachend zouden houden aan het holistische Ubuntu advies van Ananya uit Calcutta, blijft onbesproken. We moeten de mensen uitnodigen om mee te praten, de rest zien we later wel. Hoe je voorkomt dat een burgerberaad puur tot democratische legitimatie van de genomen beslissingen leidt, daar kunnen we blijkbaar elders over lezen.

Anderzijds: het moeilijke van klimaatproblematiek is dat het steeds minder een denk-probleem, en steeds meer een doe-probleem wordt. Het voorstel uit het boek is concreet en praktisch uitvoerbaar. Nu maar hopen dat ze bij de organisatie van de COP de tijd hebben dit boekje tot zich te nemen...

[Gijs Hollebosch · Rating 4 out of 5]

Een essay "ter gelegenheid van de installatie van David Van Reybrouck als Denker der Nederlanden".

Van Reybrouck begint heel concreet te vertellen over de wereldbol die hij als kind had. Licht aan toonde de wereld (de verschillende landen), licht uit de aarde (land, vlakte of gebergte). Hoe kunnen we de aarde redden van de wereld? Of "Hoe houden we het veilig?" zoals de ondertitel luidt.

Zes, misschien zeven, van de negen kritieke grenzen van onze planeet zijn al overschreden. Van Reybrouck doet het nuchter uit de doeken. Doemdenken is niet aan hem besteed. Eerder het omgekeerde: hij toont hoopvolle stappen naar een aardepolitiek (tegenover wereldpolitiek) en beschrijft wat er al gebeurde. Eerst schetst hij een korte geschiedenis van de diplomatie, van bilateraal naar multilateraal. Maar het blijft cartesiaans, egocentrisch in plaats van geocentrisch, en daarom ontoereikend. Al in 2021 was er een Global Assembly, 100 deelnemers, een "representatieve dwarsdoorsnede van de wereld. Er waren achttien deelnemers uit India, achttien uit China, vijf uit de VS, vier uit Indonesië, drie uit Brazilië, Pakistan en Nigeria, twee uit Rusland, Bangladesh, de Filipijnen en de Democratische Republiek Congo, en één uit 38 andere landen." (p.47) Er zijn signalen voor de integratie van een dergelijke wereldburgerraad voor COP30 in Brazilië.

Hoopvol.

[Tom Wijgert · Rating 3 out of 5]

Overzichtelijk en vlot pamflet met sprekende beeldspraak en geschiedenis om een idee te verkondigen. Natuurlijk komt loting en het burgerberaad weer terug (het is je handelsmerk of niet) en natuurlijk zijn sommige achtergronden meer een houtskoolschets dan diepgaand (de ontwikkeling van de diplomatie). Maar Van Reybrouck maakt een interessante denkstap. Niet langer moet het verlichte eigenbelang van staten, lees als de verabsolutering van soevereiniteit, centraal staan in het diplomatieke denken, maar het belang van de aarde.

“We vergaten dat inter-nationaal letterlijk slechts betekent: inter-statelijk, tussen naties. […] Vasthouden aan het multilaterale paradigma is als proberen een land te besturen met enkel een conferentie van burgemeesters.”

Lastig hierbij is dat Van Reybroucks argumenten voor burgerberaden zijn opgebouwd uit het idee van persoonlijke soevereiniteit, of de soevereiniteit en waarde van de mens als mens. Dit staat haaks op het pleidooi om de aarde centraler te stellen, of niet-Westers denken zoals ubuntu. Maar zoals het ook met omarming van de democratie als staatsvorm gaat: uiteindelijk heeft ze het beste met ons voor; en dat geldt ook voor dit pleidooi.

[Tom Deneckere · Rating 5 out of 5]

Als je je afvraagt: hoe komt het toch dat de beslissingen die we overduidelijk moeten nemen – met betrekking tot klimaat dan – niet genomen geraken, dan geeft dit korte boekje (leestijd < 1u) daar een vrij duidelijk en verhelderend antwoord op. Daarom ben ik blij dat ik het gelezen heb.

Het verduidelijkt, neemt echter niet de frustratie weg die een mens al eens ervaart als internationale conferenties voor het zoveelste jaar op rij alleen maar een symbolische, niet-afdwingbare beslissing nemen om tegen 2197 misschien, eventueel, als het niemand stoort, een percentje van de fossiele voetafdruk weg te halen.

Maar zoals inzichten rust kunnen brengen, zo doet dat boekje dat ook. Het geeft taal aan een onderscheid (de wereld vs. de aarde) dat me voordien niet duidelijk was. Het doet beseffen dat het niet alléén maar een gebrek aan goede wil is. En dat onze aandacht misschien eerst moet gaan naar het afdwingen van nieuwe vormen van diplomatie in plaats van rechtstreeks naar het klimaatdebat. En dat het waarschijnlijk eerst nog een heel stuk erger moet worden voor er een nieuwe Mazarin of Metternich opstaat en we het – uit pure noodzaak – over een andere boeg gooien.

[Laurette · Rating 2 out of 5]

Ik ben niet overtuigd. Auteur blijft hangen in rationalisme met premisse: door inconsistentie en gebrek aan logica te duiden kan verandering komen. Maar de mens laat zien dat ze consequent inconsistent doet en dat maakbaarheid erg hard werken is. Hoe daarmee om te gaan? Tot driekwart is de boodschap eenvoudig: het probleem is de manier waarop we macht verdelen en diplomatie bedrijven. Vervolgens komt er een ongelofelijk simpele oplossing. Soit, geloof ik ook in. Overtuigend ware niet dat ik een goede analyse mis van de beperkingen en drempels. Ik zou van een filosoof verwachten dat er meer wordt ingegaan op de wil, de kracht van mensensamenlevingen om te sturen etc. Uitdieping van alternatieve filosofieën zoals Ubuntu die alleen worden genoemd zou mij een tevreden lezer hebben gemaakt. Nu voelt het essay meer als iets dat je leest om optimistisch of intellectueel te zijn terwijl het daadwerkelijke gronding mist. En het leest ook gedateerd, van en voor mensen die ideeën van de auteur in de basis delen.

[looneybooks79 · Rating 4 out of 5]

Als David van Reybrouck in zijn ouderlijk huis stoot op een oude wereldbol, je kent ze wel van die wereldbollen die licht geven en dan alle landen plots oplichten als je die in het stopcontact steekt, komt hem de vraag boven hoe we onze aarde veilighouden en hoe we de wereld draaiende kunnen houden. Want door ons vernietigend gedrag reageert de planeet even (zoniet nog meer) volatiel en dan rijst de vraag hoe kunnen we de twee terug samenbrengen in een symbiose die voor beide goed werkt.
Van Reybrouck stelt voor om het aloude apparaat dat ‘diplomatie’ heet toe te passen tussen aarde en wereld, tussen planeet en mens. Maar hoe zit dat dan in zijn werk? Hoe doen we dit en waar liggen de valkuilen en de uitdagingen hierin?
Met heel klare en sterke taal weet David van Reybrouck zijn lezers, ook in een klein essay, aan zijn lippen te laten hangen. Hij is een verteller, een meester denker en manipuleert ons zodanig om mee te denken, om mee te debatteren en om ons oogkleppen af te zetten en echt goed te kijken naar de wereld om ons heen. Eerder deed hij dit ook met het essay ‘De kolonisatie van de toekomst’. Dit filosofisch werkje sluit daar dan ook perfect bij aan. Van Reybrouck zet zich graag in voor de klimaatzaak, iets waar we allemaal deel van zouden moeten uitmaken. (Voor wie meer interesse heeft in dit onderwerp kan ik ook ‘Het Klimaatboek’ aanraden dat eveneens bij ‘De Bezige Bij’ (Standaard Uitgeverij) verscheen!

http://looneybooks79.blog/2025/04/24/...

[Cees Onderwater · Rating 4 out of 5]

Compact boekje, uitgegeven naar aanleiding van zijn benoeming tot nieuwe Denker der Nederlanden. Mooie uiteenzettingen met even mooie begrippenparen. Het eerste de wereld (staatkundig, etat) en de Aarde (de natuur, Terre). En het tweede: diplomatie op basis van ‘raison d’etat’ of op ‘ raison de Terre’. De op wereldse verhoudingen gebaseerde huidige diplomatie (raison d’etat’) is schromelijk ontoereikend om de huidige, grenzen overschrijdende, problematiek van de Aarde effectief te bestrijden. Daarvoor is een nieuwe diplomatie op basis van ‘raison de Terre’ nodig, waarvoor de auteur een model aanreikt. Krachtig pleidooi, waar geen speld tussen te krijgen is.

[Wouter Lezer · Rating 3 out of 5]

Nice essay touching on how we should go about protecting the earth in the world we live in. It clearly outlines some of the challenges in how we (as humans) have organized ourselves (in nations) and how that does not align with what is required to take care of the planet. It proposes a way forward, based on recent trials and initiatives.

The essay is easy to read and compelling in the way it sets the scene. The "way forward" is an interesting one, but at the same time the essay shies away from the more fundamental questions and problems. At the same time, citizens' involvement appears to be a crucial ingredient to even start discussing more fundamental solutions.

[Jort Kamphuis · Rating 4 out of 5]

Verschil tussen 'aarde' en 'wereld' is sprekend. Overtuigend pleidooi voor meer aardepolitiek in aanvulling op wereldpolitiek.

Mooi citaat: Er is iets armzaligs aan een wereldbeeld dat de mensheid enkel bekijkt met de blik van de staatkundige indeling. De mens verhoudt zich niet enkel tot de wereld, maar ook tot de aarde. Men is niet alleen burger of onderdaan, maar altijd onderdeel van een leefomgeving, al was het maar door voeding, ademhaling en beweging. Elk lichaam dat opgroeit is buitenwereld die binnenwereld wordt. Niemand is niet van de aarde.

[Emile Berteloot]

Kort essay met een interessant pleidooi voor een planetaire diplomatie ipv een multilaterale diplomatie zoals we die nu voornamelijk kennen. Deze nieuwe vorm van diplomatie zou beter geschikt moeten zijn om met de klimaatproblematiek om te gaan.

Cynisch detail dat de boodschap onderstreept: het boek kaart het gebrek aan slagkracht van COPs aan. Het toeval wil dat ik dit essay lees op dezelfde avond dat de media bericht over alweer teleurgestelde reacties op de slottekst van de zojuist afgeronde COP30.