Tom Lanoye schreef al vele onvergetelijke en radicaal-moderne bewerkingen van klassiekers: Goethe, Shakespeare, Sartre, Euripides… Nu zoekt hij het dichter bij huis. Al van jongs af is hij gefascineerd door Reynaert de vos, die zijn mededieren genadeloos afstraft omdat ze denken nog leper te zijn dan hij. Hoewel geschreven in de middeleeuwen geldt Van den vos Reynaerde als de eerste moderne schelmenroman van Europa, een briljant berijmd en subversief dierenepos. Reynaert zelf raakte als cultureel icoon helaas in de loop der eeuwen gecastreerd tot schalkse deugniet en brave verkoper van Reynaertbier en -gebak. Lanoye wil met die travestie komaf maken door terug te grijpen op de geest van het origineel. Zijn ReinAard zoekt geen onderkomen in het zoetsappige Disney-universum van Bambi of Nemo, maar heeft meer affiniteit met familiale bendes als de Soprano’s of de Peaky Blinders. De verleiding van macht, status, geld en geweld kent Lanoyes ReinAard maar al te goed, hij geeft er geregeld aan toe en geniet er ook van. Maar op zijn minst is hij eerlijk genoeg om dat niet te ontkennen, zoals zijn schijnheilige mededieren wel doen. Zonder genade belazert en mishandelt hij ze. Maar dat is vooral hun eigen verdiende loon.
Tom Lanoye (his name is pronounced the French way: /lanwa/) was born August 27, 1958 in the Belgian city Sint Niklaas. He is a novelist, poet, columnist, screenwriter and playwright. His literary work has been published and/or performed in over fifteen languages. Lanoye lives and works in Antwerp (Belgium) and Cape Town (South Africa).
Lanoye is not only a writer, but also an entrepreneur. As the youngest son of a butcher, he self-published his first work. In his own words, 'Just like all the punk bands did in those days: out of dissatisfaction with the existing structures, and to learn the trade from the inside out'.
Lanoye started out as an enfant terrible, but has become one of the most widely read and critically acclaimed authors in his language area. A writer that devotes himself to all forms of text and writing (for books, newspapers, periodicals and printed matter as well as for plays, cabaret and vocal performances) and makes regular appearances at all the major European theatre festivals.
Lastig te bespreken deze Reynaertbewerking. Het boek oogst veel lof, verkoopt kennelijk als een tierelier en het is ook razendknap van vorm: rijm, alliteraties, assonanties, herhalingen en echo’s dat het niet op kan. En de vormgeving in zwart en wit, met verschillende lettertypes en een verrassende lay-out is werkelijk fenomenaal (knap werk van Dooreman). Een urenlange performance die zal er ook wel komen en zal de bewondering voor deze woordenwaterval, deze overtreffende trap van spoken word alleen maar doen toenemen. En toch. Al snel raakte ik verveeld, verlangde ik weer het origineel te lezen. Alle dubbele bodems, alle nuances, werkelijk alles wat Van den vos Reynaerde boeiend maakt, is in deze bewerking wel opgenomen. Maar daar zijn wel meer dan driehonderd pagina’s voor uitgetrokken: alles wordt uitgelegd en soms neigt het bij alle taalbravoure zelfs naar gemoraliseer. Halverwege, bij de klacht van meisje Bernadet (vgl. Martinet), heb ik eens diep moeten zuchten alvorens verder te lezen:
‘Waarom denk jij’ - weer Bernadet - ‘Had ik een haan als huisdier en Bewaker, die kon pikken in Zijn vorte pik als hij mijn bed Benaderde? Als oude bok, Met zijn naar pis ruikende sik? Met zijn nog meer kaduke kwispel Dan die waarmee hij doden zegent? Hij is het, die jou heeft belogen.’ (p. 145-146)
I love it, als ze langzaamaan Zich vangen in hun eigenwaan.
Reinaard van Tom Lanoye is Lanoye’s moderne bewerking van het gelijknamige Middeleeuwse epos van Van den vos Reynaerde. Een iconische tekst uit de Middeleeuwen die nog steeds tot de verbeelding spreekt. En dat epos draait niet zozeer alleen om de verzen en het verhaal, maar ook om een fenomenaal taalgebruik. En laat dat nu net datgene zijn waar Lanoye ook in excelleert. Tom Lanoye tovert het Middeleeuwse epos en meesterwerk om naar een woordgebruik dat heel dicht bij de moderne hiphop a la Kendrick Lamar en bij een pionier als Paul Van Ostaijen komt te liggen. Voor mij is dit een fenomenaal werk dat me echt wel wist te verbazen. De woorden razen je aan sneltempo voorbij en de innerlijke dialogen van de vos zijn niet minder dan iconisch te noemen. Thematisch draait het werk vooral als aanklacht tegen populisme, vasthouden aan de macht en hebberigheid wat altijd mee de stokpaardjes van Lanoye zijn geweest. Maar het mooiste aan Lanoye’s bewerking is vooral de snedigheid die hij voor de dag legt. ReinAard is een fenomenaal en onverbloemde bewerking van een iconisch stuk uit onze contreien. En dat in een bewerking door de grootste literaire held die we momenteel in België hebben. Het is niet voor niets dat hij de drie grote oeuvreprijzen van ons taalgebied in ontvangst mocht nemen. En net zoals al zijn andere boeken is ReinAard weer de moeite waard om in huis te halen, te lezen en te overpeinzen. En neem er gerust de originele tekst en het boek de Reynaert - Leven met een middeleeuws meesterwerk van Frits van Oostrom er eens bij (wat bij mij ook nog op het nog te lezen lijstje staat).
“Vindt u iets grof of ongehoord? Werken mijn tics u op de zenuwen? Krijgt u het aan uw tikker door mijn stijl, is uw gestel te teer, uw oor te delicaat, uw brein te klein, uw goesting ingekakt? Wel sodemieter dan mooi op. Hop hóp: weg! Afgevoerd staat netjes” Is een begin van een boek en een schone levenswijze.
Is Lanoye verre familie van Willem die Madocke maakte? Ik kan niet anders dan denken dat Willem zo veel jaar geleden ditzelfde effect wilde teweegbrengen bij de modale middeleeuwer. Lanoye doet er nog een schepje bovenop qua taalspel, ik ben fan! Meermaals luidop gelachen en dingen voorgelezen aan anderen. Enige kanttekening: ik begrijp niet waarom Rein zo'n mengtaaltje moest spreken (of toch: denken). De rest staat zo bol van liefde voor het Nederlands en dan duikt dat vreemde Engels op. Ik was niet overtuigd. Wilde Lanoye het personage nog verslechteren door het net níet aan dat mooie Nederlandstalige spel te laten deelnemen? Of maak ik dan veronderstellingen die niet kloppen? Had voor mij niet gemoeten, in elk geval.
Wat een taal! En actueler dan gedacht: De raad van Advocaat van Staat Firapeel aan Koning Nobel.
Geef nimmer toe dat U verkeerd zat. Om ‘t even wat, wanneer en hoe: U geeft Uw ongelijk nóóit toe.
Integendeel. Bestrijd elk feit Dat een vergissing suggereert. Val aan, verdraai, ontken, ga wild Tekeer en accepteer geen jota Van wat Uw kijk zou corrigeren … Volhard totdat zo’n feit kapseist En wijkt voor Úw realiteit— Zij is de basis van Uw macht. Uw ware soevereiniteit.
‘De tijd is rijp voor een bevrijding Dat iemand - en waarom niet ik? - Ons allen weer de ware aard Van Reintjes hagiografie Durft diets te maken. Onvermoeid Geschoeid op oude leest en taal - Neen, geen Latijn of koeterwaals. De klare spraak van bloed en wraak, Geknipt voor stank en klank en kleur. En klinkt het niet? Dan botst het maar.’
Uit het veelbelovende openingshoofdstuk van deze heerlijk lopende hervertelling, die ook de rest van het boek geen moment teleurstelt. Aanrader voor iedereen die het vroeger heeft gelezen en alle andere mensen
Tom Lanoye heeft iets met Reinaard. Eigenlijk is het vreemd dat hij zich pas nu aan het oerwerk van de Nederlandse literatuur waagt. Het finale duwtje kwam er allicht door professor Frits van Oostrom, wiens sublieme De Reynaert leven met een middeleeuws meesterwerk ik hier al eerder roemde.
De lepe vos Lanoye, die eerder al Shakespeare, Goethe en Euripides verminkte en verblinkte, blijft in zijn virtuoze navertelling van de Reynaert trouw aan de interpretatie (rechtzetting) van professor Frits: die vos is een gemene modderfokker, onbegrijpelijk dat hij zo veel sympathie krijgt, en toch…het is des mensen.
De belangrijkste structurele ingreep van Lanoye t.o.v. het origineel betreft de luipaard Firapeel. Die komt hier niet op het eind als een soort deus-ex-machina uit de lucht laat komen vallen, maar krijgt als advocaat en intrigant een beduidend grotere rol.
Maar je moet Lanoye's ReinAard natuurlijk vooral lezen om de smulheerlijke taal. En wat daarbij het meest opvalt, zijn de in bloedrood gedrenkte innerlijke monologen waarin de vos zijn ware gelaat toont.
Hulde ook voor de opvallende en heel geslaagde vormgeving van dit boekwerk.
Talig is dit een bijzonder geslaagde herwerking: de stijlfiguren vallen bijna over elkaar, aangedikt door creatieve woordkeuzes en leuke knipogen naar Pink Floyd, Kendrick Lamar, Ernest Claes, Gerard Walschap, en waarschijnlijk nog anderen die ik gemist heb. Een waar taalfestijn.
Tot je aan Reinaards half-verengelste interne monologen komt. Die vallen bijzonder uit de toon en zijn - eerlijk is eerlijk - gewoon cringe. Dat Reinaard fel geïnspireerd is door hiphop komt hier helaas compleet averechts tot uiting. Ook gek is de keuze voor zoveel engelse zinnen/zinsdelen, zeker als je in de inleiding de (terechte) loftrompet afsteekt voor "ons machtig, lenig ronkend en onovertroffen Nederlands."
Behalve de hertaling is Lanoye nauwelijks van het middeleeuwse origineel afgeweken. Resultaat: álle goeie, geweldadige of gruwelijke passages bewijzen gewoon hoe fantastisch sterk die oorspronkelijke tekst is opgebouwd. Ik kreeg vooral zin om die er nog eens bij te nemen, en te smullen van het sappige Wase Middelnerlands van Willeme. Gemiste kans!
Ik ging hier volledig blind in. Het enige wat ik wist van de vos Reynaerde is dat het een oude Nederlandse fabel is. Ik kan dan ook niet zeggen hoe vrij Lanoye is omgegaan met zijn bronmateriaal, maar vermakelijk was het in ieder geval zeker!
In de introductie betoogt Lanoye dat hij met deze hervertelling de vos zonder censuur of liefmakerij wilde presenteren, waar hij zeker in is geslaagd. Rein is een absolute schoft. Een egoïstische misleider, dief, verkrachter en moordenaar. Maar toch is er iets sympathieks aan hem, omdat hij openlijk zijn slechte kanten toont, terwijl zijn mededieren zich mooier voordoen dan ze zijn. Reinaard hoeft slechts in te spelen op de vraatzucht, hebzucht en opgeblazen ego's van degenen die hem voor het gerecht proberen te slepen, om ze met het grootste gemak in een val te leiden, met bloedige resultaten. Terwijl Nobel en de andere dieren koninkrijkje spelen en zichzelf moreel superieur achten door de wetten en religieuze moraal die ze hebben opgezet (die ze overigens graag aan hun laars lappen als dat hun voordeel biedt), is Reinaard trouw aan zijn beestelijke natuur. Dit contrast roept de vraag op wie het aan het juiste eind heeft, degene die slecht doet maar zich goed voordoet en al zijn/haar wandaden goedpraat, of degene die slecht doet en hier geen doekjes om windt. Wie is er rein van aard? Eigenlijk geen van beide, maar hoe hatelijk de vos ook is, riepen de andere dieren bij mij meer minachting op door hun gespeelde goeddoenerij.
De schrijfstijl was heerlijk. Een bizarre combinatie van ouderwets Nederlands in de (door mij veronderstelde) poëtische ritmes van het origineel en moderne uitdrukkingen en scheldwoorden ertussenin gepeperd. Met name in Reinaarts interne NederEngelse dialoog is het moderne aspect merkbaar. Het zou niet moeten kunnen werken, maar dat doet het toch en het rolt heerlijk van de tong. Eigenlijk is dit dan ook een boek die je moet horen in plaats van lezen. De dialogen zijn theatraal, met grootste emoties en lange monologen. Zonder blikken of blozen wordt elk bloederig detail beschreven en niets verbloemd van de misdaden van vos en al. De schrijfstijl is zeker niet voor iedereen, maar ik heb er met volle teugen van genoten!
Al met al ben ik erg onder de indruk van wat Lanoye hiermee heeft geflikt. Hij heeft ons een verhaal gegeven die aldanniet in de letter, in de geest wel trouw is aan het originele verhaal over die plaaggeest die Reinaard heet. Ik kan weer met plezier een naam toevoegen aan mij langzaam groeiende lijstje geliefde Nederlandstalige auteurs. Mijn enige klacht is dat het af en toe wat langdradig was, met name in het dialoog, maar of dat aan het origineel of de adaptatie lag kan ik niet zeggen. 4,5 ⭐
Ontzettend vermakelijke hervertelling van het klassieke verhaal van Reinaert de Vos, het enige dier met een Reine Aard, zoals de nieuwe titel doet vermoeden. Lanoye maakt een echt gangster van de vos, die -zijn ware aard volgend-liegt en bedriegt, verkracht en moordt. Zijn gedachten heeft Lanoye gevangen in een mix van Nederlands en Engelse straattaal, die komisch (en soms een beetje sneu) aandoet. Al met al een modernisering die dicht bij het origineel blijft en absoluut de moeite waard is om te lezen!
Van den vos Reynaerde is één van de meest boeiende verhalen uit de middeleeuwen en de thema's die erin behandeld worden (macht & hypocrisie / taal als wapen / verraad) zijn na al die eeuwen nog steeds actueel en zullen dat door hun aard -en die van de mens- ook eeuwig blijven. Ideaal bronmateriaal dus voor een vrije bewerking door onze Tom die Ten Oorlog maecte en de Kempense slagerszoon kwijt zich met verve van zijn taak. De verzen vloeien vlot en je kan je als lezer makkelijk voorstellen hoe moeiteloos ritmisch ze zullen klinken als de schrijver ze hoogstpersoonlijk als een volleerde Firapeel op een podium ergens te lande te berde brengt. Waarom dan maar drie sterren? Wel, de schrijver is hier natuurlijk maar een dwerg op de schouders van reuzen en de echte sterren blijven de geniale oorspronkelijke teksten (zie Frits van Oostrom voor alle details) die ons tonen dat de mens altijd dezelfde zal blijven, ten goede en, vooral, ten kwade. Eind goed, Rein goed!
Schitterend scabreus. Ideaal om voor te lezen/te dragen. Eigentijdse vertaling met sneren naar de huidige politiek. Zo wordt Middeleeuwse literatuur terug toegankelijk.
Die ene les Nederlands uit het middelbaar is mijn enige referentie, dus inhoudelijk I don’t give a flying fuck. Maar sodding hel trap mij nog is in de kloten met de Nederlandse taal, Tom, please! Het doet deugd.
De Volle Vijf voor Lanoye's heerlijk onstuimige Reynaert-bewerking, waar gangster-Engels een buitenechtelijk huwelijk aangaat met ons 'machtig lenig ronkend en onovertroffen Nederlands':
Opdat geen vent of vrouw voortaan, Geen boerenlul of hoerenjong, Geen snob en geen deskundoloog, Ontkennen kan waaraan wij meest Verwant zijn: aan dat beest. Ofwel Als remplaçanten van zo'n bruut. Ofwel - en dat gebeurt het vaakst, In weerwil van hoe wij ons zien - Als dwaze dupes van zijn kuren. (p.9)
Verdraaid goede moderne 'vertaling' van Van de Vos Reynaarde. Enkel de semi-engelse gedachtenspinsels van Rein vond ik van minder niveau. De rest: subliem .
ReinAard als een wrede moordlustige sexy boi. Ik heb dit boek helemaal verslonden, elke keer weer versteld door de ongelooflijke keuze van woorden door Lanoye. Zo geniaal, het las als een fantastische song.
Ondanks de lage rating heb ik veel respect voor Lanoye, die zich een echte taalvirtuoos toont in deze hervertelling. De vele assonanties, alliteraties en woordspelletjes gaven vaak het idee dat de tekst rijmde en zorgden ervoor dat het lezen vlotter ging dan anders misschien het geval was.
Wat me minder beviel was enerzijds de monologen van Reinaert en anderzijds de lengte van het verhaal. Reinaert krijgt - in oranje - regelmatig de kans om zijn interne monologen met de lezer te delen, deze zijn echter qua taal zo over the top dat mijn enthousiasme over deze toevoegingen al snel bekoeld was. Het feit dat hij half Nederlands half Engels praat, toont waarschijnlijk veel aan over zijn persoonlijkheid maar voelde vooral heel onnatuurlijk aan. Verder is dit boek - en dat zeg ik niet vaak - te lang. De verschillende scènes worden zodanig uitgebreid in beschrijving en dialoog dat ik er vaak tegenop zag het boek weer op te pakken en in het algemeen wenste dat het wat meer vooruit vooruit vooruit ging.
Op onnavolgbare wijze volgt Lanoye de illustere Willem na in deze herschepping van 'Van den vos Reynaerde'. Deze 'bewerking' van het oorspronkelijke dierenepos blinkt uit door de muzikale stijl, maar ook door de subtiele (en minder subtiele) afwijkingen van het origineel. De stof is bekend, maar door de manier waarop Lanoye die aan elkaar vertelt houdt hij zijn lezer driehonderd bladzijden lang op het puntje van zijn stoel. Bovendien is ReinAard overgoten met een flinke dosis (bijtende) humor.
Dit boek kan ongetwijfeld iedere Lanoyebewonderaar bekoren, maar ReinAard bevat ook spitsvondigheden die zelfs de meest doorgewinterde Reynaertfan zal kunne smaken. (De lof aan het adres van professor Frits 'En zijn bijzonder knappe vrouw' lieten me in de inleiding alvast hardop lachen.) ReinAard getuigt niet alleen van de diepgaande kennis van de auteur over het originele materiaal, maar ook van het diepe respect dat uitgaat naar het origineel.
In zijn interne monoloog in een Lanoyiaans Engels-Nederlandse mengtaal toont Reynaert de vos geen berouw over zijn daden, wat helemaal past binnen Lanoyes opzet om de vos van zijn imago van 'schalkse deugniet en brave verkoper van Reynaertbier en -gebak' af te helpen. Eén van de sterktes van 'Van den vos Reynaerde' is dat de vos ondanks alles aan het einde op de sympathie van de lezer kan rekenen. Ook al toont Reynaert zich in Lanoyes versie nog meedogenlozer en is zijn spot met de bekrompen dieren die hem van allerlei misdaden betichten nog bijtender, toch blijf je aan het eind van ReinAard als lezer weer zitten met die vreemdsoortige sympathie voor de schelm der schelmen.
Lanoye weet zich met ReinAard een ereplaats te veroveren in de lange rij Reynaertbewerkers.
Tom Lanoye zoals we hem kennen.. virtuoos met taal, grofgebekt met humor. Ik ben gestart met lezen op Pinksteren.. zonder het te weten ook de startdatum van het verhaal.