Trein naar Kamakura. Japan, een literaire reis

by Luk Van Haute

Kenzaburo Oë, Osamu Dazai, Haruki Murakami. Wie verslingerd is aan de Japanse meesterwerken, leest die heel vaak in de Nederlandse vertaling van Luk Van Haute. Al meer dan veertig jaar reist hij door de Japanse literatuur – eerst als lezer, later ook als onderzoeker en vertaler. In Trein naar Kamakura gidst hij de lezer door zijn herinneringen aan die trips, bezoekt hij plekken die een belangrijke rol spelen in boeken en interviewt hij de belangrijkste hedendaagse schrijvers.

Welke invloed had Amsterdam op Yoko Ogawa’s De geheugenpolitie? Waarom zijn er zoveel Japanse kattenboeken? Hoe verhoudt de Japanse cultuur van zelfmoord zich tot de literatuur? En wat is er eigenlijk zo Japans aan Japanse literatuur?

Genres: Japan, Nonfiction, Asia

352 pages, Paperback

First published June 12, 2025

About the author

Luk Van Haute (Dendermonde, 1963) deed onderzoek aan de Universiteit van Tokio en doceerde Japanse taal en cultuur aan de universiteiten van Leiden, Leuven en Gent. Hij behaalde zijn doctoraat met een proefschrift over Nobelprijswinnaar Kenzaburo Oë. Voor de door hem samengestelde bundel Liefdesdood in Kamara en andere Japanse verhalen ontving hij de Filter Vertaalprijs. Hij schrijft al ruim dertig jaar over Japan voor diverse kranten en tijdschriften. In 2025 verschijnt zijn boek Trein naar Kamakura.

Reviews

[Laurens · Rating 5 out of 5]

Voor mij als liefhebber van Japanse literatuur is dit boek alsof ik met mijn snufferd in een snoeppot ben gevallen. Er komen zó veel belangwekkende namen en weetjes voorbij dat mijn honger naar nieuwe vertalingen alleen maar aangezwengeld wordt. Bovendien brengt Van Haute zijn reisverhalen met een aangename, zwierige stijl, zodat ik daadwerkelijk door het boek heen vloog, ook al is het met zo’n 380 pagina’s niet bepaald kort te noemen.

Van Hautes literaire reizen door Japan waren een perfecte aanleiding om met de schrijver in gesprek te treden. Voor het CAMERA JAPAN Festival in Rotterdam werd ik, als maker van literaire podcast Aap Noot Mishima, gevraagd als gesprekspartner van Luk Van Haute bij de presentatie van dit boek. Niet alleen bleek Van Haute ook live een begaafd verteller, het werd ook een aangenaam gesprek dankzij het publiek dat inhoudelijk sterke vragen stelde.

Een middag om niet gauw te vergeten dus. Arigatō gozaimasu, Luk Van Haute en CAMERA JAPAN! 🙇‍♂️

[Chris · Rating 4 out of 5]

Luk Van Haute is voor mij al sinds zijn boek Japan. Schetsen uit het leven en de door hem vertaalde kortverhalenselectie Liefdesdood in Kamara en andere Japanse verhalen een gids in zowel de Japanse literatuur als cultuur. Daarnaast bezit hij een vermakelijke, (zelf-)relativerende schrijfstijl. Verder doorprikt hij graag en terecht het al te eenzijdige, vaak door toerisme en door westerse uitgeverijen gevormde beeld dat wij hebben van 'de Japanner', van zijn literatuur en zijn hedendaagse leefwereld.

Die bovenstaande missie van hem is in 'Trein naar Kamakura' niet anders, maar inhoudelijk is er een verschil en dekt de ondertitel 'Een literare reis' perfect de lading. Dankzij Van Hautes intussen jarenlange ervaring als vertaler van moderne Japanse literatuur, mag hij regelmatig naar Japan reizen om de auteurs te ontmoeten en met hen op stap te gaan, bij voorkeur langs plaatsen die een belangrijke rol spelen in hun boeken. Vermits ik intussen behoorlijk wat van de hier besproken auteurs gelezen heb, was het extra interessant om in hun gezelschap en met duiding van de vertaler langs de vele wijken, parken en andere plekken, voornamelijk in Tokio, te flaneren.

Toch zijn het vooral de literaire en niet zelden ook cultuurhistorische kaders die Luk Van Haute schetst die 'Trein naar Kamakura' zo boeiend maken. Dat is vooral het geval bij de klassiekere, oudere auteurs. Zijn band en ontmoetingen met Kenzaburo Oe, zijn liefde voor het werk van Soseki Natsume, de vele fans en lezers die Osamu Dazai ook in onze tijd nog steeds heeft en de manier waarop hij zijn bezoek aan het legerhoofdkwartier waar Yukio Mishima zijn mislukte staatsgreep en harakiri pleegde combineert met het politieke klimaat van die tijd zorgen voor mooie hoogtepunten.

Maar daarnaast zijn ook de hedendaagse, populaire Japanse auteurs ruim vertegenwoordigd, waaronder Yoko Ogawa, Sayaka Murata, Shuichi Yoshida (van wie ik nu Park Life weleens wil lezen), Tomoka Shibasaki (van het bloedmooie Lentetuin) en de intrigerende Yoko Tawada. Tenslotte is er natuurlijk de onvermijdelijke Haruki Murakami. Luk Van Haute grijpt een ontmoeting met de bestseller-auteur aan om het over het vertaalvak te hebben en dat brengt boeiende zaken aan het licht over wat er door (vooral Amerikaanse) uitgevers aan rare vormen van censuur en aanpassingen wordt doorgevoerd. Opnieuw slaagt de auteur/vertaler erin om een aantal hardnekkige vooroordelen de wereld uit te helpen. Kortom: naast een fijne reisgids vooral een uiterst boeiend werk voor wie als liefhebber van Japanse auteurs graag een breder kader voorgeschoteld krijgt.

[Caroline · Rating 4 out of 5]

Ik zat een aantal jaren zelf op de trein naar Kamakura en omwille van het eerder regenachtige weer belande ik in Kamakura museum of literature in a statige villa. Dit boek prikkelde dan ook mijn nieuwsierigheid en besloot het toe te voegen aan mijn zomerliteratuur. Onder de deskundige leiding van Luc Van Haute maakte ik een heel uitgebreide reis door de literatuur van Japan. Op een heel aangename manier neemt hij de lezer mee op zijn ontdekkingsreis doorheen het land van de rijzende zon. Meermaals was ik staat om meer even terug in Japan te wanen en heb ik daarnaast ook een pak meer bijgeleerd over een aantal Japanse auteurs en hun achtergrondverhalen. Zeker een aanrader voor al die graag Japanse literatuur lezen of even weer willen ronddwalen in een van de vele tempels, steegjes en andere plekken die Japan zo uniek maken.

[Stefan · Rating 4 out of 5]

Geheel blanco ingestapt en moest dan ook wennen aan de "stem" van Luk van Haute. Uiteindelijk heb ik heel veel plezier gehad in het lezen van dit boek!

Je voelt de passie, kennis en het plezier dat de schrijver nog altijd heeft in zijn vak en dat straalt af op de lezer.

Het voelde uiteindelijk ook echt als een literaire reis die je met de schrijver neemt. geprikkeld door het enthousiasme zal ik zeer binnenkort wel een paar vertaalde Japanse werken tot mij nemen.

Als je interesses bij literatuur en Japan liggen dan is dit echt een absolute aanrader. mag ook gezegd worden: de schrijver heeft veel humor en dat maakt de genomen leesreis zeer aangenaam.

[Ard de Zeeuw · Rating 3 out of 5]

Persoonlijk vind ik het boek niet geweldig geschreven. Het komt soms wat fragmentarisch op me over en de auteur (die ik wel zeer hoog acht door al zijn vertaalwerk) heeft een beetje de neiging om telkens duidelijk te maken dat hij allerlei schrijvers en regisseurs op allerlei momenten ontmoet heeft.
Het idee van het boek staat me wel degelijk aan, nl. om aan de hand van door van Haute vertaalde boeken, i.c.m. zijn eigen ervaringen, langs plekken te reizen die in die boeken voorkomen. De uitvoering vind ik iets minder.
het laatste hoofdstuk is ook wat merkwaardig. Het is een betoog over 'Japanse literatuur' en vertalen. Waar hij eerder in het boek schrijvers of werk als centraal thema van een hoofdstuk neemt, voelt het in dit laatste hoofdstuk wat als los zand. Ineens zijn zijn reizen hier ook verdwenen. Het voelt een beetje alsof hij de behoefte had nog iets te moeten concluderen, maar dat was niet echt nodig.
Al met al echt wel lezenswaardig en deels herkenbaar. Het levert ook weer een smak aan nieuwe 'want to reads' op. :-)

[Jitse · Rating 4 out of 5]

Ik heb enorm genoten van deze (zeer) uitgebreide reis door de Japanse literatuur. Van Haute heeft zich er niet met een jantje-van-leiden van af gemaakt. Hij heeft een fors boek geschreven. Deels een ontdekkingsreis door de Japanse literatuur, deels een beschouwing op het vertalen van Japanse tekst en ook voor een groot deel maakt hij ons deelgenoot van zijn wandelingen en avonturen in Japan. Die laatste vaak aan de hand van afspraken die hij heeft of mensen die hij ontmoet. Wellicht hadden een paar bladzijden tekst vermeden kunnen worden als Van Haute niet constant refereert aan ‘op tijd bij de afspraak’, ‘eerst nog op een bankje voor de afspraak’, ‘afspraak hield zich nauwgezet aan afgesproken duur’. Vergeef me hiervoor, het is geklaag in de marge, want een zeer indrukwekkend boek.

In die zin vervult de vertaler een belangrijke rol: die van reisgids. Zo'n gids is echter altijd in zekere mate selectief: sommigen leiden je het liefste naar hun favoriete plekjes of hun meest vertrouwde stek, anderen houden bepaalde plaatsen liever verborgen, omdat die bijvoorbeeld niet stroken met het beeld dat zij (of de overheid of een andere broodheer in wiens opdracht ze werken) willen ophangen.

Dat ik me nog maar aan het oppervlak bevind voor wat betreft het ontdekken van Japanse literatuur, is me al veel langer duidelijk. Dit boek stipte dat subtiel (maar ook vaak) aan. Ik nam me voor om dit boek te lezen terwijl ik ook één of meerdere van de auteurs/boeken die Van Haute beschrijft, tegelijkertijd zou lezen. Daar is het niet van gekomen. De Trein Naar Kamakura vroeg teveel van mijn aandacht. Ik startte tot twee keer toe in een Sōseki, en eenmaal in Het krabbenschip, maar moest me, tot drie keer toe, neerleggen bij het feit dat dit boek de volledige aandacht verdient en niet zo goed als bij-boek fungeert. Dat gezegd hebbende, lees dit boek toch vooral!

[Benny · Rating 4 out of 5]

Vlaanderens bekendste Japankenner, vertaler Luk Van Haute reist in Trein naar Kamakura zijn favoriete auteurs achterna. Hij portretteert die schrijvers aan de hand van specifieke plaatsen die in hun leven en/of werk een belangrijke rol gespeeld hebben. Het resultaat is een boeiende inleiding tot de moderne Japanse literatuur.

Van Haute woont een plechtigheid bij ter nagedachtenis van de door hem (en door mij) zo geliefde Kenzaburo Oë en gaat in een buitenwijk van Tokio op zoek naar de precieze plek waar Osamu Dazai (duidelijk zijn favoriet, de mijne minder) zelfmoord pleegde. Dat thema komt uiteraard ook terug in het hoofdstuk over Mishima. Maar Van Haute gaat ook op de koffie met levende schrijvers, doorgaans auteurs die hij zelf vertaald heeft. De bekendste daarvan is ongetwijfeld Murakami.

Hoewel de selectie wat willekeurig is, biedt Trein naar Kamakura in al zijn diversiteit toch een mooi overzicht van de (moderne) Japanse literatuur. Van Haute doet zijn stinkende best om de bestaande clichés te ontkrachten, of op z’n minst toch wat nuance aan te brengen. Niet alle Japanse romans gaan over katten. (Anderzijds: straal ontkennen dat Japanners iets met katten hebben, dat gaat me toch wat ver.) Daarnaast heeft hij op het einde van dit boek ook nog een eitje te pellen met enkele collega-vertalers. Terecht, zo lijkt me.

Terloops leer je ook wat kleine kantjes van de auteur kennen. Hij lijkt niet erg sociaal (in een schrijversmuseum is hij duidelijk gefascineerd door die ene andere bezoeker, maar haar aanspreken doet hij niet) en aan andere (westerse) toeristen heeft hij duidelijk een hekel. Om zich te onderscheiden van hen en andere leken strooit hij in dit boek wel erg gretig met allerlei Japanse uitdrukkingen en termen.

Maar die zomers in Japan, die vindt hij duidelijk te warm.

[Hermine Van Dijck · Rating 2 out of 5]

Toen ik dit boek voor het eerst zag liggen in de boekenwinkel, maakte mijn hart een sprongetje. Dit is alles wat mij blij maakt, verhalen over Japan waarin linken naar de Japanse literatuur verweven zitten. Wauw!

De eerste 40 pagina’s waren veelbelovend, maar daarna wisselende de leuke passages zich af met oersaaie herhalingen. Ik las diagonaal over tientallen pagina’s opzoek naar de interessante passages die me konden bekoren.

Hoogstwaarschijnlijk is dit een topboek voor iemand die opzoek is naar geschiedkundige weetjes over de Japanse literatuur. Maar ik verveelde me hierdoor. De passages waarin Luk Van Haute vertelt over zijn reizen naar Japan waren diegene die ik als interessant ervaarde. De passages met de duizend-en-één weetjes niet.
Omdat ik wat referenties miste naar verschillende werken en auteurs, werd het moeilijk om helemaal in te haken in het verhaal. De passages over Haruki Murakami en Osamu Dazai vond ik wel interessant.

Misschien is dit het soort boek dat mij binnen 10 jaar wel kan bekoren. Let’s see.

“Japanners beseffen al eeuwen dat niet alleen schoonheid maar alles, het leven van een mens inbegrepen, vergankelijk is. Dat blijkt uit het boeddhistische concept mujo, waarvan een heleboel premoderne werken zijn doordrongen.”

“Het woord 'vergankelijkheid' in deze vertaling van Jos Vos is in het origineel 'mujo'. Het wordt geschreven met twee Chinese karakters. De jo (杖) staat voor wat eeuwig, permanent is, voor wat blijft voortbestaan, en de mu (無) negeert dat. Niets blijft met andere woorden eeuwig bestaan, alles vliet voortdurend.”

[Tom D'Hauwer · Rating 4 out of 5]

Boeiende reis door Japan en zijn literatuur. Sommige besproken auteurs kende ik al van hun boeken. Door Trein naar Kamakura werden ze meer mens. Vertaler/auteur Luk neemt zijn lezers letterlijk mee op de trein naar de plekken die deze schrijvers inspireerden of die een belangrijke rol speelden in een van hun boeken. Er passeren heel wat namen, maar ook af en toe een woordje uitleg over de Japanse taal, meer bepaald over de samenstellingen van woorden. Ik sla me nu voor het hoofd dat ik geen notities maakte, zodat ik dit af en toe zou kunnen herhalen. Niet dat ik een talenknobbel heb, eerder een boekenhoofd.

Deze tekst verscheen in De Standaard der Letteren van 6 september. Ik ben het voluit eens met de boekhandelaar Jochen De Vos van Cosimo in Antwerpen.

"Op zoek naar een volgend leesavontuur laten we ons graag leiden door vertalers. Wanneer we de naam Luk Van Haute op de cover van een boek zien staan, weten we dat het fantastisch zal zijn. In Trein naar Kamakura maakt hij ons wegwijs in de Japanse letteren. Dat doet hij niet alleen aan de hand van auteurs die hij zelf vertaalde – Natsume Soseki! Kenzaburo Oë! – maar ook via verhalen over zijn reizen naar Japan en zijn ontmoetingen met schrijvers als Haruki Murakami en Yoko Ogawa. Zijn jarenlange ervaring komt in dit boek samen en het leest – u raadt het – fantastisch."

[Henneke Wateringen · Rating 3 out of 5]

Ik vind de schrijfstijl niet echt prettig. Ook niet wat had verwacht.