Wanneer haar vader plotseling uit haar leven verdwijnt, weet de zevenjarige Dido niet wat haar overkomt. Rudy Michielsen was alles voor haar. Die liefde slaat om in afkeer voor de onbetrouwbare man die door haar moeder terecht buiten de deur is gezet.
Die afkeer is haar pantser. Maar na verloop van tijd dringen steeds meer vragen zich aan haar op. Waaróm was hij zo onbetrouwbaar, zo moeilijk? Wat was hem in een Japans krijgsgevangenkamp overkomen? Wat spookte hij uit in de strijd tegen de Indonesiërs, van wie hij nota bene zelf afstamde? Vaak houdt Dido's vader zich verborgen, maar ze vangt ook glimpen op van zijn ware karakter, zijn bizarre leugens en egoïsme. Heeft zijn plotselinge vertrek haar een vaderwond bezorgd?
Ze gaat zijn sporen na: in Nederland, Japan en Indonesië. Uiteindelijk vindt ze niet de vader van vroeger terug, maar een verdwaald mens die haar teleurstelt, en voor wie ze toch mededogen en zelfs wat liefde kan voelen. Lukt het Dido Michielsen ook om haar eigen pantser af te leggen?
Dido Michielsen liet zich voor haar romandebuut Lichter dan ik inspireren door het leven van haar betovergrootmoeder. Het boek werd bejubeld door de pers, won de Boekhandelsprijs 2020 en werd genomineerd voor de Libris Literatuur Prijs. Van haar debuut zijn al meer dan 100.000 exemplaren verkocht.
Toen ik zag dat dit boek ging verschijnen, koos ik ervoor om snel het luisterboek op te zetten. Dat lukte en ik ben erg blij met de keuze. Dido Michielsen leest haar memoir zelf voor en dat geeft zo'n extra dimensie aan het boek. Het was echt alsof ze mij op dat moment het verhaal aan het vertellen was en ik voelde me vereerd.
Dido vertelt haar verhaal over de zoektocht naar haar afwezige vader. Rudi Michielsen groeit op in Indonesië en Den Haag en komt tijdens de Tweede Wereldoorlog in gedwongen arbeid in Japan terecht. Daarna vocht hij voor het Nederlandse KNIL tijdens de politionele acties.
Dido gaat op zoek naar de man die haar vader was en wat hem gemaakt heeft tot wie hij is. Ze wil hem leren kennen en kijken of ze haar vaderwond zal erkennen n.a.v. de informatie en verhalen die ze achterhaalt of zal helen.
De meeste informatie uit het boek is een combinatie van research aan de hand van het militair stamboek van haar vader, vele non-fictiewerken, het levensverhaal van haar moeder, haar eigen herinneringen en die van haar halfzus Marianne.
Ze voegt dit alles samen tot een verhaal waarbij de lezer echt met haar mee loopt en mee voelt. Ze hangt haar zoektocht in de kern, inclusief de tegenstrijdige gevoelens om aan de ene kant bevestiging te willen vinden dat Rudi Michielsen de man was zoals zij hem heeft beleefd en hem aan de andere kant een uitweg bieden door de gruwelen die hij kan hebben meegemaakt tijdens de oorlogen.
Ze doet dit zuiver, integer en met ruimte om haar eigen blik in twijfel te trekken en haar gevoelens te bespreken als ze heftige dingen over haar vader leest dan wel ze juist iets leest waaruit blijkt dat hij het misschien helemaal "niet zo erg" heeft gehad. Tegelijkertijd geeft ze zichzelf de ruimte om, terecht mijns inziens, te blijven beseffen dat later gedrag van haar vader dat een serieuze invloed heeft gehad op de mensen om hem heen te rechtvaardigen puur omdat hij oorlogen zou hebben meegemaakt.
Dit alles leidt tot een gelaagde, doorvoelde memoir waar ik graag naar hem geluisterd en die ik zeker kan aanraden. Een krachtig eerbetoon aan de impact van generationele trauma's, in het bijzonder van mensen die tussen 1940 en 1950 in Indië verbleven dan wel in een leger dienden.
Dido Michielsen (Amersfoort, 1957) is auteur van verschillende non-fictie boeken. In 2019 verscheen haar debuutroman Lichter dan ik, gebaseerd op het leven van haar voormoeder die een njai was (bijvrouw van een Nederlandse man in Indië) Het won De Nederlandse Boekhandelsprijs in 2020 en het werd toen ook genomineerd voor de Hebban Debuutprijs. Haar volgende roman Engel en kinnari/ Zoeken naar Isah speelt ook in Nederlands-Indië. In 2023 kwam De erfenis van mijn vader uit en dit boek kan als opmaat gezien worden voor het onlangs uitgekomen memoir Verborgen vader.
In haar nieuwste boek gaat Michielsen op zoek naar de man achter haar vader Rudy Michielsen (2 mei 1918 – 9 juni 1994), die haar en haar moeder plotseling verliet toen Dido zeven jaar was. Het bezorgt haar waarschijnlijk een ‘vaderwond’. De man die alles voor haar was, wordt ineens een onbetrouwbaar mens waar ze een grote afkeer voor krijgt. Op haar dertiende bant ze haar vader helemaal uit haar leven. Die afkeer zorgt voor een pantser bij haar, maar er blijven vragen; waarom werd hij zo onbetrouwbaar en zo moeilijk? Wat heeft hij meegemaakt in het Jappenkamp en tijdens zijn diensttijd bij het KNIL waarin hij nota bene tegen zijn landgenoten moest vechten? Ze laat haar pantser langzaam los en gaat de sporen van haar vader na in Nederland, Japan en Indonesië maar komt daar niet de vader tegen waar ze als klein meisje bijna verliefd op was maar een verdwaalde man die met zijn bizarre leugens en onvoorspelbare gedrag haar en anderen in zijn omgeving teleurstelt. Maar af en toe ziet ze toch een glimp van de man die ze zoekt en kan ze toch iets van liefde voor hem terugvinden.
Deze ‘Vatersuche’ is een zeer persoonlijk boek geworden. Michielsen kon haar vaderwond niet genezen als ze het boek in een romanvorm had gegoten. Wat bij haar voorouders wel goed uitpakte, haar fantasie gebruiken, zou nu niet gaan werken. Daarom koos ze ervoor er een autobiografisch memoir van te maken. Dit betekent echter niet dat de lezer haar mooie taalgebruik moet missen. Ook nu gebruikt ze weer vaak mooie en rake vergelijkingen:
‘Het is opvallend hoe het lezen van een boek meer bij me teweegbrengt dan scrollen en browsen. Alsof ik niet rennend van schuilplaats naar schuilplaats zo droog mogelijk blijf, maar me langzaam tot op het bot laat doordrenken door de regen.’
Michielsen komt erachter dat haar vader in Japan in een kamp heeft gezeten tijdens de Tweede Wereldoorlog. De verschrikkingen die we daarvan kennen blijken echter grotendeels aan vader Rudy voorbij te zijn gegaan omdat in zijn kamp een redelijk mild regime heerste. Ook blijkt hij aan de gewelddadige onafhankelijkheidsstrijd van Indonesië (bersiap) te zijn ontsnapt omdat hij toen het land nog niet in mocht van de Britse autoriteiten. Dido is hier bijna teleurgesteld over. Ook zijn deelname aan de politionele acties aan de kant van het KNIL roepen vraagtekens op. Was hij nu van een oorlogsslachtoffer een oorlogsmisdadiger geworden? En daarna? Was hij mata gelap (krankzinnig), iets wat we tegenwoordig PTSS zouden noemen? Het blijft allemaal onduidelijk.
Het boek is soms een droge opsomming van feiten: levensgeschiedenissen en belangrijke historische gebeurtenissen worden afgewisseld met de strijd die de auteur moet voeren om informatie over haar vader boven water te krijgen. Vaak denkt ze hem op het spoor te zijn maar dan blijkt hij net weer niet daar te zijn geweest waar ze hem eigenlijk verwachtte. Michielsen laat zien dat ze uit de brij van informatie niet altijd dat haalt wat ze eigenlijk hoopt. Het slingert haar heen en weer tussen hoop en teleurstelling.
‘Ik verlang naar catharsis, naar een uitweg uit het doolhof dat mijn vader is geworden.’
Het zal geen verrassing zijn dat die catharsis er niet komt. Maar Michielsen heeft toch een vorm van vrede kunnen sluiten met de man die haar vader was, in al zijn doen en laten. En dat maakt dat zij ook enigszins is geheeld van haar vaderwond, hoewel er altijd wel een litteken van over zal blijven.
Deze recensie werd eerder gepubliceerd op mijn blog GraagGelezen.
Dido Michielsen's memoir 'Verborgen vader' is een indringende en moedige zoektocht naar de waarheid achter haar raadselachtige vader, Rudy Michielsen, die op brute wijze uit haar kinderleven verdween. Dit is geen gemakkelijke verkenning; het is een ontmanteling van een jeugdliefde die omsloeg in afkeer, en een poging om de brokstukken van een onbegrijpelijke vaderfiguur te herenigen tot een menselijk portret.
Voor in het boek zijn een familie-stamboom en een foto van Dido in de armen van haar vader Rudy afgebeeld.
Het boek begint met de beschrijving van de scherpe, traumatische leegte die Rudy's plotselinge verdwijning achterliet in het hart van de zevenjarige Dido. De liefde verhardt tot afkeer, een pantser dat haar beschermt tegen het verdriet en de onbetrouwbaarheid van de man. Michielsen excelleert in het overbrengen van deze jeugdige pijn en de volwassen vragen die eruit voortvloeien: Waarom? Wat maakte hem zo moeilijk, zo egoïstisch? En hoe hebben zijn ervaringen – het Japanse krijgsgevangenkamp, de strijd tegen de Indonesiërs (terwijl hijzelf van Indische afkomst was) – hem gevormd, of liever, misvormd?
De memoir is op zijn sterkst wanneer Michielsen haar journalistieke nauwkeurigheid combineert met haar persoonlijke kwetsbaarheid. Ze volgt zijn sporen met een bewonderenswaardige vastberadenheid, reizend door Nederland, Japan en Indonesië. Deze reizen zijn niet alleen geografische verplaatsingen, maar ook psychologische pelgrimstochten naar de kern van haar eigen 'vaderwond'.
Wat 'Verborgen vader' zo pakkend maakt, is dat Michielsen de lezer geen gemakkelijk of romantisch antwoord voorschotelt. Ze vindt niet de vader van vroeger terug. In plaats daarvan onthult ze een verdwaald, teleurstellend mens vol bizarre leugens en egoïsme. Dit eerlijke, onopgesmukte portret is de grootste kracht van het boek. De schrijfster weigert haar vader vrij te pleiten, maar slaagt erin om, te midden van de desillusie, mededogen en zelfs een sprankje liefde te vinden voor de gekwetste man achter de mythe en de afkeer.
De centrale thematiek – de overgang van afkeer naar mededogen, van pantser naar kwetsbaarheid – is universeel en ontroerend. Het gaat niet alleen om Rudy Michielsen, maar om het leren accepteren van complexe, onvolmaakte ouders en de genezing van de wonden die zij onbedoeld of opzettelijk achterlaten.
'Verborgen vader' is een prachtig geschreven, pijnlijk eerlijk verslag van een zoektocht die niet eindigt in een knusse hereniging, maar in een wijze en volwassen aanvaarding van een man en zijn schaduw. De vele foto’s completeren het memoir. Dido Michielsen bewijst met dit werk dat de moed om het pantser af te leggen de ware sleutel is tot zelfontdekking en innerlijke vrede.
Een 'spannende', goedgeschreven en meeslepende zoektocht naar de betekenis van haar Indische vader voor de Indische schrijfster, en dus naar zijn leven en karakter. Haar vader verdween voor een groot deel uit Michielsens leven toen ze pas zeven was en nog innig van haar papa hield. Van die liefde bleef op den duur weinig over, was dat zelfbescherming, ontkenning? Tegelijkertijd met die liefde bevroor ook een deel van Michielsens gevoelsleven. Ze móét hem daarom ontdekken! De historie van de groei naar onafhankelijkheid van Indonesië speelde een grote rol in zijn roerig bestaan voor Rudy haar vader werd. Prachtig, vaak ontroerend boek, ik las het door de mix van de grote en persoonlijke geschiedenis in drie sessies uit. Het thema is universeel: de vaderwond, een onderzoek naar de relatie van een dochter tot haar gecompliceerde vader - of vaderbeeld.
Dit is een zoektocht van de schrijver naar informatie over haar vader, met name naar wat hij deed tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederlands Indië. Verbazingwekkend hoe weinig ze over hem weet. Het boek is een combinatie van de beschrijving van zijn leven en haar eigen gevoelens over hem nu.