زندهیاد دکتر عباس زریاب خوئی ( ۱۲۹۷ـ ۱۳۷۳ش), محقق تاریخ و مسلط به علوم قدیم و دانش امروزی در حوزههای تاریخ اسلام و فلسفه و اجتماعیات بود .این کتاب حاصل گفت و گو با ایشان درباره موضوعات مختلف تاریخی, تاریخ نظری, رویدادهای تاریخی و تاریخ نگاری است که در ماههای پایانی زندگی ایشان صورت گرفته است . مباحث کتاب, در ۱۰فصل موضوعی تنظیم گردیده است ۱ :ـ شرح حال و گذشت, ۲ـ حوزههای علمیه و دانشگاهها, ۳ـ وقایع آذربایجان, ۴ـ نظریه تاریخ, ۵ـ جبر و اختیار, ۶ـ ارزیابی تاریخی, ۷ـ صنعتی شدن جامعه ایران, ۸ـ اوضاع و رجال گذشته, ۹ـ آشفتگی ناشی از تقویمهای مختلف ۱۰ـ ارزیابی کتابهای تاریخ مشروطیت .در پیوست کتاب نیز, دو مصاحبه با عناوین ‘پیام شاهنامه دفاع از شرف ملی است ‘و ‘هر نوشتهای درباره تاریخ معاصر ناقص است’, همچنین, آخرین سخنرانی دکتر زریاب خوئی (در تاریخ )۸/۱۱/۱۳۷۳ با عنوان ‘تاریخ نگاری و فلسفه تاریخ در ایران ‘آمده است .
انصافا زریاب خویی آدم کم نظیری بوده. حیف که کم آثار از خود بجا گذاشته. گفتوگوی خیلی جالبی است. اما سالهاست که بازنشر نشده. هم بخشهایی که درباره زندگی خودش گفته نکات خواندنی دارد هم بخشی که درباره تاریخ و نظریه تاریخ صحبت میکند و نیز قسمتی که درباره اشخاص و چهرهها نظر میدهد. دریغ از راه دور و رنج بسیار