What do you think?
Rate this book
Co zostawiliście za sobą? Głosy z kraju zapomnianej wojny
Poruszający reportaż o wojnie domowej w Jemenie, jednym z najtragiczniejszych i najbardziej przemilczanych współczesnych konfliktów zbrojnych.
W 2014 roku w Jemenie wybuchła wojna, która trwa do dziś. W jej wyniku zginęło 150 tysięcy ludzi, głód towarzyszący konfliktowi pochłonął zaś ponad 220 tysięcy ofiar. Rok po wybuchu wojny Buszra al-Maktari postanowiła udokumentować cierpienie cywilów i, zainspirowana reportażami Swietłany Aleksijewicz, przez dwa lata jeździła po kraju z narażeniem życia, by zebrać ponad 400 świadectw. To właśnie owe świadectwa składają się na Co zostawiliście za sobą?.
Al-Maktari przeplata relacje ofiar milicji Husich i koalicji kierowanej przez Arabię Saudyjską. Wyłania się z nich dramatyczny obraz ugrzęźnięcia w kleszczach wojny, za którą nie odpowiadają i na którą nie mają wpływu. Kronika konfliktu w Jemenie przypomina o skali ludzkiej tragedii kryjącej się za nagłówkami gazet i stanowi zarazem oskarżenie społeczności międzynarodowej o współudział – od dekady światowe i regionalne mocarstwa nie zrobiły bowiem nic, by ulżyć cierpieniom Jemeńczyków. To rzecz, której nie sposób odłożyć na bok.
W 2014 roku w Jemenie wybuchła wojna, która trwa do dziś. W jej wyniku zginęło 150 tysięcy ludzi, głód towarzyszący konfliktowi pochłonął zaś ponad 220 tysięcy ofiar. Rok po wybuchu wojny Buszra al-Maktari postanowiła udokumentować cierpienie cywilów i, zainspirowana reportażami Swietłany Aleksijewicz, przez dwa lata jeździła po kraju z narażeniem życia, by zebrać ponad 400 świadectw. To właśnie owe świadectwa składają się na Co zostawiliście za sobą?.
Al-Maktari przeplata relacje ofiar milicji Husich i koalicji kierowanej przez Arabię Saudyjską. Wyłania się z nich dramatyczny obraz ugrzęźnięcia w kleszczach wojny, za którą nie odpowiadają i na którą nie mają wpływu. Kronika konfliktu w Jemenie przypomina o skali ludzkiej tragedii kryjącej się za nagłówkami gazet i stanowi zarazem oskarżenie społeczności międzynarodowej o współudział – od dekady światowe i regionalne mocarstwa nie zrobiły bowiem nic, by ulżyć cierpieniom Jemeńczyków. To rzecz, której nie sposób odłożyć na bok.
256 pages, Paperback
Published June 23, 2025
46 people are currently reading
1740 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 70 reviews
July 5, 2025
koszmar.
September 25, 2022
For almost two years, Yemeni novelist and researcher Bushra Al-Maqtari collected around 400 testimonies from people directly affected by the war between the Houthi Militias supported by Iran and the Arab Coalition. The victims do rarely have political allegiances. Many of them are children, killed while playing outside, or old people unable to run fast enough for their lives. Part of the testimonies are reunited in a collection which was inspired by the work of 2015 Nobel Prize Winner Svetlana Alexievich, soon to be published by Fitzcarraldo Editions and translated by the very talented Sawad Hussain: What Have You Left Behind?
It is an infinite gesture of humanity to give voices to the nameless victims. This is how we may feel the pain of the war like a dagger deep into our hearts and souls. After every story I needed a break. But I kept reading it, no matter how hard it was to manage my overwhelming feelings because it is the right of the victims to not be forgotten.
I had a short discussion over the weekend with someone questioning my option of reading ´sad´ stories about a part of the world I don´t have any connection with - no close friends, relatives etc. - instead of enjoying some joyous stories. Knowledge doesn´t make you happy or joyous, but may help understand the world we are in and be aware of the cruel absurdity of wars. There is no end to the cruelty humans can inflict to other humans for all the inhuman reasons in the world. Reading life stories of people who went through war it´s a human exercise in understanding other humans tragic condition. We may not be able to change the world, but at least we know what kind of world we are living in.
Disclaimer: Book offered by the publisher in exchange for an honest review
It is an infinite gesture of humanity to give voices to the nameless victims. This is how we may feel the pain of the war like a dagger deep into our hearts and souls. After every story I needed a break. But I kept reading it, no matter how hard it was to manage my overwhelming feelings because it is the right of the victims to not be forgotten.
I had a short discussion over the weekend with someone questioning my option of reading ´sad´ stories about a part of the world I don´t have any connection with - no close friends, relatives etc. - instead of enjoying some joyous stories. Knowledge doesn´t make you happy or joyous, but may help understand the world we are in and be aware of the cruel absurdity of wars. There is no end to the cruelty humans can inflict to other humans for all the inhuman reasons in the world. Reading life stories of people who went through war it´s a human exercise in understanding other humans tragic condition. We may not be able to change the world, but at least we know what kind of world we are living in.
Disclaimer: Book offered by the publisher in exchange for an honest review
July 22, 2025
Z każdym kolejnym czytanym przeze mnie reportażem pogłębia się moje poczucie, że niewiele wiem o świecie; często w takich momentach wydaje mi się, że do czasu inwazji Rosji na Ukrainę wielu z nas sądziło, iż w XXI wieku wojna to słowo odległe. Miało się wrażenie, że konflikty to rzadkość, a większość osób żyje względnie podobnie do nas.
Może tak to odbierałam, ponieważ żyłam w delikatnej bańce, która może i była poszerzona o pomieszkiwanie w Wielkiej Brytanii, ale jednak było to dość europocentryczne podejście. A wy, ile wiecie o konflikcie zbrojnym w Jemenie? Jest to dla was coś całkowicie nowego, czy może mieliście świadomość o rozległej klęsce głodu i setkach tysięcy ofiar?
Buszra al-Maktari na wzór stylu Swiatłany Aleksijewicz podchodzi do opisywania zdarzeń w sposób oddający głos ofiarom. Jej publikacja to zbiór świadectw tych, którzy przetrwali, by jeszcze opowiedzieć o tym, co spotkało ich rodziny, przyjaciół i ich samych. Czego doświadczyli i doświadczają nadal.
Z ich opowieści rysuje się makabryczny obraz, w którym nie ma wiele miejsca na nadzieję – cywile cierpią zarówno z rąk bojówek jak i Koalicji pod wodzą Arabii Saudyjskiej. Bomby spadają na sklepy i zwykłe domy, osiedla bez istotnych punktów militarnych są ostrzeliwane na porządku dziennym.
Pomoc humanitarna nie zawsze jest w stanie dotrzeć na czas, a ludzie giną nie tylko w bezpośrednich starciach, ale też z głodu, bądź braku dostępu do służby medycznej. Nawet wspieranie którejś ze stron nie przynosi zbyt wielu korzyści – brakuje rozliczenia z konsekwencji ich decyzji czy błędów. Co zrobić, gdy wszyscy umywają ręce?
Tu odpowiedzi nie znajdziecie. Nie znajdziecie też jakiegoś historycznego podsumowania konfliktu czy przewijania się statystyk. Tylko listę ofiar długą na czterdzieści stron. I opowieści, wiele opowieści.
Mnie ta książka bardzo poruszyła i chociaż każdy „rozdział” niósł ze sobą wielki ciężar emocjonalny, chciałam zbliżyć się do ich bohaterów. Wysłuchać ich. I zachować w pamięci.
Może tak to odbierałam, ponieważ żyłam w delikatnej bańce, która może i była poszerzona o pomieszkiwanie w Wielkiej Brytanii, ale jednak było to dość europocentryczne podejście. A wy, ile wiecie o konflikcie zbrojnym w Jemenie? Jest to dla was coś całkowicie nowego, czy może mieliście świadomość o rozległej klęsce głodu i setkach tysięcy ofiar?
Buszra al-Maktari na wzór stylu Swiatłany Aleksijewicz podchodzi do opisywania zdarzeń w sposób oddający głos ofiarom. Jej publikacja to zbiór świadectw tych, którzy przetrwali, by jeszcze opowiedzieć o tym, co spotkało ich rodziny, przyjaciół i ich samych. Czego doświadczyli i doświadczają nadal.
Z ich opowieści rysuje się makabryczny obraz, w którym nie ma wiele miejsca na nadzieję – cywile cierpią zarówno z rąk bojówek jak i Koalicji pod wodzą Arabii Saudyjskiej. Bomby spadają na sklepy i zwykłe domy, osiedla bez istotnych punktów militarnych są ostrzeliwane na porządku dziennym.
Pomoc humanitarna nie zawsze jest w stanie dotrzeć na czas, a ludzie giną nie tylko w bezpośrednich starciach, ale też z głodu, bądź braku dostępu do służby medycznej. Nawet wspieranie którejś ze stron nie przynosi zbyt wielu korzyści – brakuje rozliczenia z konsekwencji ich decyzji czy błędów. Co zrobić, gdy wszyscy umywają ręce?
Tu odpowiedzi nie znajdziecie. Nie znajdziecie też jakiegoś historycznego podsumowania konfliktu czy przewijania się statystyk. Tylko listę ofiar długą na czterdzieści stron. I opowieści, wiele opowieści.
Mnie ta książka bardzo poruszyła i chociaż każdy „rozdział” niósł ze sobą wielki ciężar emocjonalny, chciałam zbliżyć się do ich bohaterów. Wysłuchać ich. I zachować w pamięci.
Read
November 9, 2025nie da się tego ocenić, bo to surowy zbiór świadectw Jemeńczyków, ale uważam, że wiele by dał dobry wstęp albo posłowie, zwłaszcza, że literatura w Polsce w tym temacie nie jest zbyt obfita czy łatwodostępna; choć rozumiem też pragnienie skupienia się na pierwiastku wyłącznie czysto ludzkim
tak czy siak cieszy mnie, że wyszła u nas, każda tego typu pozycja jest niezwykle ważna i potrzebna
tak czy siak cieszy mnie, że wyszła u nas, każda tego typu pozycja jest niezwykle ważna i potrzebna
August 5, 2025
Ciężko tę książkę przeczytać jednym tchem, bo skala ludzkiego cierpienia jest w niej niewyobrażalna. Te kilkustronicowe zwierzenia Jemeńczyków i Jemenek, jedno po drugim ukazują brutalność realiów zwykłych ludzi zakleszczonych w konflikcie, w którym żadna ze stron ich nie oszczędza. Doskonałym zabiegiem jest przeplatanie historii zależnie od sprawców zbrodnii, gdzie raz dostajemy opis masakry spowodowanej przez saudyjską koalicję, raz przez Houthih, co ani na chwile nie pozwala zapomnieć, że ciosy padają z obydwu stron.
Sama książka doskonale spełnia swoją rolę, gdzie kontekst i polityka zostają niemal całkowicie pominięte, co zmusza nas do pełnego skupienia się na ludziach i ich przeżyciach. Nic tych opowieści nie rozmywa, nic tego cierpienia w żaden sposób nie usprawiedliwia jakimiś rzekomymi, wyższymi celami. To oceniam na 5*. Dla mnie osobiście brak kontekstu pozostawia niedosyt, ale to tylko skłania do sięgnięcia po inne pozycje dotyczące Jemenu.
Nieco ponad 2 lata temu, w styczniu, na granicy z Białorusią zmarł z wyziębienia jemeński lekarz. Chciałabym, żeby każda osoba, która tak zaciekle broni granic i wypowiada się przeciwko osobom uchodźczym – przeciwko temu człowiekowi – przeczytała, czego doświadczył i przed czym uciekał. Przed czym – i od jakich wspomnień – uciekają inni Jemeńczycy i Jemenki.
Co do polskiego wydania – kilkakrotnie skrzywiłam się przy przypisach tłumaczki, które mają nieco protekcjonalne i orientalizujące brzmienie. Przykład: "Zagharid – wysokie, przenikliwe dźwięki przypominające świergot, które wydają z siebie kobiety, by obwieścić dobrą nowinę". Nie sądzę, że ktokolwiek użyłby określenia "świergot" w odniesieniu np do jodłowania.
Sama książka doskonale spełnia swoją rolę, gdzie kontekst i polityka zostają niemal całkowicie pominięte, co zmusza nas do pełnego skupienia się na ludziach i ich przeżyciach. Nic tych opowieści nie rozmywa, nic tego cierpienia w żaden sposób nie usprawiedliwia jakimiś rzekomymi, wyższymi celami. To oceniam na 5*. Dla mnie osobiście brak kontekstu pozostawia niedosyt, ale to tylko skłania do sięgnięcia po inne pozycje dotyczące Jemenu.
Nieco ponad 2 lata temu, w styczniu, na granicy z Białorusią zmarł z wyziębienia jemeński lekarz. Chciałabym, żeby każda osoba, która tak zaciekle broni granic i wypowiada się przeciwko osobom uchodźczym – przeciwko temu człowiekowi – przeczytała, czego doświadczył i przed czym uciekał. Przed czym – i od jakich wspomnień – uciekają inni Jemeńczycy i Jemenki.
Co do polskiego wydania – kilkakrotnie skrzywiłam się przy przypisach tłumaczki, które mają nieco protekcjonalne i orientalizujące brzmienie. Przykład: "Zagharid – wysokie, przenikliwe dźwięki przypominające świergot, które wydają z siebie kobiety, by obwieścić dobrą nowinę". Nie sądzę, że ktokolwiek użyłby określenia "świergot" w odniesieniu np do jodłowania.
Read
April 20, 2025"But what does it matter now? My sister, mother and other innocents have been killed in this war. The war for them is nothing more than business – they steal the aid and keep it for themselves and their cronies. The victims' families in our neighbourhood haven't received any aid at all – can you believe it? Only those connected to al-Islah have. They haven't lost a single thing in this war; we're the ones who've lost everything."
"Our hearts arw heavy and our spirits broken. Pain is engraved on our faces; just write what you see. I can't describe my disaster, just write what you see in our faces."
"Our hearts arw heavy and our spirits broken. Pain is engraved on our faces; just write what you see. I can't describe my disaster, just write what you see in our faces."
December 29, 2025
4.5
Przerażająca
Przerażająca
July 7, 2025
Rozpacz nie ma narodowości. Jeszcze dobitniej dociera to do człowieka, gdy czyta takie reportaże jak ten. Wtedy też nie ma wątpliwości, że słowa Nałkowskiej "Ludzie ludziom zgotowali ten los" są tyleż złowieszcze, co prawdziwe.
Wojna domowa w Jemenie zaczęła się w 2014 i od tej pory ludzie giną w imię diabli wiedzą czego. To nie jest śmierć żołnierzy na froncie, to są ostrzeliwane i bombardowane domy, szkoły i sklepy. Autorka zbiera relacje ofiar milicji Hutich i koalicji kierowanej przez Arabię Saudyjską, relacje rodziców, mężów, żon, braci, sióstr, którzy stracili najbliższych. Szukałam metody na lekturę, zastanawiałam się, czy łatwiej będzie ją dźwignąć od razu całą, czy robić przerwy, ale tu nie ma recepty. Ten reportaż wnika w arterie.
"W każdym domu w tym mieście jest opowieść, która chce zasnąć i żeby jej nikt nie budził".
Wysłane do sklepu dzieci już nie wrócą. Szum samolotu zwiastuje nieszczęście. Rakieta, która uderza w dom śni się ocalonym. Wielogodzinne zbieranie szczątków, kompletowanie ciał - jak jakieś upiorne, piekielne puzzle. Kawałki odnajdowane w sporej odległości od eksplozji, kawałki, których nie znajdzie się nigdy. Ciepło rączki dziecka, które w ułamku sekundy zamienia się w krwawy strzęp. Wspomnienia spod gruzów, gdy leży się wśród martwych, samemu będąc prawie martwym. Tragiczny wybór - spojrzeć na rozerwane ciała dzieci, czy nie, by zapamiętać je jako roześmiane, żywe, najdroższe? Utrata wszystkich zdjęć i rozpacz, że pamięć nie jest w stanie zachować rysów twarzy, brzmienia głosu...
Buszra al-Maktari zebrała niemal 50 relacji. Wszystkie zlewają się ze sobą, bardzo do siebie podobne, a przecież każde indywidualne. Na ostatnich 40 stronach autorka zamieszcza spis ofiar od marca 2015 do września 2017. Nawet nie próbowałam ich liczyć.
Chyba nie można tego reportażu oceniać w kategoriach literackich. Ja nie wiem, czy to jest dobrze napisane, ale wiem, że mam pod powiekami straszne obrazy. Wiem, że tych ofiar nikt nie pomści, nie zadośćuczyni, że konwencje, prawo, sprawiedliwość to wielka ściema, a my jesteśmy szczęściarzami, że to nie u nas. Przytulając córkę wiem, że to szczęście może być krótkotrwałe. Wiem to wszystko i chce mi się ryczeć.
Wojna domowa w Jemenie zaczęła się w 2014 i od tej pory ludzie giną w imię diabli wiedzą czego. To nie jest śmierć żołnierzy na froncie, to są ostrzeliwane i bombardowane domy, szkoły i sklepy. Autorka zbiera relacje ofiar milicji Hutich i koalicji kierowanej przez Arabię Saudyjską, relacje rodziców, mężów, żon, braci, sióstr, którzy stracili najbliższych. Szukałam metody na lekturę, zastanawiałam się, czy łatwiej będzie ją dźwignąć od razu całą, czy robić przerwy, ale tu nie ma recepty. Ten reportaż wnika w arterie.
"W każdym domu w tym mieście jest opowieść, która chce zasnąć i żeby jej nikt nie budził".
Wysłane do sklepu dzieci już nie wrócą. Szum samolotu zwiastuje nieszczęście. Rakieta, która uderza w dom śni się ocalonym. Wielogodzinne zbieranie szczątków, kompletowanie ciał - jak jakieś upiorne, piekielne puzzle. Kawałki odnajdowane w sporej odległości od eksplozji, kawałki, których nie znajdzie się nigdy. Ciepło rączki dziecka, które w ułamku sekundy zamienia się w krwawy strzęp. Wspomnienia spod gruzów, gdy leży się wśród martwych, samemu będąc prawie martwym. Tragiczny wybór - spojrzeć na rozerwane ciała dzieci, czy nie, by zapamiętać je jako roześmiane, żywe, najdroższe? Utrata wszystkich zdjęć i rozpacz, że pamięć nie jest w stanie zachować rysów twarzy, brzmienia głosu...
Buszra al-Maktari zebrała niemal 50 relacji. Wszystkie zlewają się ze sobą, bardzo do siebie podobne, a przecież każde indywidualne. Na ostatnich 40 stronach autorka zamieszcza spis ofiar od marca 2015 do września 2017. Nawet nie próbowałam ich liczyć.
Chyba nie można tego reportażu oceniać w kategoriach literackich. Ja nie wiem, czy to jest dobrze napisane, ale wiem, że mam pod powiekami straszne obrazy. Wiem, że tych ofiar nikt nie pomści, nie zadośćuczyni, że konwencje, prawo, sprawiedliwość to wielka ściema, a my jesteśmy szczęściarzami, że to nie u nas. Przytulając córkę wiem, że to szczęście może być krótkotrwałe. Wiem to wszystko i chce mi się ryczeć.
January 5, 2026
Perhaps the most illuminating thing I can say about this is that it took me 18 months to read this 250 page book. Quite frankly, I couldn’t stomach it in large doses. I could only read 20 pages or so at a time before I had to set the book aside and process exactly what I’d just read. I didn’t want to read any more than that. I wanted to take the time to sit with each account, with each lost life, and to pay them all the thoughts that the war didn’t. The stories in this book are beyond harrowing; they’re raw, bloody, full of desperate tenderness and a yearning, both for peace and for the impossible return of the dead.
Much in the vein of the work of Svetlana Alexievich, al-Maqtari presents each account as a monologue, uninterrupted by her questions or her prompting, and only occasionally broken by a gesture, a sound, or a comment made by another listener. For example, during the account of Ezzeya Abdo Mohammed Saleh, who tells al-Maqtari about the day she lost her entire family to a Houthi-Saleh missile, her monologue is interrupted by the sound of shelling and by Ezzeya’s subsequent panic attack, which can only be calmed by her friends. By removing herself from the framing of the account, al-Maqtari sensitively gives space to her interviewees to speak, which is particularly poignant within the context of a war that pays no attention to its civilian casualties, whose victims are expected to simply absorb their losses and carry on in the face of unfathomable trauma.
(Full review at The Global Women's Library.)
Much in the vein of the work of Svetlana Alexievich, al-Maqtari presents each account as a monologue, uninterrupted by her questions or her prompting, and only occasionally broken by a gesture, a sound, or a comment made by another listener. For example, during the account of Ezzeya Abdo Mohammed Saleh, who tells al-Maqtari about the day she lost her entire family to a Houthi-Saleh missile, her monologue is interrupted by the sound of shelling and by Ezzeya’s subsequent panic attack, which can only be calmed by her friends. By removing herself from the framing of the account, al-Maqtari sensitively gives space to her interviewees to speak, which is particularly poignant within the context of a war that pays no attention to its civilian casualties, whose victims are expected to simply absorb their losses and carry on in the face of unfathomable trauma.
(Full review at The Global Women's Library.)
April 16, 2023
Most likely, there will never be a more perfect, dramatic, piercing book on the war in Yemen than What Have You Left Behind written by Yemeni researcher, writer, novelist Bushra Al Maqtari.
The introduction - painful yet without pity and hyperbolism - is a slap in the face: all the lies naively told in order not to accept that war was - with a perverse logic - inevitable, the signals no one wanted to pay attention to, the country abandoned by those who knew what was coming, a nation militarized to the limit and then attacked by the Coalition forces in 2015.
Bushra Al Maqtari's Yemen (the book covers the period 2015-2017) is a country under siege, blockade (of cities and nation), run by the economy of the black market, the war profiteers (local and diasporic), where people can die of diseases, hunger, silence, homeless, father-and-mother-less, a country of orphans and survivors with no answers, no balm to their pain.
It is a Yemen of imprisonment, torture, forced disappearances, air raids and shellings. The shelling from Yemenis to Yemenis, just of different factions.
Bushra Al Maqtari - who has more courage than a battalion of millions - interviewed over 400 people, listened to their stories, gathered some of their testimonies in a book compiled by those who have no one listen to their cry.
Children died while playing in the street, families were buried alive under missiles targeting their homes, bodies were never fully recovered (or recognised), fishing boats and huts targeted by Apache helicopters, aid organisations absent. Totally absent.
What Have You Left Behind is a haunting read with no answers, no cure, no explanation. It is a book of victims whose pain runs so deep it alters humanity's DNA.
A must read.
-----------------------------
Bushra al-Maqtari (بشرى المقطري; born 1979) is a Yemeni writer and activist who came to prominence as an anti-government protest leader in her hometown of Taiz during the 2011 Yemeni Revolution.
The introduction - painful yet without pity and hyperbolism - is a slap in the face: all the lies naively told in order not to accept that war was - with a perverse logic - inevitable, the signals no one wanted to pay attention to, the country abandoned by those who knew what was coming, a nation militarized to the limit and then attacked by the Coalition forces in 2015.
Bushra Al Maqtari's Yemen (the book covers the period 2015-2017) is a country under siege, blockade (of cities and nation), run by the economy of the black market, the war profiteers (local and diasporic), where people can die of diseases, hunger, silence, homeless, father-and-mother-less, a country of orphans and survivors with no answers, no balm to their pain.
It is a Yemen of imprisonment, torture, forced disappearances, air raids and shellings. The shelling from Yemenis to Yemenis, just of different factions.
Bushra Al Maqtari - who has more courage than a battalion of millions - interviewed over 400 people, listened to their stories, gathered some of their testimonies in a book compiled by those who have no one listen to their cry.
Children died while playing in the street, families were buried alive under missiles targeting their homes, bodies were never fully recovered (or recognised), fishing boats and huts targeted by Apache helicopters, aid organisations absent. Totally absent.
What Have You Left Behind is a haunting read with no answers, no cure, no explanation. It is a book of victims whose pain runs so deep it alters humanity's DNA.
A must read.
-----------------------------
Bushra al-Maqtari (بشرى المقطري; born 1979) is a Yemeni writer and activist who came to prominence as an anti-government protest leader in her hometown of Taiz during the 2011 Yemeni Revolution.
February 10, 2023
One of the best books I have ever read - it’s a short read and it’s an oral account history of the victims and their deaths in the Yemeni Civil War from 2015 - 2017 when the journalist/author traveled across the country to document these stories and the interviews. The stories alternate between victims killed by the Houthi rebels and those killed by the Arab Coalition and you will not and can not forget how these people died. What stands out for me is the visceral grief of moms, dads, brothers, sisters, friends and neighbors when accounting for those that they lost, and their conviction to keeping their faith in even the darkest of times. One of my best reads from 2023.
Read
July 22, 2025Nie wiem jak i czy w ogóle da się ocenić zbiór świadectw ofiar. Z każdej strony wylewa się cierpienie. Porażająca publikacja.
July 28, 2024
When you read a collection like what have you left behind?, its a stark reminder for readers that there are not just lessons in human stories but there is a sense of understanding and belonging where our hopes and interests and dreams intersect though we vastly life different lives in different geographies inheriting different sorts of privileges.
Bushra Al-Maqtari travels and talks to everyday folks, those who have no political allegiances but are forced to live the consequences of some. It doesn't matter what or the kind of politics they believe in - their geography decides its for them and their families. Lives lost, children dead, the refugee crisis isn't the only horror that came out of this. Pandemic hit this area harder than the most, UN begging world to raise money for healthcare and the populace rapidly dwindling.
Its nowhere close to being over but the disheartening part of this might be the thriving economy of those who have managed to align themselves with the powerful, tycoons born out of war and war mongering while a vast majority of people are in depths of poverty.
Bushra Al-Maqtari travels and talks to everyday folks, those who have no political allegiances but are forced to live the consequences of some. It doesn't matter what or the kind of politics they believe in - their geography decides its for them and their families. Lives lost, children dead, the refugee crisis isn't the only horror that came out of this. Pandemic hit this area harder than the most, UN begging world to raise money for healthcare and the populace rapidly dwindling.
Its nowhere close to being over but the disheartening part of this might be the thriving economy of those who have managed to align themselves with the powerful, tycoons born out of war and war mongering while a vast majority of people are in depths of poverty.
July 2, 2025
3.5
Nie dowiecie się z niej o genezie wojny czy kwestiach politycznych. To zbiór świadectw Jemeńczyków doświadczonych wojną. To relacje, których nie da się przeczytać jednym ciągiem, bo każda z nich to niewyobrażalna ludzka tragedia, a obrazy, które stają przed oczami podczas czytania to istne piekło na ziemi (jesli macie dzieci, to raczej po nią nie sięgajcie..).
Przyznam, że w pewnym momencie opowiadane historie zaczęły mi się ze soba zlewać, a ja zaczęłam się dystansować od opisywanego cierpienia - jeśli to zamierzony zabieg autorki, to chyba nie do końca jestem jego fanką.
Ale oczywiście bardzo warto przeczytać, by mieć świadomość potworności wojny i by jemeński krzyk został usłyszany
Nie dowiecie się z niej o genezie wojny czy kwestiach politycznych. To zbiór świadectw Jemeńczyków doświadczonych wojną. To relacje, których nie da się przeczytać jednym ciągiem, bo każda z nich to niewyobrażalna ludzka tragedia, a obrazy, które stają przed oczami podczas czytania to istne piekło na ziemi (jesli macie dzieci, to raczej po nią nie sięgajcie..).
Przyznam, że w pewnym momencie opowiadane historie zaczęły mi się ze soba zlewać, a ja zaczęłam się dystansować od opisywanego cierpienia - jeśli to zamierzony zabieg autorki, to chyba nie do końca jestem jego fanką.
Ale oczywiście bardzo warto przeczytać, by mieć świadomość potworności wojny i by jemeński krzyk został usłyszany
July 12, 2025
Czytałam wiele przerażających reportaży, ale ten… ten sprawił mi tyle bólu, że czułam go fizycznie. Na samą myśl o lekturze tych tekstów opuszczały mnie siły.
Wstrząsający, ukazujący prawdziwe oblicze wojny. Prawdopodobnie, gdyby nie chęć wywiązania się ze współpracy z wydawcą - czytałabym go o wiele dłużej, bo chociaż ma zaledwie 254 strony - nie da się go pochłonąć ani w jeden, ani w dwa wieczory.
Jeżeli na nim nie zapłaczecie, albo nie pojawi się Wam łza w oku - będę naprawdę zdziwiona.
Wstrząsający, ukazujący prawdziwe oblicze wojny. Prawdopodobnie, gdyby nie chęć wywiązania się ze współpracy z wydawcą - czytałabym go o wiele dłużej, bo chociaż ma zaledwie 254 strony - nie da się go pochłonąć ani w jeden, ani w dwa wieczory.
Jeżeli na nim nie zapłaczecie, albo nie pojawi się Wam łza w oku - będę naprawdę zdziwiona.
February 13, 2025
I don't know how to review a book that's a collection of stories of suffering.
Read
July 16, 2025Emocjonalnie cholernie ciężki do udźwignięcia, nie wiem czy kiedykolwiek wcześniej czytałam aż tak poruszające świadectwa.
July 28, 2024
I've always felt guilty for never knowing what to do about the Yemeni war and the tragedies they have gone through throughout the years. This book is a tribute to all the martyrs and the sorrow of their loved ones. It's to make sure these people are remembered as humans filled with life before becoming mere numbers to the world.
November 22, 2023
This is quite possibly the most harrowing book I've ever read. And the care and skill and love with which it's written is utterly overwhelming.
November 26, 2024
everyone needs to read this.
August 26, 2025
How does one write a review about a book that tells real stories of a 21st-century war blood machine that has been significantly overlooked and forgotten?
The war in Yemen has caused one of the worst humanitarian crises of the 21st century, yet it has not been discussed or acknowledged as widely as other recent and ongoing conflicts in which “developed” Western states have been more present.
Bushra al-Maqtari’s collection of Yemeni testimonies - of human suffering, pain, and resilience - echoes and consolidates with the largely overlooked suppressed Arab voices of war such as those from Syria, Lebanon, and Palestine, albeit their differing circumstances and causes.
It is often said that war has no winners, and the testimonies of war in Yemen exemplify that truth: civilians fall victim to every side and every force. The value of the human body is equally disregarded by all parties involved in armed conflict. In the end, everyone loses, and the war itself loses any sense of cause and justification once it begins.
It is a hard read - not something to finish in a single evening. I couldn't manage more than two or three testimonies at a time. The stories are difficult to digest and even harder to fully comprehend.
Even though the book entails so much pain and discomfort I wouldn’t dare to say that this book „isn’t for everyone“. On the contrary, the stories presented are from, about, by and for humans living on this Earth, inviting to reflect on what it means to leave everything behind, including loved ones? What it means to lose a best friend, a parent, a partner, one‘s child and all together? To what extent it is coincidental to be still alive? What is it like to be surrounded by death at any time, in any place?
The war in Yemen has caused one of the worst humanitarian crises of the 21st century, yet it has not been discussed or acknowledged as widely as other recent and ongoing conflicts in which “developed” Western states have been more present.
Bushra al-Maqtari’s collection of Yemeni testimonies - of human suffering, pain, and resilience - echoes and consolidates with the largely overlooked suppressed Arab voices of war such as those from Syria, Lebanon, and Palestine, albeit their differing circumstances and causes.
It is often said that war has no winners, and the testimonies of war in Yemen exemplify that truth: civilians fall victim to every side and every force. The value of the human body is equally disregarded by all parties involved in armed conflict. In the end, everyone loses, and the war itself loses any sense of cause and justification once it begins.
It is a hard read - not something to finish in a single evening. I couldn't manage more than two or three testimonies at a time. The stories are difficult to digest and even harder to fully comprehend.
Even though the book entails so much pain and discomfort I wouldn’t dare to say that this book „isn’t for everyone“. On the contrary, the stories presented are from, about, by and for humans living on this Earth, inviting to reflect on what it means to leave everything behind, including loved ones? What it means to lose a best friend, a parent, a partner, one‘s child and all together? To what extent it is coincidental to be still alive? What is it like to be surrounded by death at any time, in any place?
July 13, 2025
Książka jest dokumentem jemeńskiej dziennikarki opisującym cierpienie cywilów podczas wojny w Jemenie. Podobnie jak w reportażach Aleksijewicz autorka oddaje głos swoim bohaterom i bohaterkom. Przytacza ich świadectwa - głosy pokrzywdzonych, ból, rozpacz, bezsilność, niezrozumienie wobec okrucieństw wojny, która toczy się poza ich wpływem, choć na każdym kroku dotyka ich.
Przytoczone opowieści są krótkie, fragmentaryczne, mimo to mówią więcej niż rozbudowane opisy. W tej stopklatce zawiera się nie tylko obraz doświadczeń jednostki, jest w tym też coś uniwersalnego, wykraczającego poza ramy miejsca wydarzeń.
Przede wszystkim to humanizacja ofiar - nie mamy do czynienia z suchymi liczbami, statystykami, są konkretne postacie, imiona, twarze. Świadectwa, które gromadzi autorka nie pozwalają, by cierpienie zostało zapomniane. W tych opowieściach wybrzmiewa też krytyka wspólnoty międzynarodowej, bierności, której być może nie byłoby, gdyby nie peryferyjność Jemenu wobec reszty świata.
“Co zostawiliście za sobą?” to trudna w czytaniu książka, która sprawia ból, ale jednocześnie uczy empatii, zmusza do refleksji. To manifest sprzeciwu wobec obojętności i zapomnie nienia.
Przytoczone opowieści są krótkie, fragmentaryczne, mimo to mówią więcej niż rozbudowane opisy. W tej stopklatce zawiera się nie tylko obraz doświadczeń jednostki, jest w tym też coś uniwersalnego, wykraczającego poza ramy miejsca wydarzeń.
Przede wszystkim to humanizacja ofiar - nie mamy do czynienia z suchymi liczbami, statystykami, są konkretne postacie, imiona, twarze. Świadectwa, które gromadzi autorka nie pozwalają, by cierpienie zostało zapomniane. W tych opowieściach wybrzmiewa też krytyka wspólnoty międzynarodowej, bierności, której być może nie byłoby, gdyby nie peryferyjność Jemenu wobec reszty świata.
“Co zostawiliście za sobą?” to trudna w czytaniu książka, która sprawia ból, ale jednocześnie uczy empatii, zmusza do refleksji. To manifest sprzeciwu wobec obojętności i zapomnie nienia.
April 7, 2024
It’s an oral account of victims of the Yemen War, each victim with their own chapter, their own tragic story. Of incalculable loss and harm caused by either side of the warring parties in this senseless war: The Houthi Militia & the Arab Coalition (led by the Saudis, and to whom the US sells the necessary weapons).
Reading this, I had all the same thoughts as when I read Chernobyl Prayer by Svetlana Alexievich (Bushra says she drew inspiration from her work). I thought about what this kind of oral history does- because of it we know about the victims, but because of it victims are retraumatised, their stories dug out and exhibited for the rest of us. In both books at least one victim speaks of this- the many visits they receive from writers and film makers, but nothing ever happens *for them.
I don’t say this to cast aspersions on Bushra’s work, on the contrary I think this is an incredibly important book, to memorialize those that have been murdered, if nothing else.
Reading this, I had all the same thoughts as when I read Chernobyl Prayer by Svetlana Alexievich (Bushra says she drew inspiration from her work). I thought about what this kind of oral history does- because of it we know about the victims, but because of it victims are retraumatised, their stories dug out and exhibited for the rest of us. In both books at least one victim speaks of this- the many visits they receive from writers and film makers, but nothing ever happens *for them.
I don’t say this to cast aspersions on Bushra’s work, on the contrary I think this is an incredibly important book, to memorialize those that have been murdered, if nothing else.
October 26, 2023
Shortly after Russia invaded Ukraine in February 2022 I remember reading an article by a Ukrainian journalist on the nature of war reporting. She noted a tendency to report on the geopolitics, the battlefield strategy, the “great game” of it all, at the expense of reporting on the people actually affected by the war. These might the Ukrainian civilians whose buildings were bombed, or seeking shelter in underground train stations, but they might also be the young Russian men conscripted or coerced into fighting. We must remember those people and their stories, she insisted, if we were to have any hope of bringing conflict to an end. Read more on my blog.
November 26, 2023
An oral history of the Yemeni civil war. I appreciate having read it but I struggle to give it a rating - it is (fittingly) simply relentlessly grim. Modern war, with impassive death raining from above, is so hard to grasp.
I think this is part of what makes it harder to connect with than oral histories of WW2 like in Alexievich's work (in addition to me being from the area she focuses on ofc). There is nothing heroic, there is no desperate valour, of the kind that was still somehow semi possible then. It's just death from above. It's horrific.
I think this is part of what makes it harder to connect with than oral histories of WW2 like in Alexievich's work (in addition to me being from the area she focuses on ofc). There is nothing heroic, there is no desperate valour, of the kind that was still somehow semi possible then. It's just death from above. It's horrific.
January 8, 2026
The first nonfiction book to leave me speechless. Oh how disgustingly horrid war is. Why do we constantly terrorize and play with each other as if death does not mean the loss of a human, humans? This book puts into perspective the true worth in merely repeating that war is tragic versus why it actually is,,why we must not lightly fall into the propagandas of war. Each testimony was spoken and written so poetically. I kept thinking to myself, what if this were my life? Pure geographical luck, that I can read their pains rather than them reading mine. I encourage everyone to read this book. War encourages a game of madness and deception of morality. We must educate ourselves to never let us be convinced that war brings peace.
December 15, 2025
Mesmerizing stories of the war in Yemen. This book really captures the tragic and everydayness of war. Often I think when discussing war often things become universal, and large then they seem. This collection of testimonies really did a good job reminding the audience that this trauma this horror manifested itself into everyday life. Devastating prose and really just so sad.
December 21, 2025
had to take so many breaks from reading this because it was genuinely just horrifying. so much grief. a thirty-page list of "victims, in brief" just //:
i feel so devastatingly heartbroken but also so ??? glad this exists, a lot of emotions and no review can explain what i'm thinking. i feel like i need to read this over and over and over again
i feel so devastatingly heartbroken but also so ??? glad this exists, a lot of emotions and no review can explain what i'm thinking. i feel like i need to read this over and over and over again
January 29, 2023
This books is brutal, which makes sense as it bears witness to the victims of the war in Yemen—using the word “civil” in connection with that war seems too wrong.
February 21, 2023
devastating, tough read. engaging oral history style with fabulous writing (translating)
Displaying 1 - 30 of 70 reviews